Đường găng tiến độ: Long Thành bước vào giai đoạn nước rút
Sân bay Long Thành là dự án Cảng hàng không quốc tế đang bước vào giai đoạn tăng tốc thi công với bốn gói thầu nằm trên đường găng tiến độ, quyết định khả năng hoàn thành các hạng mục thiết yếu và đưa giai đoạn 1 vào khai thác đúng cam kết, đồng thời đặt nền tảng cho tham vọng trở thành trung tâm trung chuyển của khu vực. Quan điểm cần nhấn mạnh: đây không chỉ là một đại công trường, mà là phép thử về năng lực quản lý dự án hạ tầng quy mô lớn của Việt Nam. Việc tập trung nguồn lực vào 4 gói thầu 4.8, 5.10, 7.8 và 11.5 cho thấy chủ đầu tư đã nhận diện rõ “cổ chai” của tiến độ và chọn cách tấn công trực diện. Những gói này liên kết chặt chẽ về mặt bằng, hạ tầng kỹ thuật, thiết bị và trình tự thi công, nên bất kỳ chậm trễ nào cũng có thể làm trượt toàn bộ lịch khai thác. Không khí thi công khẩn trương, bảng đếm ngược ngày tại công trường là hình ảnh đẹp, nhưng hơn hết, nó phản ánh áp lực rất thật lên hệ thống điều phối thi công và năng lực tổ chức của các nhà thầu.
Nhà ga hành khách: trái tim dự án và bài toán tích hợp hệ thống
Nếu đường băng và sân đỗ là khung xương, thì nhà ga hành khách chính là “trái tim” của sân bay Long Thành. Gói thầu 5.10 về thi công xây dựng và lắp đặt thiết bị nhà ga hành khách đang được ưu tiên đặc biệt, bởi đây là hạng mục trực tiếp quyết định trải nghiệm hành khách và năng lực cạnh tranh của sân bay. Tại khu vực trung tâm nhà ga, hệ trần nhôm áp mái lấy sáng đã dần hoàn thiện, vừa tạo điểm nhấn kiến trúc, vừa khẳng định định hướng biến Long Thành thành cửa ngõ hiện đại thay thế cho mô hình nhà ga chật chội quen thuộc. Tuy nhiên, thách thức không nằm ở bê tông hay thép, mà ở mức độ tích hợp của các hệ thống cơ điện (MEP), phòng cháy chữa cháy, hạ tầng công nghệ thông tin (ICT) và thiết bị chuyên ngành. Tổng công ty Cảng hàng không Việt Nam yêu cầu Liên danh VIETUR bổ sung nhân lực, ứng dụng BIM và công cụ quản lý hiện đại để điều phối thi công theo từng phân khu. Đây là tín hiệu tích cực: Long Thành đang buộc các bên nâng chuẩn quản lý dự án lên mức tương thích với một trung tâm trung chuyển quốc tế, chứ không dừng ở một sân bay “đủ dùng”.
Tiến độ xây dựng: những con số ấn tượng và khoảng trống cần lấp
Nhìn vào tiến độ xây dựng, Long Thành đang đi rất nhanh nhưng vẫn chưa đủ an toàn để chủ quan. Tính đến đầu tháng 9, giá trị thực hiện của 16 gói thầu xây lắp chính thuộc Dự án Thành phần 3 đạt khoảng 80% giá trị hợp đồng, không bao gồm dự phòng phí. Một câu nói đáng trích dẫn ở giai đoạn này là: “Gói thầu 4.6, gồm đường cất hạ cánh, đường lăn, sân đỗ tàu bay và các công trình khác, đã đạt gần 99% giá trị hợp đồng, không bao gồm dự phòng phí”. Hệ thống cung cấp nhiên liệu tàu bay ở gói 4.9 cũng đã hoàn thành gần 98% giá trị hợp đồng, cho thấy khối kết cấu và hạ tầng kỹ thuật nền tảng đang tiến rất sát đích. Dù vậy, phần việc còn lại không đơn giản: hoàn thiện, lắp đặt thiết bị, thử nghiệm và tích hợp hệ thống luôn là giai đoạn dễ phát sinh lỗi, chậm trễ. Theo kế hoạch, công trình xử lý nước thải phải hoàn thành xây dựng và nghiệm thu kỹ thuật trước ngày 30/9, còn giai đoạn 1 toàn dự án dự kiến đưa vào khai thác cuối năm. Với mật độ công việc dày đặc như vậy, chỉ cần một mắt xích thiếu đồng bộ, tiến độ chung có thể bị kéo lùi đáng kể.
Điều phối giữa ACV và nhà thầu: nền tảng cho một sân bay đẳng cấp vùng
Điểm sáng đáng chú ý trong dự án sân bay Long Thành là cách ACV gia tăng vai trò điều phối thay vì chỉ “đặt hàng” rồi đứng ngoài. Với những hệ thống có tính tích hợp cao, ACV yêu cầu liên danh nhà thầu bổ sung nhân lực, dùng BIM và các công cụ quản lý hiện đại để thi công theo từng phân khu. Trên công trường, công tác điều phối thi công được tổ chức theo các mốc ưu tiên, huy động nhân lực và thiết bị để triển khai đồng thời nhiều hạng mục, hạn chế chồng chéo và bảo đảm tính liên tục giữa xây dựng, lắp đặt và hoàn thiện. Cách làm này không chỉ nhắm đến tiến độ, mà còn thể hiện tư duy coi Long Thành là một hệ thống hạ tầng tích hợp, nơi nhà ga hành khách, nhà ga hàng hóa số 1, hạ tầng giao thông nội cảng và nhà để xe phải vận hành như một thể thống nhất. Việc chủ đầu tư ưu tiên hoàn thiện cánh Tây và khu vực trung tâm nhà ga để sớm vận hành, chạy thử cho thấy định hướng đưa các phân khu vào khai thác theo lộ trình, chấp nhận xử lý những khiếm khuyết nhỏ tại khu vực phụ trợ một cách linh hoạt. Đây là tư duy thực dụng cần có trong các dự án lớn: không đợi mọi thứ hoàn hảo trên giấy, mà kiểm chứng bằng vận hành thực tế.
Từ đại công trường đến trung tâm trung chuyển: bài toán hạ tầng kết nối
Dù tiến độ xây dựng ấn tượng, việc sân bay Long Thành có trở thành trung tâm trung chuyển quốc tế hay không lại phụ thuộc mạnh vào hạ tầng kết nối và cách vận hành sau khi khai thác. Các đoàn đại diện Korean Air, All Nippon Airways và lãnh đạo bang Tây Úc đã đến khảo sát, cho thấy sự quan tâm rõ rệt của các hãng quốc tế tới năng lực kết nối của Long Thành. Nhưng như TS. Nguyễn Trí Hiếu phân tích, sức mạnh của một trung tâm hàng không không chỉ nằm trong nhà ga, đường băng hay số lượng đường bay, mà nằm ở mức độ kết nối với TP.HCM, Bà Rịa – Vũng Tàu, Đồng Nai và các khu công nghiệp trong vùng. Hiện khoảng cách khoảng 40km đến TP.HCM không phải vấn đề không thể giải quyết, nhưng chất lượng đường bộ, nguy cơ ùn tắc, phụ thuộc vào ô tô có thể làm suy giảm trải nghiệm hành khách và sức cạnh tranh của sân bay. Theo ông, Việt Nam cần sớm có tuyến metro hoặc hệ thống vận tải công cộng khối lượng lớn kết nối trực tiếp Long Thành với các đầu mối giao thông. Nói thẳng: nếu chúng ta chỉ xây một sân bay đẹp nhưng không có mạng lưới giao thông và thủ tục nhập cảnh, hải quan thân thiện, Long Thành khó lòng vươn lên thành trung tâm trung chuyển khu vực. Hạ tầng giao thông phải được xem là bộ phận không tách rời trong chiến lược phát triển sân bay này.
