Đà tăng đáng ghi nhận, nhưng chưa đồng đều
Xuất khẩu thủy sản là hoạt động đưa các sản phẩm khai thác, nuôi trồng và chế biến từ thủy sản trong nước ra thị trường quốc tế, nơi kim ngạch phụ thuộc đồng thời vào năng lực cung ứng và sức mua từng thị trường. Trong 10 tháng năm 2026, ngành đạt gần 10,46 tỷ USD, tăng 12,1% so với cùng kỳ; đây là kết quả tích cực, nhưng chưa đủ để khẳng định đà tăng đã có nền tảng vững trên diện rộng. Trung Quốc - Hồng Kông và ASEAN đóng góp khoảng hai phần ba mức tăng kim ngạch, trong khi xuất khẩu sang Hoa Kỳ giảm 1,2%. Sự tương phản ấy là điểm cần nhìn thẳng: tăng trưởng toàn ngành đang dựa nhiều vào một số đầu ra, chứ không phải tất cả thị trường chủ lực cùng đi lên. Vì vậy, con số hai chữ số đáng mừng nhưng cũng cần được đọc như lời nhắc về độ tập trung.
Trung Quốc bù đắp, nhưng không xóa được sức ép ở Mỹ
Trung Quốc và Hồng Kông đang giúp thủy sản Việt Nam bù lại phần hụt tại thị trường Mỹ, nhất là ở tôm và cá tra. Trong chín tháng đầu năm, xuất khẩu tôm sang Trung Quốc - Hồng Kông tăng 33,1%, còn xuất khẩu tôm sang Mỹ giảm 15,2%; với cá tra, thị trường Trung Quốc - Hồng Kông tăng 22,9% trong khi xuất khẩu sang Mỹ giảm 12,6%. Những diễn biến theo từng mặt hàng cho thấy đà bù đắp là có thật, nhưng không đồng nghĩa rủi ro ở Mỹ đã được giải quyết. Áp lực thuế quan và các biện pháp phòng vệ thương mại tiếp tục hạn chế khả năng mở rộng thị phần tại đây. Doanh nghiệp vì thế không thể xem tăng trưởng ở Trung Quốc là sự thay thế chắc chắn cho một thị trường Mỹ đang suy yếu.
Tăng trưởng cần được nâng đỡ bằng nền tảng rộng hơn
Điểm sáng tại một số thị trường châu Á tạo dư địa, nhưng cũng làm rõ yêu cầu tránh để kết quả xuất khẩu phụ thuộc quá nhiều vào sức mua ở vài điểm đến. Muốn duy trì tăng trưởng hai chữ số trong giai đoạn 2027-2029, ngành cần đồng thời giải quyết bài toán thị trường, nguồn nguyên liệu và khả năng thích ứng trước biến động thương mại. Nguồn cung ổn định, liên kết sản xuất tốt hơn, chất lượng đồng đều và năng lực đáp ứng tiêu chuẩn riêng của từng thị trường không phải việc phụ trợ: đó là điều kiện để doanh nghiệp tận dụng cơ hội khi nhu cầu tăng. Bất ổn địa chính trị tại Trung Đông còn có thể gây rủi ro cho chi phí năng lượng và vận tải, dù áp lực chi phí nguyên liệu trong nước đã dịu hơn. Đa dạng hóa thị trường chỉ bền vững khi đi cùng năng lực cung ứng đáng tin cậy.
Kết luận, xuất khẩu thủy sản đang có đà tăng đáng kể, còn Trung Quốc - Hồng Kông góp phần bù đắp sự suy giảm trong xuất khẩu sang Mỹ. Nhưng tăng trưởng tập trung không thể thay thế một nền tảng đa dạng và thích ứng tốt. Ưu tiên của ngành nên là củng cố nguồn nguyên liệu, nâng khả năng đáp ứng yêu cầu thương mại và mở rộng đầu ra để thủy sản Việt Nam không phải trông chờ vào một vài thị trường.







