Từ vòng xoay quá tải đến siêu nút giao 3 tầng
Nút giao An Phú là tổ hợp hạ tầng giao thông 3 tầng gồm 6 nhánh cầu vượt, 2 cầu qua kênh và 2 hầm chui, được xây dựng tại cửa ngõ phía Đông TP.HCM để phân tách các luồng xe đi thẳng, rẽ trái và rẽ phải, giảm xung đột giao thông và tăng năng lực kết nối giữa cao tốc, đại lộ đô thị và hệ thống đường cảng trong bối cảnh khu vực này liên tục quá tải bởi mật độ phương tiện và hàng hóa từ Cát Lái. Nếu phải chọn một công trình biểu tượng cho tham vọng tái thiết cửa ngõ Đông, nút giao An Phú là ứng viên rõ ràng. Chưa hoàn thành nhưng cấu trúc nhiều tầng đã đủ cho thấy cách TP.HCM lựa chọn: không vá víu cục bộ, mà chấp nhận một dự án xây dựng lớn, chiếm không gian, đòi hỏi giải phóng mặt bằng phức tạp để xử lý tận gốc điểm nghẽn. Việc dùng hoàn toàn vốn ngân sách thành phố cũng là thông điệp chính trị: hạ tầng giao thông trọng yếu phải được ưu tiên như một khoản đầu tư dài hạn, không phải chi phí ngắn hạn.
Quy mô kỹ thuật: ba tầng giao thông cho một nút giao phức tạp
Điểm đáng nói nhất của nút giao An Phú là quy mô kỹ thuật vượt xa một vòng xoay truyền thống: ba tầng giao thông, sáu cầu vượt, hai cầu qua kênh và hai hầm chui liên kết các hướng lưu thông trọng yếu. Trên mặt đất, đảo tròn trung tâm và tháp biểu tượng không chỉ là chi tiết mỹ thuật, mà là cách tổ chức không gian để các nhánh cầu và hầm chui xoay quanh mà vẫn giữ được trục lưu thông rõ ràng. Ở tầng dưới, hầm chui kết nối trực tiếp cao tốc TP.HCM – Long Thành – Dầu Giây với đại lộ Mai Chí Thọ, cắt bỏ nhiều điểm xung đột từng gây ùn tắc kinh niên. Trên cao, 6 nhánh cầu vượt – trong đó có các cầu tại khu vực Mai Chí Thọ – Đồng Văn Cống, cầu Bà Dạt, cầu Giồng Ông Tố – tạo mạng lưới cầu vượt TP.HCM hiếm nơi có được về mức độ đan cài giữa các luồng xe. Những hạng mục phụ trợ như cầu đi bộ, thoát nước, chiếu sáng, cây xanh, báo hiệu giao thông là phần thường bị coi là chi tiết, nhưng ở một nút phức tạp như An Phú, chúng quyết định trải nghiệm thực tế của người tham gia giao thông.
Tiến độ, những mảnh ghép đã hoàn thành và điểm nghẽn mặt bằng
Dự án nút giao An Phú được UBND TP.HCM phê duyệt ngày 28/3/2022, khởi công tháng 12/2022, với tổng mức đầu tư hơn 3.408 tỷ đồng từ ngân sách thành phố. Theo số liệu công bố, đến tháng 8/2026, khối lượng thi công đã đạt khoảng 75%, cho thấy đây không phải công trình bị bỏ quên mà là dự án xây dựng đang đi tới giai đoạn nước rút. Ngày 23/7, thời gian thực hiện được điều chỉnh đến quý III/2027, nhưng Ban Giao thông vẫn đặt mục tiêu hoàn thành toàn bộ vào quý II/2027. Nhiều hạng mục chủ chốt đã thành hình: cầu vượt rẽ phải từ cao tốc xuống Mai Chí Thọ, hầm chui nối Mai Chí Thọ với cao tốc, nhánh N3, cầu Bà Dạt, cầu Giồng Ông Tố đã hoàn thành. Nhánh cầu trái Giồng Ông Tố và nhánh N4 đã thông xe ngày 21/8, với N4 dài 467,87m, mặt cầu rộng 9–10,1m, thiết kế tốc độ 50km/h – các con số cho thấy đây là công trình quy mô, không phải lối rẽ tạm bợ. Tuy vậy, các vị trí như trụ T1, mố M1, đường đầu cầu nhánh N1.2 vẫn vướng mặt bằng, buộc thành phố phải đặt mốc giải phóng trước 30/11/2026. Sự chậm trễ này là lời nhắc: bài toán hạ tầng không chỉ nằm ở kỹ thuật, mà còn ở năng lực xử lý xung đột lợi ích trên đất đô thị.
Tác động thực tế: lời hứa cho cửa ngõ Đông và cảng Cát Lái
Không có ý nghĩa nếu một nút giao hoành tráng mà người dân vẫn kẹt xe như cũ. Thiết kế của nút giao An Phú đi thẳng vào mục tiêu: tách riêng dòng xe đi thẳng, rẽ trái, rẽ phải khỏi khu vực vòng xoay, phân luồng riêng và giảm tối đa điểm xung đột giao thông. Mục tiêu chính của dự án là tách các dòng xe đi thẳng và rẽ khỏi khu vực vòng xoay, hạn chế xung đột giữa các hướng lưu thông; khi hoàn thành, công trình sẽ giúp phương tiện di chuyển thuận lợi hơn qua cửa ngõ phía Đông, nhất là dòng xe từ cảng Cát Lái. Tác động thực tế nhìn thấy ngay khi một số nhánh cầu thông xe: luồng hàng hóa từ cảng đi Đồng Văn Cống, Mai Chí Thọ đã bớt giao cắt trực tiếp với dòng xe cá nhân, giảm nguy cơ tắc nghẽn vào giờ cao điểm. Về dài hạn, khi tuyến kết nối đường Lương Định Của với cao tốc – mảnh ghép cuối – hoàn thành, xe đi thẳng sẽ không còn phải chui qua nút giao, tạo một trục lưu thông mới cho cả khu đô thị phía Đông. Nếu nút giao Mỹ Thủy, các tuyến liên cảng và đoạn mở rộng cao tốc cùng vận hành trơn tru, An Phú sẽ là trung tâm của mạng lưới giao thông liên hoàn, nâng năng lực vận chuyển hàng hóa và giảm áp lực cho toàn bộ khu vực Cát Lái.
Kết luận: bài kiểm tra năng lực quản trị đô thị của TP.HCM
Nhìn từ bên ngoài, nút giao An Phú là một siêu công trình hạ tầng giao thông ấn tượng; nhìn sâu hơn, đó là bài kiểm tra năng lực quản trị đô thị của TP.HCM. Thành phố đã dám chi ngân sách lớn, chấp nhận một nút giao phức tạp, nhiều tầng, nhiều cầu vượt, nhiều hầm chui để xử lý điểm nóng ở cửa ngõ Đông. Câu hỏi còn lại không nằm ở bản vẽ, mà ở việc dự án có về đích đúng hẹn hay lại trở thành ví dụ quen thuộc của chậm tiến độ vì vướng mặt bằng. Nếu các mốc quý II–III/2027 được giữ vững, An Phú sẽ trở thành biểu tượng cho cách thành phố xoay trục ưu tiên sang hạ tầng giao thông, thay vì chỉ tập trung vào các dự án thương mại. Nhưng nếu chậm trễ, cái giá phải trả không chỉ là vài năm kẹt xe thêm, mà là sự suy giảm niềm tin vào khả năng giải quyết các nút thắt phát triển. Đến lúc xem nút giao An Phú có xứng với tham vọng mà thành phố đã đặt vào nó hay không.
