Đại hội lần thứ X: Nhiếp ảnh Việt Nam bước vào cao trào chuyển đổi số
Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X của Hội Nghệ sĩ Nhiếp ảnh Việt Nam là cuộc họp định hướng chiến lược cho nhiếp ảnh Việt Nam, đặt trọng tâm vào chuyển đổi số nhiếp ảnh, đổi mới tư duy sáng tác trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo, đồng thời khẳng định vai trò của nhiếp ảnh như một kênh ngoại giao văn hóa giúp hình ảnh đất nước hội nhập sâu hơn với cộng đồng quốc tế. Đây không phải một sự kiện tổng kết hành chính thuần túy mà là bước ngoặt tư tưởng: hoặc làm chủ công nghệ và sáng tạo kỷ nguyên số, hoặc chấp nhận bị bỏ lại phía sau. Sáng 18/9, tại Nhà khách La Thành (Hà Nội), Đại hội lần thứ X diễn ra phiên trọng thể, với sự tham dự của lãnh đạo Đảng, Nhà nước và 429 đại biểu, đại diện cho 1.134 hội viên thuộc 40 chi hội trên 34 tỉnh, thành phố. Con số này cho thấy cộng đồng nhiếp ảnh đã sẵn sàng đứng chung trên một mặt trận mới: chuyển đổi số gắn với bản sắc dân tộc.
Đoàn kết – Bản sắc – Sáng tạo – Hội nhập: Từ khẩu hiệu đến chương trình hành động
Điểm mạnh của Đại hội lần thứ X là đã biến tinh thần “Đoàn kết – Bản sắc – Sáng tạo – Hội nhập” thành trục tư duy cho cả nhiệm kỳ, thay vì chỉ là khẩu hiệu treo hội trường. Trước sức ép của công nghệ số và trí tuệ nhân tạo, Chủ tịch Hội Nghệ sĩ Nhiếp ảnh Việt Nam Trần Thị Thu Đông nhấn mạnh yêu cầu người cầm máy phải “vững vàng giữ lấy sự chân thực, giá trị cốt lõi làm nên sức sống của nhiếp ảnh; đồng thời không ngừng đổi mới, sáng tạo để nhiếp ảnh Việt Nam đồng hành cùng đất nước và vươn ra thế giới”. Đây là lời cảnh báo và cũng là lời hứa: bản sắc Việt không đối lập với hiện đại, nếu nhiếp ảnh biết dùng công nghệ để gia tăng chiều sâu hiện thực thay vì thay thế hiện thực. Đại hội xác định tiếp tục đổi mới phương thức hoạt động, đẩy mạnh chuyển đổi số, tăng cường lý luận – phê bình, mở rộng hợp tác quốc tế, coi nhiếp ảnh là “ngôn ngữ không biên giới” để chủ động quảng bá hình ảnh Việt Nam.
Nhìn lại nhiệm kỳ IX: Nền tảng pháp lý và tổ chức cho bước nhảy số
Muốn chuyển đổi số nghiêm túc, Hội Nghệ sĩ Nhiếp ảnh Việt Nam phải có nền tảng tổ chức và pháp lý vững, và nhiệm kỳ IX đã làm được phần việc khó này. Từ 79 chi hội trên 63 tỉnh, thành phố, Hội đã tái cấu trúc còn 40 chi hội tại 34 địa phương theo địa giới hành chính mới, với 1.134 hội viên, tăng 120 hội viên so với đầu nhiệm kỳ. More đáng nói, sau quá trình kiến nghị bền bỉ, Chính phủ đã ban hành Nghị định 61/2024/NĐ-CP, bổ sung đối tượng “nhà nhiếp ảnh” vào diện xét tặng danh hiệu Nghệ sĩ Nhân dân, Nghệ sĩ Ưu tú, đáp ứng nguyện vọng kéo dài nhiều năm của giới nhiếp ảnh. Cùng với hàng chục trại sáng tác, hội thảo, liên hoan ảnh khu vực và ba cuộc thi ảnh nghệ thuật quốc tế được FIAP bảo trợ, nhiệm kỳ IX đã đặt viên gạch quan trọng: khẳng định nhiếp ảnh là nghề chuyên nghiệp có vị thế pháp lý, đồng thời quen với cách tổ chức, lưu trữ, chuyển đổi số quy mô lớn.
Thách thức kỷ nguyên số: Không thể chỉ dựa vào cuộc thi và triển lãm
Dù đạt được nhiều kết quả, Đại hội lần thứ X không che giấu những điểm yếu – và đó là điểm đáng trân trọng. Ban Chấp hành khóa IX thừa nhận có thời điểm hoạt động chưa đồng đều; một số chi hội sau sáp nhập địa bàn rộng, hoạt động còn khó khăn; đội ngũ cán bộ mỏng, lực lượng kế cận trong lý luận, phê bình chưa đủ mạnh; việc phân công giám khảo ở một số cuộc thi còn bất cập. Trung tâm Lưu trữ và Triển lãm ảnh nghệ thuật Việt Nam vẫn gặp khó khăn về cơ sở vật chất và tài chính. Những hạn chế này cho thấy nếu chỉ dựa vào các cuộc thi, liên hoan, triển lãm thì nhiếp ảnh Việt khó có thể cạnh tranh trên nền tảng số toàn cầu, nơi khán giả tiếp cận hình ảnh qua mạng xã hội, ứng dụng di động và kho dữ liệu số khổng lồ. Chuyển đổi số nhiếp ảnh vì thế phải đi cùng củng cố năng lực tổ chức, đào tạo đội ngũ lý luận – phê bình, và đầu tư cho hạ tầng lưu trữ số, nếu không mọi sáng kiến sẽ ở mức phong trào.
Nhiệm kỳ 2026–2031: Chuyển đổi số gắn với sáng tạo và hội nhập
Đại hội đã bầu Ban Chấp hành nhiệm kỳ 2026–2031 gồm 10 thành viên; Nghệ sĩ nhiếp ảnh Trần Thị Thu Đông được tín nhiệm tái đắc cử Chủ tịch Hội, NSNA Hồ Sỹ Minh giữ chức Phó Chủ tịch chuyên trách. Sự liên tục lãnh đạo là điều kiện tốt để triển khai chương trình dài hơi về chuyển đổi số nhiếp ảnh và sáng tạo kỷ nguyên số. Theo định hướng mới, Hội sẽ đẩy mạnh chuyển đổi số trong công tác lưu trữ, thẩm định, phổ biến tác phẩm; phát triển đội ngũ trẻ, tăng cường hội nhập với cộng đồng nhiếp ảnh quốc tế qua các cuộc thi FIAP, triển lãm toàn cầu; đồng thời coi nhiếp ảnh là một thành tố của công nghiệp văn hóa, góp phần quảng bá hình ảnh Việt Nam ra thế giới. Nếu làm được, nhiệm kỳ này có thể biến khẩu hiệu “nhiếp ảnh Việt Nam hội nhập” thành thực tế: mỗi bức ảnh Việt xuất hiện trên nền tảng số quốc tế vừa mang bản sắc độc đáo, vừa đáp ứng chuẩn mực kỹ thuật, pháp lý toàn cầu.
