Từ vùng trũng thứ hạng đến nhóm thành phố toàn cầu đáng chú ý
TP.HCM xếp hạng toàn cầu trong Global Cities Index 2026 là kết quả đánh giá sức mạnh tổng hợp về kinh tế, nguồn nhân lực, chất lượng sống, môi trường và quản trị của một vùng đô thị chức năng quy mô lớn, phản ánh cách thành phố tham gia sâu hơn vào mạng lưới các thành phố toàn cầu và cạnh tranh trực tiếp trong khu vực Đông Nam Á như một trung tâm tăng trưởng đang lên.
Điểm đáng nói không phải chỉ là thứ hạng, mà là tốc độ bứt phá. Việc TP.HCM vươn lên đứng thứ 205 trong số 1.000 đô thị lớn nhất thế giới cho thấy thành phố đã bước qua giai đoạn “vùng trũng” của bảng xếp hạng để gia nhập nhóm trung bình khá, nơi cạnh tranh về chất lượng phát triển dần quan trọng hơn là quy mô. Thành phố không chỉ vượt Hà Nội để dẫn đầu cả nước, mà còn được xếp vào nhóm 5 "Cities to Watch" tại châu Á – Thái Bình Dương, cùng Kuala Lumpur, Bengaluru, Thâm Quyến và Tashkent – một thông điệp rõ: TP.HCM đang được nhìn nhận như một trường hợp điển hình về đô thị đang trỗi dậy.
Động cơ tăng tốc: kinh tế năng động và khu vực tư nhân mở rộng
Nếu phải chọn một động cơ cốt lõi cho cú nhảy hạng, đó là phát triển kinh tế TPHCM dựa trên thương mại, sản xuất giá trị cao và khu vực tư nhân năng động. Báo cáo cho thấy thành phố tận dụng đà tăng trưởng thương mại, sản xuất có giá trị gia tăng và sự mở rộng của khu vực tư nhân để tạo ra tăng trưởng GDP đáng kể, nằm trong top 5% về tiêu chí tăng trưởng kinh tế. Nói cách khác, TP.HCM đang đi đúng quỹ đạo của một thành phố toàn cầu: dựa vào nền kinh tế thị trường sâu, lực lượng doanh nghiệp tư nhân rộng và khả năng kết nối chuỗi cung ứng khu vực.
"Ba thế mạnh được Oxford Economics chỉ ra là tốc độ tăng trưởng GDP nhanh, mức độ bình đẳng thu nhập tương đối cao và sự ổn định kinh tế." Kết hợp cùng thứ hạng 142 về kinh tế và 71 về nguồn nhân lực, TP.HCM đang xây được nền tảng “cứng” đủ sức nâng thứ hạng toàn cục. Tuy vậy, khoảng cách thu nhập bình quân đầu người so với nhóm 500 đô thị dẫn đầu cho thấy lợi ích tăng trưởng chưa được chuyển hóa thành mức sống tương xứng, đặt ra bài toán chính sách trong giai đoạn tới.
Vị thế mới trong cuộc cạnh tranh khu vực Đông Nam Á
Trong bức tranh cạnh tranh khu vực Đông Nam Á, thứ hạng mới giúp TP.HCM chuyển từ vị thế “đi sau” sang trạng thái “bám đuổi sát nút”. Trong ASEAN, TP.HCM xếp sau Singapore, Kuala Lumpur, Bangkok và Jakarta nhưng đã vượt qua Manila, qua đó củng cố vị trí một trong những cực tăng trưởng quan trọng của tiểu vùng lục địa. Ở châu Á, việc đứng sau Seoul và Thâm Quyến nhưng lại trên Thượng Hải, Delhi và Mumbai cho thấy thành phố đang chen chân vào nhóm đô thị châu Á có sức nặng kinh tế ngày càng lớn.
Điều đáng chú ý hơn là cách TP.HCM được xếp cùng nhóm "Cities to Watch" với Kuala Lumpur và Thâm Quyến – những đô thị đã định vị rõ vai trò trung tâm tài chính, công nghệ của khu vực. Điều này buộc TP.HCM phải xác định rõ lợi thế cạnh tranh: liệu sẽ đi theo hướng trung tâm sản xuất công nghệ cao, trung tâm dịch vụ – tài chính, hay là một mô hình lai. Không thể mãi dựa vào lợi thế chi phí lao động; sân chơi thành phố toàn cầu đòi hỏi năng lực đổi mới, công nghệ và chất lượng dịch vụ ngày càng cao.
Mặt trái của tăng trưởng: chất lượng sống và môi trường đi chậm phía sau
Đằng sau những con số ấn tượng về thứ hạng là nghịch lý mà TP.HCM không thể né tránh: chất lượng sống và môi trường tụt hạng. Thành phố đứng thứ 342 về chất lượng sống và 555 về môi trường, với mức giảm lần lượt 17 và 100 bậc so với năm trước. Khi quản trị và kinh tế tăng mạnh, sự đi xuống ở hai nhóm chỉ số này là dấu hiệu cảnh báo rằng mô hình tăng trưởng hiện tại đang dồn áp lực lên hạ tầng, không gian sống và môi trường đô thị.
Thành phố đã xác định chất lượng sống và môi trường là hai lĩnh vực trọng tâm cần xử lý trong giai đoạn 2026–2030. Quyết định này là bước đi đúng, nhưng thách thức nằm ở chỗ: nếu cải thiện quá chậm, TP.HCM có nguy cơ mắc kẹt trong “bẫy thành phố trung bình”, nơi kinh tế tăng nhưng chất lượng sống không theo kịp, khiến thành phố khó thu hút nhân tài toàn cầu – yếu tố then chốt để giữ vững lợi thế cạnh tranh với Bangkok, Jakarta hay Kuala Lumpur về dài hạn.
Từ “Cities to Watch” đến thành phố toàn cầu trưởng thành
Nhìn dài hạn, triển vọng của TP.HCM không chỉ nằm ở mức tăng hạng hiện tại mà ở quỹ đạo được dự báo. Thành phố được dự báo sẽ nằm trong nhóm 50 đô thị tăng trưởng nhanh nhất thế giới trong 5 năm tới, trong khi quy mô GDP được cho là sẽ gần bằng Berlin vào năm 2050; thu nhập bình quân đầu người dự kiến vượt mức trung bình châu Âu vào năm 2045. Đây là những cột mốc tham chiếu cho thấy TP.HCM có cơ hội chuyển từ “đô thị đang lên” thành một thành phố toàn cầu trưởng thành.
"Global Cities Index được công bố thường niên, xếp hạng 1.000 đô thị lớn nhất tại 163 quốc gia." Việc liên tục được đo lường theo cùng bộ tiêu chí giúp TP.HCM nhìn thấy rõ mình ở đâu, mạnh – yếu chỗ nào. Câu hỏi không còn là có nên hướng tới tiêu chuẩn thành phố toàn cầu hay không, mà là thành phố sẽ chọn mô hình tăng trưởng nào để không đánh đổi chất lượng sống và môi trường. Nếu tận dụng được cửa sổ 2026–2050 để song hành cải cách quản trị, nâng hạ tầng và cải thiện môi trường, TP.HCM có cơ hội vượt khỏi cuộc đua nội địa để xác lập chỗ đứng vững chắc trong mạng lưới thành phố toàn cầu của khu vực Đông Nam Á.
