Từ Port Centric đến Maritime Centric: bước ngoặt chiến lược
Chiến lược Gemadept chuyển từ mô hình Port Centric sang Maritime Centric là định hướng tái cấu trúc toàn bộ chuỗi giá trị hàng hải, trong đó cảng không còn là điểm kết thúc của dịch vụ bốc xếp mà trở thành hạt nhân kết nối logistics, vận tải thủy – biển, dịch vụ công nghiệp và tài chính để gia tăng phần giá trị mà doanh nghiệp Việt giữ lại trên mỗi container hàng hóa xuất nhập khẩu. Trong chiến lược đến năm 2030, Gemadept định hướng chuyển dịch mô hình từ Port Centric – lấy cảng làm trung tâm – sang Maritime Centric – lấy hàng hải làm trung tâm. Hệ sinh thái mới được phát triển trên 4 trụ cột gồm khai thác cảng, logistics gắn với cảng, vận tải biển – thủy và các dịch vụ công nghiệp hàng hải. Đây là lựa chọn mang tính quan điểm: muốn cạnh tranh với các trung tâm khu vực, Việt Nam phải bước lên nấc thang cao hơn trong chuỗi giá trị hàng hải, thay vì bằng lòng với vai trò “bốc xếp thuê”.
Chuỗi giá trị hàng hải: vì sao Gemadept phải mở rộng khỏi cầu bến?
Báo cáo về phát triển trung tâm hàng hải quốc tế tại TP.HCM cho thấy sản lượng container qua cảng Việt Nam tăng từ khoảng 7 triệu TEU năm 2010 lên hơn 34 triệu TEU, với tốc độ tăng trưởng bình quân 11% mỗi năm, đứng đầu châu Á. Nhưng nghịch lý là chỉ khoảng 4–5% giá trị giao dịch hàng hải được giữ lại trong nước, còn 95% chảy sang các trung tâm khác như Singapore hay Hong Kong. Một nguyên nhân cốt lõi là mô hình xuất khẩu FOB kéo dài nhiều năm: khi doanh nghiệp Việt bán hàng tại cảng đi, quyền thuê tàu, mua bảo hiểm, tài trợ thương mại hay xử lý thanh toán quốc tế thường thuộc về bên mua nước ngoài. Nếu tiếp tục đứng ở khâu bốc xếp và logistics cơ bản, các doanh nghiệp cảng Việt sẽ bị khóa ở phần giá trị thấp nhất của chuỗi. Do đó, mở rộng chuỗi giá trị hàng hải không phải lựa chọn cho đẹp báo cáo, mà là bài toán sinh tồn.
Mở rộng cảng Gemadept và logistics vận tải thủy: xây “đường băng” vật lý
Để chiến lược Maritime Centric không dừng ở khẩu hiệu, Gemadept đang mở rộng hạ tầng cảng và logistics vận tải thủy theo hướng bám sát dòng hàng. Ở phía Bắc, Nam Đình Vũ đã hoàn thành 3 giai đoạn, có khoảng 1,5 km cầu tàu và năng lực khai thác khoảng 2 triệu TEU mỗi năm. Ở phía Nam, Gemalink tại cụm Cái Mép – Thị Vải tiếp tục được mở rộng; ngày 17/04/2026, Gemadept cùng CMA CGM động thổ Gemalink giai đoạn 2 và sau khi hoàn thành, tổng công suất dự kiến vượt 3 triệu TEU mỗi năm. Một container có thể xuất phát từ nhà máy, khu công nghiệp hoặc cảng cạn trong nội địa; các tuyến sà lan và tàu feeder sẽ gom hàng về các cụm cảng chính. Bằng cách phát triển mạng logistics vận tải thủy gắn chặt với cảng, Gemadept đang hình thành những “đường băng” vật lý giúp hàng Việt tiếp cận nhanh hơn các tuyến vận tải biển quốc tế, giảm khâu trung gian, rút ngắn thời gian xử lý và tăng hiệu quả kết nối hạ tầng với thị trường.
Kết nối hạ tầng với tài chính: từ chuỗi cung ứng đến chuỗi giá trị
Nếu chỉ dừng ở cầu bến và sà lan, Gemadept vẫn chưa thoát khỏi cái bóng của mô hình cảng truyền thống. Bước đột phá là kết nối hạ tầng với dòng vốn. Ngày 21/05/2026, Cơ quan Điều hành Trung tâm Tài chính Quốc tế Việt Nam tại TP.HCM phối hợp với Gemadept và Viện Nghiên cứu Phát triển TP.HCM tổ chức diễn đàn phát triển hệ sinh thái tài chính hàng hải và ra mắt hệ sinh thái Trung tâm Tài chính Hàng hải Quốc tế. Mô hình này hướng tới kết nối các giao dịch hàng hóa tại cảng với dòng vốn, dữ liệu và các dịch vụ tài chính đi kèm. Gemadept gọi hướng kết nối hoạt động hàng hóa thực tại cảng với các dịch vụ tài chính là “Port-to-Finance”. Tập đoàn cho biết đang cùng các đối tác, tổ chức tài chính nghiên cứu cơ hội mở rộng sang các dịch vụ như tài trợ thương mại, bảo hiểm và tín dụng chuỗi cung ứng trong tương lai. Khi đó, chuỗi cung ứng vật lý được chắp thêm “động cơ tài chính”, biến cảng từ điểm trung chuyển thành điểm khởi phát các sản phẩm giá trị cao.
Lợi ích cho doanh nghiệp xuất khẩu và tham vọng cạnh tranh khu vực
Động lực lớn nhất của chuỗi giá trị hàng hải mà Gemadept theo đuổi là tạo thêm “đường băng” để hàng Việt vươn xa, thay vì bị kẹt trong biên giới hạ tầng. Đối với doanh nghiệp xuất khẩu, nếu có thể giảm một số khâu trung gian, rút ngắn thời gian xử lý, kết nối thuận lợi hơn với cảng biển, sân bay và đường sắt, giá trị của hạ tầng sẽ vượt khỏi phạm vi của riêng nhà đầu tư để trở thành một phần năng lực chung mà nhiều doanh nghiệp khác có thể khai thác. Theo ông Phạm Quốc Long, khi các mắt xích được kết nối, Gemadept hướng tới tham gia sâu hơn vào toàn bộ dòng chảy hàng hải và khai thác nhiều giá trị hơn trên mỗi dòng hàng đi qua hệ sinh thái. Nửa đầu năm 2026, Gemadept ghi nhận doanh thu thuần 3.214 tỷ đồng, tăng 16% so với cùng kỳ, với sản lượng hàng hóa thông qua hệ thống cảng hơn 2,579 triệu TEU. Các con số này cho thấy mô hình mới không chỉ là tầm nhìn, mà đang tạo ra vùng logistics hiệu quả, mở thêm thị trường và từng bước nâng chuẩn cạnh tranh so với các cảng trong khu vực.
