Từ nghị quyết của Quốc hội đến bước ngoặt địa chính trị của Quảng Ninh
Quảng Ninh thành phố trực thuộc Trung ương là mô hình đô thị – kinh tế mới được hình thành trên toàn bộ diện tích và dân số tỉnh Quảng Ninh, với sứ mệnh vừa là trung tâm công nghiệp, dịch vụ, cảng biển, du lịch, vừa là cửa ngõ giao thương quốc tế và điểm tựa quốc phòng – an ninh chiến lược của phía Đông Bắc Việt Nam.
Điểm mấu chốt không nằm ở danh xưng, mà ở việc Quốc hội khóa XVI đã chính thức thông qua Nghị quyết thành lập thành phố Quảng Ninh với 478/478 đại biểu có mặt tán thành vào chiều 24/8, và Nghị quyết sẽ có hiệu lực từ ngày 1/9/2026. Đây là bước ngoặt tiếp theo sau một giai đoạn chuẩn bị dài hơi về quy hoạch, hạ tầng, không gian và mô hình tăng trưởng. Về mặt pháp lý, Quảng Ninh được đánh giá đã đạt đủ 7/7 tiêu chí và 5/5 điều kiện để trở thành thành phố trực thuộc Trung ương, khẳng định sự chín muồi của cả nền tảng thể chế và thực tiễn phát triển.
Sáng 28/8, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm trao Nghị quyết của Quốc hội và Huân chương Lao động hạng Nhất cho Đảng bộ, chính quyền và nhân dân Quảng Ninh, nhấn mạnh đây là “mốc son quan trọng” trong hành trình kiến thiết địa phương. Điều đó đồng nghĩa từ nay Quảng Ninh không chỉ mang tên gọi đô thị mới, mà gánh thêm kỳ vọng lớn hơn về tầm vóc phát triển, vai trò vùng và trách nhiệm trước cả nước.
Quản trị đô thị thông minh: Lợi thế cạnh tranh mới của Quảng Ninh
Nếu không thay đổi cách quản trị, mọi danh hiệu sẽ chỉ là vỏ rỗng. Quảng Ninh dường như ý thức rất rõ điều đó khi đặt quản trị đô thị thông minh vào trung tâm chiến lược. Khác với cách hiểu nặng về phần mềm và công nghệ rời rạc, địa phương coi đô thị thông minh là một triết lý quản trị toàn diện: dữ liệu số, quy hoạch, hạ tầng và con người phải vận hành như một hệ thống thống nhất.
Quảng Ninh đã chuyển từ tư duy “quản lý hành chính” thụ động sang “quản trị đô thị thông minh” chủ động và kiến tạo, với “xương sống” là hạ tầng dữ liệu số dùng chung, kết nối từ cấp tỉnh đến xã, phường, đặc khu. Quan điểm này đặt người dân và doanh nghiệp ở vị trí trung tâm phục vụ, lấy sự hài lòng và chất lượng sống làm thước đo hiệu quả quản lý, thay vì chỉ chạy theo chỉ tiêu tăng trưởng hay số lượng công trình.
Ở chiều cạnh đời sống, điều người dân chờ đợi là những thay đổi có thể cảm nhận hàng ngày: giao thông thông thoáng hơn, dịch vụ y tế, giáo dục tốt hơn, thủ tục hành chính nhanh hơn. Nếu thành phố không biến tư duy thông minh thành trải nghiệm cụ thể, “quản trị đô thị thông minh” sẽ chỉ dừng ở khẩu hiệu. Ngược lại, nếu làm được, đây chính là lợi thế cạnh tranh mềm mà nhiều cảng đô thị trong khu vực Đông Nam Á chưa khai thác tốt.
Kinh tế biển và cảng Quảng Ninh: Tham vọng vượt ra khu vực
Để cạnh tranh trong chuỗi cảng và logistics khu vực, danh nghĩa thành phố trực thuộc là chưa đủ; điều quyết định là cách tổ chức lại kinh tế biển. Trên nền hệ thống cảng biển, nhà máy ven biển và lợi thế hiếm có khi vừa có biên giới trên bộ, trên biển với Trung Quốc, Quảng Ninh được định vị là cửa ngõ giao thương quốc tế của vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ. Đây là “sân chơi” mà nếu không dám đặt mục tiêu khu vực, thành phố sẽ bị tụt lại phía sau các cảng Thái Lan, Singapore hay Trung Quốc phía Nam.
Nghị quyết thành phố mở ra một không gian phát triển thống nhất, nơi đô thị, công nghiệp, cảng biển, logistics, cửa khẩu, biển đảo và du lịch có thể kết nối thành các chuỗi giá trị lớn hơn thay vì phát triển rời rạc. Quảng Yên được định hướng trở thành cực công nghiệp – cảng biển – logistics; Hạ Long giữ vai trò trung tâm đô thị, du lịch và dịch vụ; Vân Đồn mở rộng kinh tế biển, du lịch cao cấp; Móng Cái phát huy thương mại biên giới và logistics.
Một câu nói đáng chú ý là “tương lai của Quảng Ninh không chỉ có than” mà phải phát triển bằng tri thức, công nghệ, kinh tế xanh, kinh tế số, kinh tế biển và kinh tế di sản. Biển phải trở thành không gian phát triển chiến lược, với phát triển cảng biển, vận tải, logistics, du lịch biển đảo, nuôi trồng thủy sản công nghệ cao và các ngành kinh tế biển mới. Nếu quản trị tốt hệ sinh thái khu công nghiệp – cảng biển – logistics – cửa khẩu – sân bay – đô thị – du lịch, cảng Quảng Ninh có cơ hội trở thành mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng khu vực Đông Nam Á.
Bốn nhiệm vụ trọng tâm và cơ hội hút vốn, làm hạ tầng
Trở thành thành phố trực thuộc Trung ương từ ngày 1/9/2026, Quảng Ninh đứng trước một “bài thi” mới: có biến ưu thế thể chế thành lợi thế phát triển hay không. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã nêu bốn nhiệm vụ trọng tâm, trong đó nổi bật là xây dựng Đảng bộ, hệ thống chính trị trong sạch, vững mạnh và đổi mới mạnh mẽ quản trị thành phố; đồng thời giữ vững quốc phòng, an ninh, bảo vệ chắc chắn biên giới, biển, đảo và mở rộng đối ngoại, hội nhập quốc tế.
Ở chiều kinh tế, việc chuyển đổi từ tỉnh lên thành phố trực thuộc được kỳ vọng “giải phóng các nguồn lực chính sách”, tạo điều kiện để Quảng Ninh chủ động hơn trong thu hút đầu tư quốc tế, mở rộng kết nối logistics xuyên biên giới và kiến tạo không gian sống hiện đại. Mô hình mới cho phép kết nối và phát huy các động lực phát triển, qua đó mở rộng dư địa tăng trưởng trong giai đoạn tới.
Trong 7 tháng năm 2026, chỉ số sản xuất công nghiệp của Quảng Ninh tăng 17,52%, riêng công nghiệp chế biến, chế tạo tăng 36,35%; địa phương đón khoảng 15,1 triệu lượt khách du lịch, trong đó khách quốc tế đạt 3,11 triệu lượt. Cùng với đó, chiến lược thu hút đầu tư chuyển sang chiều sâu, ưu tiên các dự án công nghệ cao, công nghiệp chế biến, chế tạo, công nghiệp xanh, năng lượng sạch, logistics và ngành có giá trị gia tăng lớn. Nếu kết hợp được dòng vốn FDI với mô hình quản trị đô thị thông minh, Quảng Ninh có thể đi trước nhiều thành phố khác trong cuộc đua hạ tầng và công nghiệp dịch vụ chất lượng cao.
Người dân là thước đo cuối cùng của một thành phố cảng thông minh
Dù chiến lược có tham vọng đến đâu, thành phố chỉ xứng tầm khi người dân cảm nhận sự thay đổi trong đời sống hằng ngày. Tư duy “trung tâm, xanh, thông minh, có bản sắc” sẽ vô nghĩa nếu nó chỉ hiện diện trong bản quy hoạch. Điều làm nên sự khác biệt là mức độ hài lòng của cộng đồng và cơ hội phát triển cho từng cư dân – đúng như chính những người xây dựng đề án đã nhấn mạnh: thành phố trực thuộc không chỉ đo bằng quy mô kinh tế hay tốc độ tăng trưởng.
Một cư dân ở phường Bãi Cháy chia sẻ kỳ vọng sau dấu mốc này không phải chỉ là tên gọi mới mà là giao thông thuận tiện hơn, dịch vụ y tế, giáo dục tốt hơn, thủ tục hành chính nhanh hơn. Đây là lời nhắc rõ ràng rằng mọi chiến lược phát triển kinh tế biển, mọi tham vọng với cảng Quảng Ninh chỉ có ý nghĩa nếu quay trở lại phục vụ đời sống cụ thể của người dân và doanh nghiệp.
Khi các cảng trong khu vực cạnh tranh không chỉ về công suất mà còn về chất lượng đô thị và môi trường sống, Quảng Ninh có lợi thế nếu kiên định với quản trị đô thị thông minh, kinh tế biển xanh và mô hình phát triển nhân văn. Bài toán lúc này không phải “có làm hay không”, mà là làm đủ nhanh, đủ kỷ luật và đủ bản lĩnh để biến cơ hội thành lợi thế cạnh tranh dài hạn.
