Tám giờ tại trường phải là thời gian làm việc thực chất
Giáo viên làm việc 8 giờ tại trường là cách tổ chức trong đó giáo viên thực hiện đủ 40 giờ lao động mỗi tuần tại cơ sở giáo dục, với thời gian dành cho giảng dạy, chuẩn bị, đánh giá và các nhiệm vụ chuyên môn khác. Điểm b khoản 3 Điều 14 trong dự thảo quy định chế độ làm việc đối với giáo viên phổ thông, dự bị đại học được Bộ Giáo dục và Đào tạo công bố nêu rằng hiệu trưởng có thể áp dụng cách làm này khi trường bảo đảm cơ sở vật chất và thiết bị. Đây là hướng đáng cân nhắc, nhưng không thể biến thành yêu cầu có mặt đủ giờ trong khi điều kiện làm việc chưa sẵn sàng.
Dự thảo phân bổ 40 giờ theo tỷ lệ 40-40-20: tối đa 40% cho giảng dạy, tối đa 40% cho chuẩn bị và đánh giá, tối thiểu 20% cho sinh hoạt chuyên môn, tự học và hành chính. Vì vậy, nếu giáo viên có 16 giờ đứng lớp, 24 giờ còn lại tại trường phải được bố trí cho công việc cụ thể, không phải chờ việc hay điểm danh hình thức. Mục tiêu nên là xử lý được nhiều nhiệm vụ ngay tại trường, để giáo viên mang việc về nhà ít hơn.
Không gian phải giải quyết bài toán tập trung, không chỉ đủ chỗ ngồi
Áp lực sĩ số khiến lời kêu gọi bố trí nơi làm việc riêng không dễ thực hiện. Ở nhiều đô thị và khu công nghiệp, lớp học vẫn có khoảng 50 học sinh; thiếu trường, thiếu lớp khiến diện tích dành cho giáo viên càng hạn hẹp. Trong bối cảnh đó, dồn hàng chục thầy cô vào phòng hội đồng chật hẹp không tạo ra môi trường thích hợp để soạn bài, chấm bài hay nghiên cứu chuyên môn.
Không gian làm việc giáo viên không nhất thiết phải là phòng riêng cho từng người. Phòng chung vẫn có thể hiệu quả nếu có vị trí ngồi được phân chia hợp lý, bàn ghế phù hợp, tủ khóa cá nhân và khu vực đủ yên tĩnh cho công việc cần tập trung; đồng thời vẫn thuận tiện trao đổi nghiệp vụ. Trường cần tính cả điện, internet, máy tính ổn định và thiết bị in, quét phục vụ đánh giá. Điều kiện trường học còn bao gồm nhà vệ sinh và phương án nghỉ trưa phù hợp, bởi yêu cầu làm việc trọn ngày không thể chỉ dựa vào chỗ ngồi.
Tổ chức linh hoạt quan trọng hơn áp dụng đồng loạt
Hiệu quả của mô hình phụ thuộc vào cách phân công và quản lý: cần tách bạch thời gian dạy học, chuẩn bị, hỗ trợ học sinh, tiếp phụ huynh và sinh hoạt chuyên môn. Nếu mọi nhiệm vụ đều bị gom vào một lịch có mặt cố định mà không có thời gian tập trung, quy định 8 giờ sẽ làm tăng sự hiện diện chứ chưa chắc giảm khối lượng việc ngoài giờ. Một lựa chọn khả thi là thí điểm “Ngày chuyên môn tại trường”, bố trí mỗi tổ một ngày trọn vẹn để họp chuyên môn và chấm bài tập trung; một đơn vị cũng đã thử chấm kiểm tra giữa kỳ tập trung, giao tổ trưởng phân công và theo dõi tiến độ.
Thầy Nguyễn Quốc Bình, hiệu trưởng tại Hà Nội, cho biết ông từng quan sát mô hình giờ hành chính ở Singapore và Nhật Bản, nơi giáo viên có vị trí làm việc tương đối độc lập; kinh nghiệm đó gợi ý cách tổ chức, chứ không phải khuôn mẫu để sao chép. Mỗi trường cần xét sĩ số, mặt bằng, nhân lực và điều kiện thiết bị của mình. Trường có nhiều giáo viên thỉnh giảng cũng có thể phải điều chỉnh phương án nhân sự. Khi công việc được giải quyết trong giờ tại trường, giáo viên có thể dành thời gian ngoài giờ cho gia đình và bản thân, đồng thời thống nhất với phụ huynh nguyên tắc liên hệ trong giờ hành chính, trừ trường hợp đặc biệt.
Thí điểm có điều kiện, đo bằng việc giảm việc tồn
Không nên đánh giá mô hình bằng số giờ giáo viên có mặt trong khuôn viên trường. Thước đo thiết thực hơn là nhiệm vụ chuyên môn nào đã được hoàn thành tại trường, giáo viên còn phải chấm bài hay soạn giáo án vào buổi tối hay không, và thời gian hỗ trợ học sinh có được bố trí hợp lý không. Nơi chưa đủ phòng hoặc thiết bị có thể bắt đầu bằng ngày chuyên môn theo tổ, phòng làm việc chung được phân khu, hoặc lịch luân phiên thay vì áp dụng cứng cho toàn bộ đội ngũ.
Kinh nghiệm quốc tế cho thấy giờ làm hành chính có thể đi cùng vị trí làm việc phù hợp và cơ hội phối hợp giữa đồng nghiệp, nhưng điều kiện từng cơ sở giáo dục mới quyết định khả năng áp dụng. Mô hình 8 giờ đáng ủng hộ khi trường bảo đảm nơi làm việc, công cụ, thời gian nghỉ và cách quản lý hướng đến kết quả; nếu thiếu những nền tảng ấy, giáo viên có thể vẫn mang việc về nhà sau một ngày dài ở trường. Triển khai theo từng bước, lắng nghe giáo viên và điều chỉnh theo thực tế là cách thuyết phục hơn cả.
