Chiến lược chống ngập TP.HCM: tham vọng lớn, áp lực càng lớn
Chiến lược chống ngập TP.HCM giai đoạn 2026-2030 là kế hoạch tổng thể gồm 87 dự án với tổng vốn hơn 142.340 tỷ đồng, tập trung vào dự án thoát nước, kiểm soát triều cường TP.HCM, chỉnh trang đô thị và ứng dụng công nghệ để xử lý 50 vị trí ngập trọng điểm trên toàn địa bàn. Đây không chỉ là một chương trình hạ tầng chống lũ, mà là thử thách về năng lực quản trị đô thị và sức chịu đựng ngân sách trong bối cảnh biến đổi khí hậu, đô thị hóa nhanh và niềm tin người dân đang bị bào mòn bởi những lời hứa hết ngập kéo dài nhiều năm. Theo kế hoạch, thành phố xác định chống ngập là nhiệm vụ triển khai đồng bộ theo từng lưu vực, kết hợp đầu tư hạ tầng với vận hành, duy tu và quản lý nguồn nước. Mục tiêu nêu rõ: cơ bản giải quyết các vị trí ngập đô thị do mưa tại khu vực trung tâm, nơi đông dân cư, khu công nghiệp và các tuyến giao thông chính. Nói cách khác, ưu tiên là những nơi cứ mưa lớn là tắc giao thông, hư hàng hóa, đời sống người dân đảo lộn. Điểm tích cực là thành phố đã chuyển từ cách làm “ngập đâu xử lý đó” sang tiếp cận theo lưu vực, kèm rà soát hiện trạng hạ tầng thoát nước và phân tích nguyên nhân gốc rễ gây ngập. Tuy nhiên, với quy mô đầu tư khổng lồ và thời gian chỉ 5 năm, câu hỏi đặt ra là: TP.HCM có thực sự đủ quyết tâm chính trị, cơ chế điều hành và kỷ luật tiến độ để biến bản kế hoạch đẹp trên giấy thành dòng nước rút đi ngoài phố?
54 dự án ưu tiên 2026-2027: thử lửa Thảo Điền, chợ Thủ Đức, Tân Sơn Nhất
Giai đoạn 2026-2027 là phép thử quan trọng nhất: 54 dự án với tổng vốn 69.348,371 tỷ đồng được đặt mục tiêu hoàn thành, dự kiến giải quyết 33 vị trí ngập. Trong đó có 14 dự án duy tu bảo trì, 1 dự án ODA, 6 dự án di dời nhà trên và ven kênh rạch, 7 dự án giao thông, 2 dự án nông nghiệp và 24 dự án hạ tầng kỹ thuật thoát nước. Đây là cấu trúc đầu tư đủ rộng, nhưng độ hiệu quả phụ thuộc vào khả năng phối hợp giữa các sở ngành, chứ không chỉ là chi tiền. Đáng chú ý, thành phố chỉ định 6 khu vực ngập nặng cần tập trung xử lý: Thảo Điền - Quốc Hương - Nguyễn Văn Hưởng; khu vực chợ Thủ Đức; Gò Vấp cũ và sân bay Tân Sơn Nhất; đường Nguyễn Văn Quá; Quốc lộ 13 (Bình Dương cũ) và Quốc lộ 51 (Bà Rịa - Vũng Tàu cũ). Đây là những điểm mà mỗi cơn mưa lớn đều trở thành “bãi đỗ nước”, gây ùn tắc, hư hỏng tài sản và làm người dân cảm thấy bị bỏ rơi. Theo kế hoạch, đến hết năm 2026 phải hoàn thành 9 dự án với tổng mức đầu tư 7.150 tỷ đồng để xử lý 3 vị trí ngập. Năm 2027, thêm 45 dự án với 62.197 tỷ đồng nhằm giải quyết 30 vị trí ngập. Câu nói có thể trích dẫn là: “Thành phố xác định 54 dự án với tổng mức đầu tư hơn 69.300 tỷ đồng nhằm giải quyết 33 vị trí ngập trong giai đoạn 2026-2027”. Nếu mốc 2027 trễ, toàn bộ lộ trình đến 2030 sẽ chao đảo.
Dự án ngăn triều 10.000 tỷ và mô hình thành phố bọt biển
Với triều cường TP.HCM, chiếc khóa quan trọng là dự án “Giải quyết ngập do triều khu vực TP.HCM có xét đến yếu tố biến đổi khí hậu (giai đoạn 1)”. Đây là hạ tầng chống lũ quy mô lớn với hệ thống đê bao, cống kiểm soát triều, trạm bơm, cửa xả đồng bộ, góp phần hình thành tuyến kiểm soát triều khép kín trên phạm vi khoảng 570 km². Dự án này được kỳ vọng hoàn thành, bàn giao trong tháng 11/2026. Người dân vùng kênh Đôi, kênh Tẻ, sông Sài Gòn chờ đợi ngày vận hành vì đã quá quen với cảnh mưa trùng triều là nước dâng lên tận hiên nhà. Song song, TP.HCM bắt đầu nói đến mô hình thành phố bọt biển: tăng khả năng trữ nước tại chỗ thông qua hồ điều tiết ở khu vực trũng, hồ chứa thượng nguồn và không gian trữ nước phân tán, nghiên cứu hồ điều tiết ngầm dưới công viên, trường học, khu thể thao, bãi đỗ xe và không gian công cộng. Ý tưởng này đi kèm việc xây dựng bản đồ ngập, bản đồ rủi ro, vận hành theo thời gian thực như cách điều tiết đèn giao thông khi đường đông hay vắng. Nếu làm nghiêm túc, thành phố bọt biển sẽ giúp nội đô bớt phụ thuộc vào cống lớn và trạm bơm, giảm áp lực mỗi khi mưa cực đoan.
Công nghệ, quản trị lưu vực và những điểm nghẽn thực thi
Điểm mới đáng chú ý trong kế hoạch chống ngập TP.HCM là quản lý thoát nước theo lưu vực, gắn với ứng dụng dữ liệu và AI. Thành phố sẽ rà soát toàn bộ hệ thống thoát nước, phân tích nguyên nhân gây ngập, xây dựng mô hình quản lý lưu vực làm cơ sở ưu tiên đầu tư phù hợp địa hình, thủy văn và biến đổi khí hậu. Các điểm nghẽn như cống xuống cấp, kênh rạch bồi lắng, thu hẹp hoặc bị triều cường cản trở phải được sửa chữa, nạo vét, lắp van ngăn triều, mở hướng thoát nước mới và vận hành hiệu quả các trạm bơm hỗ trợ. Giai đoạn 2028-2030, TP.HCM dự kiến bổ sung hồ điều tiết phân tán, hồ điều hòa ngầm tại công viên, trường học, sân thể thao, bãi đỗ xe và không gian công cộng. Đồng thời, hệ thống quản lý thoát nước thông minh sẽ tích hợp dữ liệu thời gian thực về mưa, triều, mực nước, cống, van và trạm bơm, nghiên cứu ứng dụng AI để dự báo, mô phỏng và hỗ trợ vận hành. Đây là hướng đi đúng, nhưng chỉ có ý nghĩa khi dữ liệu được cập nhật liên tục, minh bạch và chia sẻ giữa các đơn vị, tránh tình trạng mỗi nơi một hệ thống, không “nói chuyện được” với nhau.
Kết luận: 5 năm quyết định tương lai ngập nước của TP.HCM
Nhìn tổng thể, kế hoạch 87 dự án thoát nước và hạ tầng chống lũ với hơn 142.340 tỷ đồng là nỗ lực lớn nhất của TP.HCM từ trước đến nay để đối mặt với ngập do mưa lẫn triều cường. Giai đoạn 2026-2027 là thời gian bản lề: nếu 54 dự án ưu tiên bị chậm, mục tiêu xử lý 33 vị trí ngập sẽ đổ vỡ dây chuyền. Giai đoạn 2028-2030 với 33 dự án còn lại, tổng mức đầu tư 72.992,330 tỷ đồng, dự kiến xử lý thêm 17 vị trí ngập sẽ chỉ là bước hoàn thiện, không còn là “cú lội ngược dòng”. Điều người dân cần không phải là thêm những lời hứa, mà là minh bạch tiến độ, cam kết vận hành đúng quy trình và lắng nghe phản ánh từ thực địa. Việc Trung tướng Nguyễn Minh Đức nhấn mạnh chống ngập, vệ sinh môi trường, rác thải và trật tự an toàn giao thông là vấn đề sẽ được đưa vào quá trình xây dựng chính sách cho thấy câu chuyện ngập đã bước lên bàn nghị sự cấp quốc gia. Nếu TP.HCM biến được bản kế hoạch chống ngập thành những con đường khô ráo sau mưa, đó sẽ là minh chứng sinh động nhất cho năng lực quản trị đô thị trong thời kỳ khí hậu cực đoan.
