Đề xuất còn thiếu những thông tin người dân cần nhất
Giá điện theo giờ là cách tính tiền điện sinh hoạt dựa trên thời điểm sử dụng, chia thành các khung cao điểm, thấp điểm và bình thường thay vì chỉ căn cứ vào tổng lượng điện tiêu thụ. Trong dự thảo sửa đổi Luật Điện lực trình Quốc hội, Chính phủ đề xuất cơ chế này cho khách hàng sinh hoạt khi đủ điều kiện kỹ thuật, đồng thời giao Bộ Công Thương xây dựng lộ trình triển khai. Đề xuất được nêu trong bài viết ngày 21/10/2026, nhưng những chi tiết quyết định người dân sẽ chịu tác động ra sao vẫn chưa được xác định rõ.
Dự thảo chưa làm rõ hộ nào thuộc diện áp dụng, khi nào bắt đầu và hóa đơn tiền điện có thể thay đổi đến mức nào. Quy định “khi đủ điều kiện kỹ thuật” cũng còn chung chung, theo nhận xét của chuyên gia Ngô Tuấn Kiệt. Đây không phải khoảng trống nhỏ: nếu người dân chưa biết cách tính và mức chênh lệch giữa các khung giờ, họ không thể ước lượng hóa đơn hay điều chỉnh lịch sinh hoạt. Trước khi chính sách đi xa hơn, cơ quan quản lý cần công bố phương án cụ thể thay vì để các gia đình tự suy đoán nguy cơ.
Buổi tối là lúc nhiều gia đình khó giảm dùng điện
Khung giờ cao điểm mới của hệ thống điện được nêu là từ 17h30 đến 22h30, từ thứ Hai đến thứ Bảy; giờ thấp điểm kéo dài từ 0h đến 6h hằng ngày. Cao điểm vì thế trùng với lúc nhiều người về nhà, nấu ăn, tắm giặt, học tập và nghỉ ngơi. Nếu giá điện cao điểm cao hơn, những gia đình dồn phần lớn nhu cầu vào buổi tối có thể phải trả thêm, kể cả khi tổng lượng điện sử dụng không đổi.
Máy giặt, máy sấy, máy rửa bát hoặc sạc xe điện đôi khi có thể chuyển sang giờ khác nếu thiết bị và điều kiện sống cho phép. Nhưng bữa tối, việc tắm rửa hay dùng điều hòa khó trì hoãn chỉ để né giờ đắt. Nấu cơm sớm rồi giữ ấm lâu cũng chưa chắc tiết kiệm hơn, theo chuyên gia Đào Nhật Đình. Vì vậy, lời khuyên “dùng điện vào giờ thấp điểm” không thể áp dụng giống nhau cho mọi hộ.
Linh hoạt thì có thể hưởng lợi, khó dịch chuyển thì chịu rủi ro
Chính sách có thể khuyến khích tiết kiệm điện vào giờ cao điểm và giảm áp lực lên hệ thống, nơi nhu cầu tăng mạnh có thể buộc đơn vị điều độ huy động nguồn phát chi phí cao như tuabin khí, diesel hoặc điện khí LNG. Tuy nhiên, lợi ích điều tiết hệ thống không tự động đồng nghĩa mọi hộ đều giảm hóa đơn. Gia đình chủ động được thời điểm chạy thiết bị có cơ hội tiết kiệm; hộ chủ yếu dùng điện buổi tối và không thể đổi lịch sinh hoạt có nguy cơ trả thêm.
Rủi ro đáng lưu tâm nhất nằm ở những gia đình thu nhập thấp và người có lịch làm việc, học tập cố định: họ thường ít lựa chọn hơn trong việc dời nhu cầu thiết yếu sang ban đêm. Nếu triển khai đại trà mà không tính đến khác biệt này, cơ chế mới có thể đặt gánh nặng lên đúng những hộ khó thích ứng nhất. Mức chênh lệch giữa các khung giờ cũng cần được cân nhắc: quá nhỏ thì ít tạo động lực đổi thói quen, quá lớn lại có thể làm hóa đơn tăng mà nhu cầu không giảm tương ứng.
Cần lộ trình, thí điểm và cách tính dễ kiểm chứng
Hiện điện sinh hoạt được tính theo biểu giá bậc thang sáu bậc, còn Bộ Công Thương đề xuất chuyển sang năm bậc. Cơ chế theo giờ, nếu được bổ sung, sẽ khiến hóa đơn phụ thuộc cả lượng điện tiêu thụ lẫn thời điểm dùng. Khoảng 30 triệu hộ hiện sử dụng biểu giá bậc thang, nên việc thay đổi cách tính và hệ thống đo đếm không thể xem là điều chỉnh nhỏ.
Chuyển đổi cần theo lộ trình vì không thể thay đồng loạt công tơ điện tử và hệ thống thu thập dữ liệu; Bộ Công Thương được giao xây dựng lộ trình, còn điều kiện kỹ thuật và phạm vi áp dụng vẫn cần được làm rõ. Chuyên gia Đào Nhật Đình đề xuất thí điểm ở các khu vực có điều kiện sinh hoạt khác nhau, đồng thời công khai lượng điện được dịch chuyển, biến động hóa đơn và chi phí đo đếm. Đây là bước cần thiết để kiểm tra ai được lợi, ai chịu thiệt trước khi mở rộng chính sách.
Kết luận: giá điện theo giờ có thể giúp san sẻ nhu cầu giữa các thời điểm, nhưng không nên biến lịch sinh hoạt cố định thành khoản phạt gián tiếp. Chỉ khi công khai biểu giá, xác định rõ đối tượng và đánh giá tác động thực tế—đặc biệt với hộ khó chuyển thời gian dùng điện—đề xuất mới có cơ sở để triển khai công bằng.
