Chính phủ “neo” ưu đãi thuế đến 31/12/2026: Một quyết định mang tính phòng thủ
Việc kéo dài ưu đãi thuế xăng dầu là chính sách duy trì mức thuế nhập khẩu ưu đãi, thuế bảo vệ môi trường và thuế giá trị gia tăng ở mức 0% đối với xăng, dầu, nguyên liệu sản xuất xăng dầu và nhiên liệu bay, nhằm kìm hãm đà tăng của giá nhiên liệu Việt Nam, hỗ trợ kiểm soát lạm phát và tăng dư địa ổn định an ninh năng lượng trong bối cảnh thế giới biến động mạnh.
Ngày 30/9, Chính phủ ban hành Nghị quyết 43, kéo dài thời hạn áp dụng thuế nhập khẩu ưu đãi (MFN), thuế bảo vệ môi trường và thuế VAT với xăng, dầu, nguyên liệu sản xuất xăng dầu và nhiên liệu bay đến hết ngày 31/12/2026. Song song, Chính phủ cũng gia hạn các chính sách tương tự theo Nghị quyết 19/2026/QH16 đến cùng thời điểm. Nói cách khác, chính sách “miễn, giảm” đang được cố định cho cả giai đoạn còn lại của chu kỳ giá dầu khó đoán. Đây là một quyết định mang tính phòng thủ rõ rệt trước rủi ro giá dầu cao kéo dài và thị trường năng lượng toàn cầu bất ổn.
Dưới Nghị định 72, thuế nhập khẩu ưu đãi với xăng không chì từ 10% giảm về 0%, diesel, dầu nhiên liệu, nhiên liệu bay và dầu hỏa từ 7% về 0%, một số nguyên liệu hóa dầu như xylene, condensate, p-xylene từ 3% xuống 0%, và các hydrocarbon vòng khác từ 2% xuống 0%. Quy mô giảm thuế lớn như vậy cho thấy mục tiêu không chỉ là “giãn sốc” giá, mà là tái cơ cấu chi phí của cả chuỗi cung ứng.
Ưu đãi thuế xăng dầu có cứu được giá trong nước đang leo thang?
Trọng tâm của gói ưu đãi thuế xăng dầu là hạ chi phí nhập khẩu và phân phối, từ đó hãm bớt đà tăng của giá nhiên liệu Việt Nam vốn đã nóng lên nhiều tháng qua. Bộ Tài chính thẳng thắn nhìn nhận giá dầu thế giới tiếp tục gây áp lực lên mặt bằng giá trong nước, làm đội chi phí nhập khẩu, sản xuất, kinh doanh và giá bán lẻ xăng dầu.
Trong kỳ điều chỉnh gần đây, giá xăng E10 RON 95 tăng thêm 1.450 đồng/lít lên 27.080 đồng/lít, trong khi diesel đã vượt mốc 30.000 đồng/lít. Đây là thông điệp rất rõ: nếu không có các lớp “đệm” thuế, giá xăng dầu đã có thể còn cao hơn. Một câu trích đáng chú ý là: "Việc tiếp tục duy trì chính sách hỗ trợ thuế có thời hạn được kỳ vọng góp phần hạn chế chi phí phát sinh, hỗ trợ kiểm soát lạm phát, ổn định sản xuất kinh doanh và bảo đảm nguồn cung năng lượng."
Tuy vậy, giảm thuế không có nghĩa là giá sẽ quay về vùng rẻ như trước. Xung đột tại Trung Đông được dự báo còn kéo dài, ngay cả khi kết thúc thì việc khôi phục công suất khai thác và hạ tầng dầu khí cũng cần thời gian, nên giá dầu khó giảm nhanh và có khả năng duy trì ở mức cao trong thời gian dài. Trong bối cảnh đó, ưu đãi thuế chỉ giúp “phanh” quỹ đạo tăng giá, chứ không thể đảo chiều xu hướng.
An ninh năng lượng: Lợi ích lớn nhất lại nằm ở phía cung ứng
Điểm đáng giá nhất của gói chính sách thuế 2026 lại không nằm ở vài trăm hay vài nghìn đồng mỗi lít xăng, mà ở khả năng tăng độ an toàn cho an ninh năng lượng. Chính phủ khẳng định động thái gia hạn ưu đãi nhằm đa dạng hóa nguồn cung xăng dầu, cho phép doanh nghiệp nhập khẩu từ các thị trường ngoài ASEAN và Hàn Quốc, giảm phụ thuộc vào một số nhà cung cấp truyền thống và qua đó củng cố an ninh năng lượng.
Nói cách khác, ưu đãi thuế xăng dầu đang được dùng như “đòn bẩy” để tái thiết chiến lược nguồn cung hơn là một gói trợ giá thuần túy. Khi thuế nhập khẩu ưu đãi về 0% với xăng không chì, diesel, nhiên liệu bay và hàng loạt nguyên liệu đầu vào, doanh nghiệp có thêm động lực thương thảo, chuyển hướng sang những thị trường trước đây kém cạnh tranh hơn về thuế. Điều này không chỉ giúp giảm rủi ro đứt gãy nguồn hàng mà còn tạo sức ép cạnh tranh lên các nhà cung cấp hiện tại.
Về dài hạn, đây là bước đi đúng vì an ninh năng lượng không chỉ là dự trữ đủ hàng, mà còn là khả năng xoay trục nhanh khi một nguồn cung gặp trục trặc. Tuy nhiên, nếu chỉ dựa vào ưu đãi thuế mà thiếu đầu tư vào hạ tầng dự trữ, năng lực lọc hóa dầu trong nước và năng lượng thay thế, chiến lược vẫn sẽ ở trạng thái nửa vời.
Bài toán ngân sách, lạm phát và đường ra cho chính sách thuế 2026
Không thể phủ nhận ưu đãi thuế xăng dầu đang “mua thời gian” cho nền kinh tế. CPI bình quân 8 tháng tăng 4,45%, trong đó giá xăng dầu tăng theo giá nhiên liệu thế giới là một trong các yếu tố chính kéo mặt bằng giá lên. Giai đoạn này, giảm thuế giống như một van xả áp để không đẩy doanh nghiệp và người dân vào cú sốc chi phí mới, nhất là khi chi phí vận tải và logistics phụ thuộc nặng vào nhiên liệu.
Tuy nhiên, mỗi phần thuế bị cắt là một phần thu ngân sách bị thu hẹp. Trong khi đó, thuế tiêu thụ đặc biệt với xăng khoáng vẫn giữ ở 10%, xăng E5 ở 8% và E10 ở 7%. Điều này cho thấy Chính phủ chọn “hy sinh” một số sắc thuế để giữ lại công cụ điều tiết mang tính định hướng tiêu dùng, tránh tín hiệu rằng nhiên liệu hóa thạch được trợ giá vô điều kiện.
Vấn đề là: ưu đãi thuế không thể kéo dài mãi mà không có chiến lược rút lui rõ ràng. Từ nay đến cuối 2026, Việt Nam cần tận dụng khoảng thời gian “giảm đau” này để đẩy nhanh cải cách thị trường xăng dầu, nâng sức cạnh tranh của doanh nghiệp đầu mối, đầu tư thêm dự trữ chiến lược và thúc đẩy các nguồn năng lượng sạch. Nếu đến hạn mà mọi thứ vẫn phụ thuộc vào ưu đãi thuế, an ninh năng lượng sẽ lại quay về điểm xuất phát.
Kết luận: Thuế có thể kìm giá, nhưng không thể thay thế một chiến lược năng lượng toàn diện
Gia hạn chính sách thuế 2026 cho xăng, dầu, nguyên liệu sản xuất xăng dầu và nhiên liệu bay đến 31/12/2026 là một quyết định hợp lý trong bối cảnh giá dầu cao và rủi ro địa chính trị gia tăng. Nó giúp hãm đà tăng giá nhiên liệu Việt Nam, hỗ trợ kiểm soát lạm phát, đồng thời tạo cơ hội để đa dạng hóa nguồn cung và củng cố an ninh năng lượng.
Nhưng đây là giải pháp “mềm”, không phải nền móng. Ưu đãi thuế xăng dầu nên được coi là khoảng thời gian quá độ để: hoàn thiện cơ chế thị trường xăng dầu cạnh tranh hơn, tăng đầu tư vào công suất lọc hóa dầu và kho dự trữ, đẩy nhanh chuyển dịch sang năng lượng sạch nhằm giảm phụ thuộc vào dầu mỏ. Một chiến lược năng lượng hiện đại không thể chỉ dựa vào thuế suất 0%, mà phải dựa vào khả năng chủ động nguồn cung và đa dạng hóa công nghệ.
