Chống ngập không còn là ứng phó tình thế mà là chiến lược đô thị
Chống úng ngập đô thị tại Hà Nội là quá trình điều chỉnh, nâng cấp hạ tầng thoát nước, hồ điều hòa và trạm bơm nhằm tiêu thoát nhanh nước mưa, hạn chế ngập cục bộ, bảo vệ đời sống và giao thông trong bối cảnh mưa lớn cực đoan ngày càng thường xuyên. Hướng tiếp cận mới của thành phố là coi đây là nhiệm vụ chiến lược gắn với quy hoạch dài hạn, thay vì chỉ xử lý tạm thời từng điểm ngập sau mỗi trận mưa. Chủ tịch UBND thành phố Vũ Đại Thắng đã chủ trì cuộc họp sáng 4/8 để nghe báo cáo công tác bảo đảm thoát nước, chống úng ngập và tiến độ các dự án đầu tư công khẩn cấp trong lĩnh vực này. Việc lãnh đạo thành phố trực tiếp “siết tiến độ” cho thấy chống ngập đã được đặt ngang với những ưu tiên phát triển đô thị khác, không còn là câu chuyện phụ thuộc vào thời tiết.
Hạ tầng thoát nước Hà Nội mới đáp ứng chưa tới 1/5 quy hoạch: lý do phải tăng tốc
Điểm xuất phát của cuộc “tăng tốc” nằm ở thực trạng đáng lo: hệ thống hạ tầng thoát nước Hà Nội hiện mới đáp ứng chưa đến 20% quy hoạch. Thành phố mới hoàn thiện khoảng 77 km tuyến cống trục chính, trong khi mạng lưới hồ điều hòa, trạm bơm và cống nhánh vẫn thiếu và chưa đồng bộ. Với một đô thị mật độ xây dựng cao, nền đất thấp và chịu ảnh hưởng triều sông, con số này đồng nghĩa khu vực nội đô luôn ở trạng thái dễ bị tổn thương trước mỗi trận mưa lớn. Theo Giám đốc Sở Xây dựng Nguyễn Phi Thường, chính khoảng trống hạ tầng này đã buộc Hà Nội phải triển khai 10 dự án chống ngập khẩn cấp gồm 5 dự án hệ thống và 5 hồ điều hòa. Cách thừa nhận thẳng thắn về sự thiếu hụt hạ tầng là tín hiệu tích cực: chỉ khi nhìn rõ điểm yếu, thành phố mới có thể thiết kế được chiến lược quản lý lũ lụt đô thị bài bản, thay vì vá víu theo từng điểm ngập.
Mười công trình khẩn cấp: từ hồ điều hòa đến nâng cấp hệ thống tiêu nước
Khác với cách “chờ mưa rồi mới bơm”, loạt dự án chống ngập khẩn cấp đang dần tái định hình hệ thống tiêu nước của Hà Nội. Đến ngày 3/8, thành phố đã cơ bản đưa vào vận hành các hạng mục chính của 10 công trình xây dựng khẩn cấp. Năm hồ điều hòa Phú Đô, Đồng Bông 2, Yên Nghĩa 1, Yên Nghĩa 2, Thụy Phương bổ sung khoảng 3,4 triệu m3 dung tích chứa nước; cùng với việc hạ mực nước các hồ hiện có thông qua hệ thống trạm bơm, tổng dung tích điều hòa tăng thêm khoảng 4,8 triệu m3, nâng năng lực điều tiết nước ước khoảng 15–20%. Song song là 5 dự án hệ thống thoát nước: cải tạo hạ lưu sông Kim Ngưu, kênh Thụy Phương kết nối sông Tô Lịch, trạm bơm và hệ thống thoát nước khu vực Đại lộ Thăng Long, xử lý úng ngập khu Ngoại giao Đoàn – Resco Ecohome – Tây Hồ Tây, bổ sung trạm bơm điều tiết mực nước khu vực sông Tô Lịch. Những hạng mục này không chỉ nhằm “tháo nước cho nhanh” mà còn tạo cấu trúc mới cho hạ tầng thoát nước Hà Nội, đưa các dự án chống ngập vào vai trò trụ cột của quy hoạch đô thị.
Hiệu quả bước đầu: ngập không còn là “ác mộng thường trực” tại nhiều điểm nóng
Dù mới là giai đoạn đầu, tác động của các công trình đã có thể nhìn thấy trong đời sống. Nhiều khu vực từng thường xuyên ngập sâu như Đại lộ Thăng Long, Ngoại giao Đoàn, Resco Ecohome, Ciputra, đường Võ Chí Công, Mỹ Đình… cơ bản không còn ngập hoặc chỉ ngập cục bộ trong thời gian ngắn; thời gian, độ sâu và phạm vi ngập đều giảm đáng kể. Đối với người dân, sự thay đổi này không chỉ là vài centimet nước ít hơn mà là cảm giác yên tâm hơn mỗi khi có cảnh báo mưa lớn. Đáng chú ý, Phó Chủ tịch UBND thành phố yêu cầu công khai số liệu, đánh giá cụ thể hiệu quả đầu tư để người dân thấy rõ kết quả sau khi các dự án được đưa vào vận hành. Nếu các con số về dung tích điều hòa, năng lực bơm, thời gian tiêu nước được cập nhật minh bạch, các dự án chống ngập sẽ không còn mờ nhạt trong mắt công chúng mà trở thành một phần hữu hình của quản lý lũ lụt đô thị, nơi người dân có thể giám sát và đồng hành.
Từ ứng phó sang quản trị lũ lụt đô thị: Hà Nội cần gì thêm đến 2026?
Điểm quan trọng nhất trong thông điệp của lãnh đạo thành phố là yêu cầu chấm dứt tư tưởng bị động trong phòng, chống úng ngập. Phó Chủ tịch UBND nhấn mạnh chống ngập phải được tổ chức theo lưu vực, điều hành đồng bộ toàn hệ thống thay vì xử lý cục bộ từng điểm. Thành phố yêu cầu xây dựng kịch bản ứng phó ở mức cao nhất trong các tháng cao điểm mùa mưa, tăng cường phương tiện bơm cơ động, kết nối dữ liệu thoát nước với hệ thống điều hành giao thông và camera AI để kịp thời phát hiện, xử lý điểm ngập. Song song, Hà Nội đặt mục tiêu khẩn trương hoàn thành các công trình đang triển khai, đẩy nhanh tiến độ 12 dự án thoát nước trọng điểm đã được bố trí vốn và hoàn tất thủ tục đầu tư, đồng thời sớm hoàn thiện Đề án tổng thể xử lý úng ngập gắn với Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm, trình trong tháng 9. Mục tiêu cuối cùng được nêu rõ: phối hợp chặt chẽ trong vận hành hệ thống thoát nước, phấn đấu giảm thiểu tối đa ảnh hưởng của mưa bão, bảo đảm đời sống và sinh hoạt của người dân trong mùa mưa năm 2026. Đây là bước chuyển từ tư duy “chống” ngập sang “quản lý” lũ lụt đô thị, nơi hạ tầng thoát nước Hà Nội đóng vai trò trục xương sống cho một đô thị an toàn trước khí hậu cực đoan.
