Đầu tư đa tỷ cho nông thôn mới Cần Thơ: không thể chỉ là những con số
Chương trình nông thôn mới Cần Thơ là kế hoạch phát triển nông thôn quy mô lớn, huy động hàng nghìn tỷ đồng từ ngân sách Trung ương và địa phương để hoàn thiện hạ tầng, nâng thu nhập, giảm nghèo và hiện đại hóa 72 xã nông thôn, trong đó ưu tiên 9 xã phải cán đích bộ tiêu chí ngay trong năm 2026 dưới khung chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới. Đây không chỉ là một dự án hạ tầng, mà là phép thử xem nguồn lực công có thực sự chuyển hóa thành chất lượng sống mới ở nông thôn hay vẫn dừng ở những báo cáo hoàn thành chỉ tiêu. Kỳ họp chuyên đề HĐND thành phố khóa XI đã thông qua loạt nghị quyết điều chỉnh, bổ sung kế hoạch đầu tư công và phân bổ vốn cho các chương trình mục tiêu quốc gia, đặt nền cho gói đầu tư 3.840 tỷ đồng hướng vào xây dựng nông thôn mới Cần Thơ. Vấn đề không còn là thiếu tiền, mà là cách dùng tiền để tạo thay đổi thực sự.
3.840 tỷ đồng cho chương trình mục tiêu quốc gia: vì sao Cần Thơ chọn dồn lực lúc này?
Điểm đáng chú ý của kế hoạch xây dựng nông thôn mới Cần Thơ là cấu trúc vốn: hơn 1.655 tỷ đồng từ ngân sách Trung ương cho chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2026-2035; cùng hơn 2.185 tỷ đồng vốn đối ứng địa phương cho chính chương trình này. Tổng cộng, khoảng 3.840 tỷ đồng cho thấy thành phố chấp nhận một cam kết tài chính lớn, thay vì trông chờ hoàn toàn vào Trung ương. Theo kế hoạch được UBND ban hành tháng 4, mục tiêu là đến năm 2030 đưa thu nhập bình quân người dân nông thôn lên 80–100 triệu đồng/người/năm, tức tăng gấp 2–2,5 lần so với năm 2020. Đây là ngưỡng đủ cao để biến phát triển nông thôn từ khẩu hiệu thành áp lực cải cách. Khi đã đặt mục tiêu thu nhập rõ ràng, việc bơm hàng nghìn tỷ đồng vào phát triển nông thôn không thể là cuộc chạy đua xây công trình mà phải gắn trực tiếp với sinh kế và việc làm.
Chọn 9 xã về đích trước: bước đi khôn ngoan hay nguy cơ tạo khoảng cách mới?
Trong 72 xã tham gia xây dựng nông thôn mới Cần Thơ, việc lựa chọn 9 xã điểm để tập trung chỉ đạo, hoàn thành toàn bộ bộ tiêu chí trong năm 2026 là bước đi nhiều tham vọng lẫn rủi ro. Trường Long, Thới Hưng, Trường Thành, Hòa Tú, Hồ Đắc Kiện, Vị Thủy, Thạnh Hòa, Thạnh Xuân và Hỏa Lựu được ưu tiên nguồn lực và sự chỉ đạo sát sao, hướng tới chuẩn nông thôn mới hiện đại. Một số xã đã có tiến độ đáng kể: Trường Long đạt 4/10 tiêu chí và đặt mục tiêu hoàn tất 6 tiêu chí còn lại vào cuối tháng 10; Thạnh Hòa đã cơ bản đạt 32/47 nội dung và phấn đấu hoàn thành trong năm. Cách làm này có lợi thế rõ ràng: tạo mô hình mẫu, kiểm chứng cơ chế phân bổ vốn, và gây áp lực thi đua. Nhưng nếu quản lý yếu, 9 xã điểm có thể trở thành "ốc đảo" phát triển, trong khi phần còn lại của chương trình xây dựng nông thôn mới bị kéo dài và phân mảnh.
Tiền không tự biến thành đời sống: bài toán sinh kế, OCOP và khai thác tài sản công
Điều đáng mừng là lãnh đạo thành phố không xem xây dựng nông thôn mới chỉ là chuyện đường, trường, trạm. Chủ tịch UBND thành phố yêu cầu phát triển sản xuất, tạo sinh kế, việc làm và nâng cao thu nhập cho người dân phải là giải pháp xuyên suốt trong triển khai các chương trình. Các xã cũng chủ động đề xuất: ưu tiên vốn đầu tư công để hoàn thiện hạ tầng thiết yếu; hỗ trợ điểm tập kết, sơ chế, logistics nông sản; cơ chế cho hợp tác xã thuê mặt bằng là tài sản công; chính sách khuyến khích cơ sở thu mua, đóng gói, chế biến sâu, đặc biệt với sản phẩm như sầu riêng. Đồng thời, họ nhấn mạnh nhu cầu hỗ trợ phát triển sản xuất, đào tạo nghề, kinh tế tập thể, chương trình OCOP và chuyển đổi số trong quản lý vùng nguyên liệu. Đây là những yếu tố nếu được thực hiện nghiêm túc, sẽ giúp phát triển nông thôn gắn với chuỗi giá trị thị trường, thay vì chỉ nâng cấp hình thức nông thôn mới.
Từ nghị quyết đến cuộc sống: Cần Thơ tránh bệnh “giải ngân vì thành tích” như thế nào?
Điểm yếu lâu nay của nhiều chương trình mục tiêu quốc gia là bệnh hình thức: giải ngân để kịp tiến độ, không quan tâm hiệu quả. Lãnh đạo HĐND Cần Thơ thừa nhận điều này khi nhấn mạnh rằng đẩy nhanh giải ngân đầu tư công quan trọng hơn ở chỗ phải biến nguồn vốn thành công trình, dự án, năng lực sản xuất, việc làm, giá trị mới cho nền kinh tế. Họ yêu cầu UBND cụ thể hóa nghị quyết thành chương trình, kế hoạch, nhiệm vụ rõ người chịu trách nhiệm, tiến độ, cùng cơ chế kiểm tra và xử lý vướng mắc. Từ nay đến cuối năm, yêu cầu đặt ra cho các địa phương là chuyển mạnh từ chuẩn bị sang thực hiện; tiêu chí dễ làm trước, khó làm sau, không cầu toàn. Nếu Cần Thơ giữ được kỷ luật này, gói 3.840 tỷ đồng sẽ không trở thành những con số đẹp trong báo cáo, mà là nền tảng để xây dựng nông thôn mới bền vững, giảm nghèo thực chất và thu hẹp khoảng cách phát triển giữa các địa bàn.
