Một thay đổi định mức, nhiều hệ quả cần cân nhắc
Định mức tiết dạy giáo viên là số tiết đứng lớp bình quân mỗi tuần được dùng để xác định khối lượng giảng dạy trong chế độ làm việc của nhà giáo. Bộ GD&ĐT đang lấy ý kiến về dự thảo thông tư điều chỉnh định mức này, nên các con số hiện vẫn là đề xuất, chưa phải quy định có hiệu lực. Theo phương án, giáo viên THPT sẽ tăng từ 17 lên 19 tiết mỗi tuần, tương đương khoảng 11,8%; giáo viên THCS tăng từ 19 lên 20 tiết. Ở tiểu học, mức dự kiến chuyển từ 23 lên 24 tiết. Đây không chỉ là phép cộng thêm một hoặc hai tiết: thay đổi sẽ tác động đến cách trường phân công nhân lực, đồng thời làm nảy sinh câu hỏi liệu thời gian và sức lực của giáo viên có còn đủ cho chuẩn bị bài, đánh giá học sinh và các nhiệm vụ khác hay không. Vì thế, đề xuất cần được cân nhắc như một điều chỉnh lao động, không chỉ là cách lấp thời khóa biểu.
Lập luận gỡ khó có cơ sở, nhưng chưa phải lời giải toàn diện
Bộ GD&ĐT lý giải việc sửa định mức nhằm phù hợp Chương trình giáo dục phổ thông 2018, tổ chức dạy học hai buổi mỗi ngày và mở rộng ứng dụng công nghệ, chuyển đổi số trong trường học. Những người ủng hộ cho rằng tăng tiết dạy THPT THCS giúp trường linh hoạt hơn khi bố trí giáo viên, hạn chế tình trạng thừa thiếu cục bộ và tạo điều kiện mở rộng hoạt động giáo dục. Ông Cao Đức Khoa, Phó hiệu trưởng Trường THCS Nguyễn Du, nhận định mức 20 tiết mỗi tuần giúp trường chủ động hơn trong phân công nhân lực, nhất là khi số học sinh và quy mô lớp biến động. Bà Lê Thị Xuân Dung, hiệu trưởng Trường THPT Hoàng Hoa Thám, cũng cho rằng mức tăng từ 17 lên 19 tiết có thể giảm áp lực giờ dạy vượt định mức, xử lý lệch cung cầu giáo viên giữa các môn và hỗ trợ kế hoạch hoạt động giáo dục. Đây là lợi ích vận hành đáng kể, nhưng không đồng nghĩa tăng giờ đứng lớp tự nó giải quyết được các nút thắt của cải cách giáo dục.
Muốn tăng tiết mà không tăng áp lực, phải đổi cách tổ chức việc
Rủi ro nằm ở chỗ định mức chỉ đếm tiết lên lớp, trong khi áp lực công việc giáo viên còn đến từ soạn bài, chấm và nhận xét học sinh, hành chính, tập huấn cùng hoạt động chuyên môn. Dự thảo phân bổ thời gian làm việc 40 giờ mỗi tuần: dạy học tối đa 40%, chuẩn bị bài và đánh giá tối đa 40%, còn các nhiệm vụ chuyên môn khác chiếm ít nhất 20%. Nếu giấy tờ và các cuộc họp không được tinh giản, phần tiết tăng thêm có thể khiến ngày làm việc dày hơn thay vì giải phóng nguồn lực. Bà Dung cho biết trường dự kiến giảm họp không cần thiết, gọn hóa hồ sơ và đẩy mạnh công nghệ để giáo viên tập trung vào chuyên môn. Đó nên là điều kiện đi kèm, không phải giả định rằng công nghệ tự động bù được thời gian. Tác động thực tế đến chất lượng dạy học, sức khỏe giáo viên và kết quả học tập của học sinh cần được theo dõi; tài liệu hiện có chưa cho biết kết quả sau khi áp dụng.
Kết luận: tăng định mức chỉ có ích khi đi cùng giảm việc thừa
Đề xuất tăng định mức có thể giúp trường chủ động hơn với lịch dạy và nhân lực, nhưng lợi ích ấy không nên được đánh đổi bằng việc mặc nhiên chuyển thêm gánh nặng sang giáo viên. Dự thảo còn đang được Bộ GD&ĐT lấy ý kiến các bộ, ngành và địa phương, chưa được chốt. Vì vậy, đánh giá cuối cùng nên dựa trên cách triển khai thực tế: trường có giảm được việc hành chính, bảo đảm thời gian chuẩn bị và hỗ trợ chuyên môn hay không; đồng thời cần theo dõi chất lượng giờ học và sức khỏe đội ngũ thay vì chỉ thống kê số tiết. Tăng tiết dạy THPT THCS có thể là một công cụ phân bổ nguồn lực, nhưng không thể thay thế việc giải quyết thiếu hụt nhân lực, quy trình rườm rà và điều kiện dạy học. Nếu không đi kèm các thay đổi đó, định mức mới có nguy cơ làm nặng thêm công việc mà chưa chứng minh được lợi ích tương xứng cho học sinh.
