Tăng trưởng cao nhưng động lực không còn đồng đều
Xuất khẩu thủy sản là hoạt động bán các sản phẩm thủy sản ra thị trường nước ngoài, với kết quả chịu tác động đồng thời từ cơ cấu mặt hàng, nhu cầu tại từng thị trường và sức ép cạnh tranh. Mười tháng đầu năm 2026, kim ngạch đạt 10,459 tỷ USD, tăng 12,1% so với cùng kỳ; riêng tháng 10 đạt 1,315 tỷ USD, tăng 13,5%. Con số tổng thể tích cực, nhưng không nên đọc như dấu hiệu mọi nhóm hàng đều khởi sắc: tăng trưởng đang nghiêng rõ về cá và các thị trường châu Á, còn tôm giảm trong tháng 10 và thủy sản sang Mỹ chuyển sang tăng trưởng âm. Đây là một bước tiến có nền tảng hẹp hơn vẻ ngoài của tổng kim ngạch. Với doanh nghiệp và người theo dõi thị trường thủy sản, câu hỏi đáng chú ý không chỉ là xuất khẩu tăng bao nhiêu, mà là nhóm nào và thị trường nào đang gánh phần tăng đó.

Cá giữ nhịp, tôm chân trắng hụt hơi
Nhóm cá các loại khác là điểm sáng nổi bật trong tháng 10: đạt khoảng 309 triệu USD, tăng 55% và đóng góp khoảng 70% phần kim ngạch tăng thêm của toàn ngành trong tháng. Cá tra đạt hơn 249 triệu USD, tăng 14,9%; cá ngừ tăng 13,4%, còn mực và bạch tuộc tăng 14,8%. Cá tra cũng tiến sát mốc 2 tỷ USD sau 10 tháng, tăng 11%; giá cá thịt trắng khai thác tự nhiên ở mức cao và nguồn cung hạn chế đang mở thêm cơ hội cho cá nuôi có mức giá vừa phải. Ngược lại, xuất khẩu tôm tháng 10 giảm 4,9%; tôm chân trắng giảm 8,3%, còn gần 307 triệu USD. Lũy kế, tôm chân trắng đạt 2,62 tỷ USD nhưng chỉ tăng khoảng 4%. Tổng xuất khẩu tôm vẫn tăng khoảng 9%, song phần tăng chủ yếu đến từ tôm hùm xanh, tăng 31%. Vì vậy, đà tăng của nhóm tôm ít vững chắc hơn mức tổng lũy kế gợi ra.

Châu Á bù đắp, thị trường Mỹ là điểm yếu
Sự dịch chuyển còn thể hiện ở địa bàn tiêu thụ. Trung Quốc - Hồng Kông đạt 2,62 tỷ USD trong 10 tháng, tăng 30,3% và đóng góp khoảng 54% phần kim ngạch tăng thêm của toàn ngành; ASEAN đạt 722 triệu USD, tăng 22,9%. Hai thị trường này tạo thêm gần 745 triệu USD, tương đương khoảng hai phần ba mức tăng chung. Trái lại, thủy sản sang Mỹ suy giảm: các nguồn nêu thị trường này đã chuyển sang tăng trưởng âm, trong khi nhập khẩu tôm của Mỹ trong tám tháng giảm 0,7%. EU và Nhật Bản có tín hiệu tốt hơn riêng trong tháng 10, lần lượt tăng 22,1% và 6,7%, nhưng dữ liệu này chưa xóa được sự phụ thuộc ngày càng lớn vào lực kéo từ châu Á. Bức tranh vì thế không phải là mọi thị trường cùng phục hồi, mà là tăng trưởng đang được tái phân bổ sang những điểm đến có sức mua thuận lợi hơn.
Áp lực với xuất khẩu tôm còn đến từ nhu cầu quốc tế hồi phục lệch nhịp và cạnh tranh nguồn cung. Trong tám tháng, lượng tôm nhập khẩu của EU giảm 2,3%, Trung Quốc tăng 25,5%, còn xuất khẩu tôm của Ecuador tăng 19,8%. Doanh nghiệp cũng theo dõi kết quả cuối cùng của kỳ rà soát hành chính lần thứ 20 (POR20) liên quan thuế chống bán phá giá đối với tôm Việt Nam xuất khẩu sang Mỹ. Khi thị trường lớn chưa cùng tăng và nguồn cung cạnh tranh mở rộng, khó kỳ vọng toàn ngành dựa vào một cú bật đồng loạt. Triển vọng sẽ phụ thuộc nhiều hơn vào khả năng duy trì sức bán của cá tra, khai thác nhu cầu châu Á và giảm sự lệ thuộc của xuất khẩu tôm vào một vài sản phẩm tăng nhanh.

Tăng trưởng cần được nhìn qua chất lượng cơ cấu
Mốc 10,459 tỷ USD là kết quả đáng ghi nhận, nhưng con số này che đi khoảng cách ngày càng rõ giữa các ngành hàng và thị trường. Cá, đặc biệt là nhóm cá khác và cá tra, đang giữ nhịp; Trung Quốc - Hồng Kông cùng ASEAN cung cấp phần lớn lực kéo. Trong khi đó, tôm chân trắng tăng chậm, còn thị trường Mỹ suy giảm khiến bức tranh xuất khẩu kém cân bằng hơn. Theo tôi, đánh giá sức khỏe ngành không thể chỉ dựa vào tốc độ tăng tổng kim ngạch: cần nhìn xem tăng trưởng có lan sang các mặt hàng chủ lực và nhiều thị trường hay không. Nếu những động lực hiện tại vẫn tập trung, thành tích chung có thể tiếp tục tốt nhưng dễ tổn thương trước biến động nhu cầu và cạnh tranh. Kết luận rõ ràng là thủy sản Việt Nam vẫn tăng, song cá và châu Á mới là những trụ cột giữ nhịp trong giai đoạn này.






