Cảnh xếp hàng mua sách giáo khoa: Triệu chứng của một căn bệnh cũ
Tình trạng phụ huynh phải xếp hàng dài để mua sách giáo khoa trước thềm khai giảng là hiện tượng nhiều gia đình đã quen thuộc, phản ánh những trục trặc kéo dài trong khâu cung ứng, phân phối và tổ chức chuẩn bị năm học mới của hệ thống giáo dục chứ không chỉ là câu chuyện mua sắm cá nhân của từng phụ huynh. Tại điểm bán của nhà xuất bản trên đường Nguyễn Văn Cừ, ngay từ 7 giờ 30 sáng 24.8, phụ huynh đã xếp hàng chờ mua sách giáo khoa. Đến 9 giờ 30, hàng người kéo dài từ cổng đến quầy tính tiền mà vẫn chưa giảm bớt. Cận ngày khai giảng, nhiều phụ huynh và học sinh tiếp tục tranh thủ kỳ nghỉ lễ 2/9 để mua những cuốn còn thiếu. Điều này cho thấy việc chuẩn bị năm học đang bị dồn thành “cú nước rút” đầy căng thẳng thay vì một quá trình chủ động và có kế hoạch.
Thiếu sách năm học mới: Không chỉ là chuyện “đến trễ thì hết hàng”
Dù nguồn hàng được đánh giá là khá dồi dào, có đủ sách giáo khoa từ lớp 1 đến lớp 12 tại điểm bán Nguyễn Văn Cừ, thực tế vẫn có nhiều đầu sách cạn sạch. Ghi nhận tại nhà sách trên đường Nguyễn Tri Phương, nhiều đầu sách giáo khoa đã hết. Một phụ huynh phải đi 3 nhà sách trên hai tuyến đường lớn nhưng vẫn không đủ sách tiếng Anh và Lịch sử – Địa lý lớp 4 cho con. Người khác đến lần thứ 5 vẫn thiếu Toán và Tiếng Việt lớp 2, tập 1 và được báo “chờ sau lễ” mới có thêm sách. Đây không phải lỗi của vài phụ huynh “nước đến chân mới nhảy”, mà là sự lệch pha giữa kế hoạch in – phát hành và nhu cầu thực tế theo từng lớp, từng môn. Khi sách trọn bộ khá đủ nhưng sách lẻ cho các môn “đặc thù” lại khan hiếm, hệ thống đang buộc phụ huynh phải chạy nhiều nơi, nhiều lần mới tạm đủ cho một năm học.
Áp lực chuẩn bị năm học: Thời gian, chi phí cơ hội và sự lo lắng
Việc chuẩn bị năm học, lẽ ra là quá trình lên kế hoạch bình tĩnh, lại trở thành cuộc “săn sách” đầy áp lực. Nhiều phụ huynh nói thẳng họ phải chia nhỏ nhiều ngày đi mua dần, chỉ mong đến 5.9 con có đủ sách và thiết bị học tập để bắt đầu năm học mới. Trong kỳ nghỉ lễ, không ít gia đình thay vì nghỉ ngơi lại xếp hàng mua sách, vở bài tập để kịp cho con cháu bước vào lớp mới. Với các trường hợp thiếu vài cuốn, người mua phải mang theo danh sách chi tiết, quay lại nhiều lượt hoặc đi nhiều điểm bán khác nhau mới bù đủ. Theo số liệu của đơn vị cung ứng, trong riêng ba ngày 23, 24 và 25.8 đã có từ 2.900 đến 3.400 khách mỗi ngày, tổng cộng 215.842 bản sách được bán ra. Đây là bằng chứng rõ ràng cho thấy hệ thống đang đẩy gánh nặng tổ chức lên vai phụ huynh, từ thời gian, chi phí cơ hội đến tâm lý lo âu.
Năm học với sách giáo khoa thống nhất: Cơ hội sửa sai hay thêm rối loạn?
Bức tranh cung ứng sách giáo khoa không thể tách khỏi bối cảnh thay đổi chương trình. Bộ Giáo dục đã gửi văn bản yêu cầu các sở và nhà xuất bản bảo đảm cung ứng sách cho năm học 2026–2027, trong đó nêu rõ mốc phải có phương án cung ứng đầy đủ trước ngày 30.8.2026. Đồng thời, 11 đầu sách Lịch sử, Địa lý và Giáo dục kinh tế, pháp luật được chỉnh sửa, phê duyệt và tổ chức in – phát hành trong năm 2026. Về lý thuyết, việc tiến tới bộ sách giáo khoa thống nhất có thể làm khâu dự báo và phân phối dễ hơn: ít bộ sách, ít biến số, nhu cầu tập trung. Tuy nhiên, nếu cách tổ chức vẫn giữ tư duy “phát hành dồn cục” vào vài tuần trước khai giảng, nguy cơ thiếu sách năm học mới sẽ còn nguyên. Cải cách sách mà không cải cách quy trình sẽ chỉ tạo thêm một vòng xoáy loay hoay khác cho phụ huynh và nhà trường.
Giải pháp khả thi: Đừng để phụ huynh một mình trong cuộc đua sách vở
Để cảnh xếp hàng mua sách giáo khoa không lặp lại, cần thay đổi đồng thời ở ba tầng: nhà trường, nhà xuất bản và phụ huynh. Thứ nhất, trường học phải chủ động hơn: chốt danh mục sách ngay khi kết thúc năm học cũ, thu nhu cầu sớm, đặt hàng tập trung theo lớp và cam kết cung ứng cho học sinh tại trường, thay vì để phụ huynh tự xoay sở rồi mới “hỗ trợ bổ sung” vào sát nút. Thứ hai, nhà xuất bản cần chuyển từ tư duy bán theo năm sang quản lý nguồn sách quanh năm: tăng in sách lẻ các môn thường thiếu, phát hành phân tán về nhiều điểm nhỏ trong khu dân cư, đồng thời mở rộng kênh đặt hàng online với thời gian giao rõ ràng. Theo đơn vị cung ứng, từ nay đến 5.9 sẽ phát hành bổ sung khoảng 10 triệu bản sách giáo khoa ra thị trường – con số này chỉ thật sự ý nghĩa nếu được gắn với dữ liệu nhu cầu cụ thể và thời gian đến tay học sinh. Cuối cùng, phụ huynh cũng cần thay đổi thói quen: theo sát thông báo của trường, đặt sách sớm, ưu tiên mua qua kênh chính thức để giảm rủi ro thiếu hoặc mua nhầm. Khi cả ba phía cùng chia sẻ trách nhiệm, chuẩn bị năm học mới sẽ bớt là cuộc đua mệt mỏi và nhiều hơn là sự khởi đầu bình tĩnh cho một hành trình học tập dài.
