Khung hợp tác khoa học ASEAN bước sang giai đoạn điều phối mới
Khung hợp tác khoa học ASEAN trong lĩnh vực khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo là cơ chế điều phối chung giữa các nước thành viên, nhằm xác định ưu tiên nghiên cứu, kết nối mạng lưới chuyên môn và triển khai các chương trình hợp tác để nâng cao năng lực cạnh tranh khu vực trong dài hạn. Ngày 13/10/2026 tại Đà Nẵng, 5 tiểu ban chuyên môn thuộc Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo ASEAN (COSTI) đã tổ chức phiên họp đầu tiên theo cơ cấu mới, với khoảng 250 đại biểu tham dự từ các nước ASEAN, Ban Thư ký và đối tác quốc tế. Việc tinh gọn hệ thống từ 9 xuống 5 tiểu ban không chỉ là chỉnh sửa kỹ thuật, mà là tuyên bố chính trị: ASEAN muốn chuyển từ hợp tác dàn trải sang tập trung nguồn lực cho các ưu tiên chiến lược giai đoạn 2026-2035 theo APASTI.
COSTI ASEAN 2026-2035: Từ 9 xuống 5 tiểu ban và ý nghĩa quyền lực
Việc COSTI tinh gọn từ 9 xuống 5 tiểu ban chuyên môn là bước tái cấu trúc quyền lực trong hợp tác khoa học ASEAN. Năm tiểu ban mới gồm: Hệ sinh thái KH,CN&ĐMST (SC-STIE), Công nghệ chuyên sâu và mới nổi (SC-DET), Công nghệ sinh học và Khoa học thực phẩm (SC-BFS), Công nghệ vật liệu và năng lượng (SC-MET), Khoa học Trái đất, Đại dương và Vũ trụ (SC-EOSS). Mỗi tiểu ban được giao nhiệm vụ xác định lĩnh vực ưu tiên, xây dựng kế hoạch hằng năm với mục tiêu và chỉ số đánh giá cụ thể, đồng thời báo cáo định kỳ lên COSTI. Nói cách khác, ASEAN đang buộc các cấu phần chuyên môn phải chịu trách nhiệm về kết quả, thay vì chỉ dừng ở danh mục chủ đề. Đây là điều kiện cần nếu khu vực muốn biến hợp tác khoa học ASEAN thành động lực phát triển bền vững và nâng năng lực cạnh tranh, chứ không chỉ là diễn đàn trao đổi.
AI và công nghệ bán dẫn khu vực: Ưu tiên chiến lược, thách thức thực thi
Trong các phiên họp, trí tuệ nhân tạo (AI), công nghệ lượng tử và công nghệ bán dẫn khu vực nổi lên như những chủ đề được thảo luận dày đặc, bên cạnh năng lượng sạch, công nghệ sinh học, an ninh lương thực và vật liệu mới. Điều này cho thấy ASEAN đã thừa nhận rằng AI và đổi mới sáng tạo không còn là lĩnh vực phụ trợ, mà là nền tảng cho mọi ngành kinh tế. Một câu nói có thể trích dẫn là: “Nội dung thảo luận trải rộng trên nhiều lĩnh vực, từ phát triển nguồn nhân lực, hạ tầng nghiên cứu đến trí tuệ nhân tạo (AI), công nghệ lượng tử, bán dẫn…” Tuy nhiên, ưu tiên trên giấy không tự động trở thành năng lực thực tế. Nếu không có chiến lược chung về chuẩn dữ liệu, chia sẻ hạ tầng tính toán và chuỗi giá trị bán dẫn, hợp tác khoa học ASEAN sẽ khó tạo ra lợi thế khác biệt so với các cường quốc công nghệ đang là đối tác của khối như Mỹ, EU, Nhật Bản hay Trung Quốc.
Việt Nam và SC-EOSS: Từ vai trò chủ tịch đến cơ hội định hình nghị sự
Trong cơ cấu mới, Việt Nam đảm nhiệm vai trò Chủ tịch Tiểu ban Khoa học Trái đất, Đại dương và Vũ trụ (SC-EOSS), một trong năm trụ cột chuyên môn của COSTI. Đây không chỉ là vinh dự mang tính biểu tượng; đó là cơ hội để Việt Nam tham gia định hình nghị sự khu vực về khí tượng, đại dương, công nghệ vũ trụ và các hệ thống quan trắc Trái đất. Phiên họp lần thứ nhất của SC-EOSS tại Đà Nẵng đánh dấu bước khởi động cho giai đoạn hợp tác mới, khi các tiểu ban rà soát dự án đang triển khai, nghe báo cáo từ các mạng lưới chuyên môn và đề xuất sáng kiến mới. Đoàn Việt Nam chia sẻ kết quả từ các chương trình do mình điều phối hoặc đồng chủ trì, qua đó thể hiện năng lực điều phối chứ không chỉ là người tham gia. Nếu tận dụng tốt, SC-EOSS có thể trở thành nền tảng để Việt Nam thúc đẩy các dự án chung về dữ liệu khí tượng, giám sát biển và ứng dụng vệ tinh phục vụ phát triển bền vững.
Từ Đà Nẵng đến toàn khu vực: ASEAN cần biến kế hoạch thành hành động
Phiên họp đầu tiên của COSTI-90 tại Đà Nẵng là bước khởi động cho giai đoạn hợp tác 2026-2035, nhưng đây mới chỉ là điểm xuất phát. Các báo cáo tiểu ban sẽ được trình lên phiên toàn thể COSTI-90, diễn ra từ chiều 14/10 đến hết ngày 15/10, sau Cuộc họp lần thứ 21 của Hội đồng Tư vấn cho COSTI (BAC-21). Kết quả này sẽ là nền tảng để COSTI hoạch định các ưu tiên hợp tác khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo cho toàn khu vực. Vấn đề cốt lõi là ASEAN có dám gắn các ưu tiên về AI và bán dẫn với cơ chế tài trợ, chia sẻ hạ tầng và chuẩn mở, hay tiếp tục dừng ở mức “danh sách lĩnh vực quan trọng”. Nếu khung COSTI ASEAN 2026-2035 được triển khai với tinh thần trách nhiệm và minh bạch, hợp tác khoa học ASEAN có thể chuyển từ vai trò hỗ trợ sang vai trò dẫn dắt trong chiến lược phát triển khu vực.
