‘Bình dân học vụ số’: một cuộc xóa mù kỹ năng số mới
Phong trào “bình dân học vụ số” là chương trình phổ cập tri thức và kỹ năng số cho toàn dân, được tổ chức từ cấp tỉnh đến từng thôn, tổ dân phố, nhằm giúp mỗi người dân hiểu cơ bản về chuyển đổi số, sử dụng thiết bị thông minh và dịch vụ số thiết yếu, đồng thời hình thành văn hóa sử dụng công nghệ an toàn, hiệu quả và có trách nhiệm trong đời sống hàng ngày. Phong trào này không chấp nhận cách tiếp cận nửa vời: hoặc cả cộng đồng cùng bước lên không gian số, hoặc để khoảng cách số tiếp tục đào sâu bất bình đẳng. UBND tỉnh Cà Mau đã tổ chức Lễ phát động phong trào “Bình dân học vụ số” và ra mắt nền tảng học trực tuyến của tỉnh theo hình thức trực tiếp và trực tuyến ngày 18/6/2025. Hà Tĩnh ban hành kế hoạch triển khai phong trào gắn với “Học tập số” trên các nền tảng trực tuyến giai đoạn 2026–2030, đặt mục tiêu phổ cập kỹ năng số, nâng cao tri thức khoa học – công nghệ và thúc đẩy chuyển đổi số toàn diện trên địa bàn. Đây không phải những hoạt động lẻ tẻ, mà là tín hiệu cho thấy giáo dục số Việt Nam đã bước vào một giai đoạn nâng cao dân trí mới: coi kỹ năng số là năng lực nền tảng như biết đọc, biết viết.
Cà Mau: ‘Mỗi công dân – một danh tính số’ gắn với phổ cập kỹ năng số
Điểm đáng chú ý ở Cà Mau là phong trào bình dân học vụ số được thiết kế như một chương trình thực hành chuyển đổi số ngay trong đời sống, thay vì khẩu hiệu chung chung. Tỉnh đặt mục tiêu xây dựng xã hội học tập, công dân số, nâng cao tinh thần tự học và ứng dụng công nghệ số trong cộng đồng. Bằng cách huy động sức mạnh cả hệ thống chính trị và phát huy vai trò Tổ công nghệ số cộng đồng, Cà Mau chọn con đường “đi từng ngõ, gõ từng nhà, hướng dẫn từng người dân sử dụng dịch vụ, ứng dụng số để phát triển kinh tế số, xã hội số”. Tỉnh triển khai đồng bộ phong trào từ cấp tỉnh đến cơ sở, gắn phổ cập kỹ năng số với việc người dân thực hiện dịch vụ công trực tuyến, định danh điện tử, thanh toán không dùng tiền mặt và mô hình “Mỗi công dân – Một danh tính số”. Kết quả học tập và phổ cập kỹ năng số không bị bỏ quên, mà được đánh giá, xác nhận, tích hợp vào cơ sở dữ liệu quốc gia, cơ sở dữ liệu ngành và hiển thị trên ứng dụng VNeID. Đây là lựa chọn mang tính chính sách: tri thức số phải được công nhận, quản lý, dùng làm dữ liệu để đo chất lượng chuyển đổi số, chứ không chỉ là phong trào thi đua bề nổi. Song song, Cà Mau yêu cầu thường xuyên rà soát, cập nhật, chuẩn hóa và làm sạch dữ liệu dân cư để bảo đảm dữ liệu “đúng, đủ, sạch, sống”, phục vụ quản lý nhà nước và chuyển đổi số trên địa bàn.
Hà Tĩnh: phổ cập kỹ năng số gắn với học tập trên nền tảng số
Hà Tĩnh tiếp cận bình dân học vụ số như một chiến lược nâng cao dân trí trong thời đại công nghệ. Kế hoạch của tỉnh được xây dựng trên cơ sở thực hiện các nghị quyết về phát triển khoa học, công nghệ và chuyển đổi số, trong bối cảnh chuyển đổi số được xác định là xu thế tất yếu, tác động sâu rộng đến mọi lĩnh vực đời sống. Tỉnh đặt mục tiêu rõ ràng: đến năm 2026, phấn đấu 100% cán bộ, công chức, viên chức và người lao động trong các cơ quan nhà nước có kiến thức và kỹ năng số đáp ứng yêu cầu công việc; 100% học sinh từ cấp tiểu học được trang bị kiến thức và kỹ năng số cơ bản. Tham vọng hơn, kế hoạch hướng tới “100% người dân trưởng thành có tri thức cơ bản về chuyển đổi số, sử dụng được thiết bị thông minh, nền tảng số và các dịch vụ số thiết yếu; 100% người lao động trong doanh nghiệp, hợp tác xã được trang bị kiến thức và kỹ năng số phục vụ sản xuất, kinh doanh”. Đây là một câu trích dẫn đủ mạnh để cho thấy quan điểm của Hà Tĩnh: phổ cập kỹ năng số là nhiệm vụ nâng cao dân trí, chứ không phải ưu đãi riêng cho doanh nghiệp công nghệ. Phong trào được gắn chặt với “Học tập số” trên các nền tảng trực tuyến như binhdanhocvuso.gov.vn, kns.hocso.vn, hatinh.mobiedu.vn, cho phép người dân học mọi lúc, mọi nơi, theo nhu cầu cá nhân. UBND tỉnh yêu cầu các sở, ngành, địa phương lồng ghép nội dung phong trào vào kế hoạch chuyển đổi số hằng năm và biến học tập, rèn luyện kỹ năng số thành hoạt động thường xuyên trong cơ quan, đơn vị và cộng đồng.
Nền tảng học tập số: từ lớp xóa mù chữ đến lớp xóa mù kỹ năng số
Nếu bình dân học vụ trước đây gắn với lớp học buổi tối ở nhà văn hóa, thì bình dân học vụ số chuyển lớp học sang nền tảng trực tuyến, nhưng vẫn giữ tinh thần “học để làm chủ”. Cà Mau duy trì vận hành, nâng cấp và hoàn thiện Nền tảng học trực tuyến “Bình dân học vụ số” theo hướng đồng bộ, hiệu quả, thường xuyên cập nhật, bổ sung, làm giàu kho học liệu số. Trên nền tảng, tỉnh tổ chức các khóa tập huấn, bồi dưỡng từ kho học liệu được xây dựng, đáp ứng nhu cầu học tập và nâng cao kỹ năng số, đồng thời triển khai các khóa học chuyên đề về nhận diện, phòng tránh lừa đảo trực tuyến, tin nhắn rác, cuộc gọi mạo danh, bảo vệ thông tin cá nhân và quyền riêng tư, ứng xử văn hóa trên mạng xã hội, nhận diện thông tin xấu, độc. Hà Tĩnh cũng dùng các nền tảng số để phổ cập kỹ năng số, coi đó là công cụ xây dựng xã hội học tập trong môi trường số, giúp người dân học mọi lúc, mọi nơi và từng bước hình thành văn hóa số, thói quen sử dụng công nghệ an toàn, hiệu quả và có trách nhiệm. Đáng chú ý, cả hai địa phương đều nhấn mạnh nhóm yếu thế: người dân vùng sâu, vùng xa, nông thôn, người cao tuổi, người khuyết tật được hỗ trợ tiếp cận công nghệ qua lớp học cộng đồng và hướng dẫn trực tiếp theo phương châm “cầm tay chỉ việc”, để họ tự tin sử dụng dịch vụ công trực tuyến, thanh toán số, ứng dụng VNeID và các nền tảng thiết yếu khác. Đây là cách giáo dục số Việt Nam tránh rơi vào bẫy “chỉ dành cho người trẻ ở đô thị” và giữ đúng lời hứa “không ai bị bỏ lại phía sau”.
Từ nâng cao dân trí đến xây dựng công dân số
Điểm đáng tranh luận không phải là việc có cần bình dân học vụ số hay không, mà là chấp nhận hay từ chối một thực tế: người không có kỹ năng số hôm nay giống như người mù chữ trước kỷ nguyên sách in. Khi Cà Mau đặt mục tiêu nâng cao tinh thần tự học, xây dựng xã hội học tập, công dân số, và Hà Tĩnh triển khai phong trào với tinh thần “toàn dân, toàn diện, không ai bị bỏ lại phía sau” để phổ cập tri thức cơ bản về chuyển đổi số, nâng cao kỹ năng số cho người dân, cả hai đang mở rộng khái niệm nâng cao dân trí từ mặt chữ sang mặt số. Phong trào bình dân học vụ số, nếu được thực hiện nghiêm túc, sẽ tạo ra thế hệ công dân có khả năng sử dụng thiết bị thông minh, dịch vụ công trực tuyến, các nền tảng học tập và công cụ AI cơ bản, đồng thời biết tự bảo vệ mình trên không gian mạng. Tuy nhiên, thách thức nằm ở chỗ biến kế hoạch thành thói quen: kỹ năng số chỉ bền vững khi người dân dùng công nghệ vào giải quyết công việc hằng ngày, chứ không phải học để thi. Các địa phương đã bắt đầu bằng việc gắn phổ cập kỹ năng số với dịch vụ công, sản xuất, kinh doanh, giáo dục, đó là hướng đi đúng. Bước tiếp theo phải là kiên trì đo lường kết quả học tập, cập nhật vào cơ sở dữ liệu, và coi “tri thức số” như một phần của hồ sơ công dân. Khi đó, bình dân học vụ số mới thật sự nối dài mục tiêu lịch sử: nâng cao dân trí để mỗi người dân làm chủ đời sống của mình trong một xã hội số.
