Tăng 35-70 tiết/năm: Một điều chỉnh kỹ thuật hay bước ngoặt chính sách?
Đề xuất tăng định mức tiết dạy giáo viên là việc Bộ GD-ĐT điều chỉnh số tiết dạy chuẩn mỗi tuần của giáo viên phổ thông thêm 1-2 tiết, tương đương 35-70 tiết mỗi năm, với mục tiêu phản ánh đúng năng lực đội ngũ và tận dụng chuyển đổi số, nhưng đồng thời đặt ra tranh luận gay gắt về sức khỏe giáo viên và chất lượng dạy học.
Theo dự thảo Thông tư, định mức giáo dục phổ thông mới nâng số tiết dạy của giáo viên tiểu học và THCS thêm 1 tiết/tuần, còn THPT tăng 2 tiết/tuần, tức tăng 35-70 tiết/năm so với hiện nay. Bộ GD-ĐT cho rằng điều chỉnh này phù hợp với trình độ, năng lực chuyên môn của đội ngũ giáo viên hiện nay và phát huy lợi thế công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong nhà trường. Nói cách khác, cơ quan quản lý xem tăng tiết dạy giáo viên là bước “tối ưu hóa” 40 giờ làm việc/tuần, chứ không phải kéo dài thời gian lao động. Vấn đề là: cách tối ưu này đang được nhìn nhận rất khác nhau giữa bàn giấy và lớp học.
Lập luận ủng hộ: Tận dụng chuyển đổi số, giải bài toán thiếu giáo viên
Những người ủng hộ dự thảo nhấn mạnh rằng định mức tiết dạy mới không làm thay đổi tổng thời gian làm việc 40 giờ/tuần, mà chỉ phân chia lại tỷ lệ giữa giờ đứng lớp và các công việc khác. Nhờ ứng dụng công nghệ thông tin, giáo viên được cho là đã giảm đáng kể thời gian soạn giáo án, chấm bài, nhập điểm, nên có thể dành thêm thời gian cho hoạt động dạy học trực tiếp. Việc tăng tiết dạy giáo viên vì thế được xem là cách sử dụng hiệu quả hơn quỹ thời gian, đồng thời góp phần giải quyết tình trạng thiếu giáo viên cục bộ ở một số địa phương.
Một lập luận quan trọng khác là chính sách này phù hợp định hướng đổi mới giáo dục theo Nghị quyết 71, coi chuyển đổi số là đột phá để nâng năng suất lao động trong nhà trường. Ở góc độ quản lý, đó là một lựa chọn dễ thấy: tăng định mức giáo dục phổ thông trên giấy tờ sẽ giúp các trường “co kéo” nhân sự tốt hơn, hạn chế phải tuyển thêm trong bối cảnh nguồn lực hạn chế. Nhưng chính vì vậy, câu hỏi cần đặt ra là: chúng ta đang tối ưu vì học sinh hay vì thiếu người?
Tiếng nói từ trường học: Công việc giáo viên không gói gọn trong thời khóa biểu
Từ phía nhà trường, nhiều ý kiến đồng ý rằng tăng 1 tiết/tuần ở THCS có thể không làm thay đổi quá lớn khối lượng công việc nếu được tổ chức hợp lý, nhưng nhấn mạnh phải xác định rõ tăng tiết để làm gì và giảm bớt việc gì. Bởi lẽ, công việc thực tế của giáo viên không chỉ là số tiết trên thời khóa biểu. Họ còn phải họp chuyên môn, sinh hoạt tổ nhóm, làm công tác chủ nhiệm, tham gia hoạt động ngoại khóa, bồi dưỡng học sinh, cùng hàng loạt nhiệm vụ kiêm nhiệm khác.
Đặc biệt ở bậc tiểu học, giáo viên còn gánh nhiều “việc không tên”: trao đổi thường xuyên với phụ huynh, theo dõi tâm lý học sinh qua các nhóm, chăm lo sức khỏe thể chất, tinh thần và kỹ năng an toàn cho trẻ. Nhiều thầy cô mang việc về nhà, trả lời tin nhắn phụ huynh đến khuya, nên tổng khối lượng lao động vượt xa 40 giờ/tuần trên giấy. Khi đó, tăng định mức tiết dạy giáo viên mà không cắt giảm hồ sơ, báo cáo, hội họp chỉ khiến chiếc “ba lô công việc” vốn đã nặng càng thêm nặng.
Nguy cơ bị xem nhẹ: Sức khỏe giáo viên và chất lượng dạy học
Điểm đáng lo nhất trong tranh luận này là sức khỏe giáo viên và chất lượng dạy học – hai yếu tố đang bị nguy cơ đánh đổi. Giáo viên là con người với giới hạn về thời gian và sức lực; họ cần thời gian để tự học, cập nhật kiến thức, chăm sóc sức khỏe và thực hiện trách nhiệm với gia đình. Một chính sách nhân sự bền vững phải cân bằng giữa yêu cầu công việc, chất lượng chuyên môn và sức khỏe lâu dài của đội ngũ, chứ không chỉ “chia đều” 40 giờ/tuần trên giấy.
Về chuyên môn, khi thời gian dành cho chuẩn bị bài, nghiên cứu, đổi mới phương pháp bị thu hẹp, chất lượng dạy học khó tránh khỏi bị ảnh hưởng. Thêm một buổi đến trường không chỉ là vài chục phút đứng lớp, mà còn là thời gian di chuyển, chuẩn bị, xử lý công việc phát sinh; với giáo viên ở xa, một buổi dạy thêm có thể chiếm gần trọn một ngày. Nói cách khác, tăng tiết dạy giáo viên có thể khiến họ mệt mỏi hơn, nhưng học sinh chưa chắc được học tốt hơn nếu hệ thống không đồng thời giảm bớt gánh nặng hành chính.
Cần một quyết định dựa trên dữ liệu, không chỉ trên phép chia 40 giờ
Điểm tích cực của quá trình xây dựng Thông tư lần này là Bộ GD-ĐT đang lấy ý kiến rộng rãi từ các trường và giáo viên, từ hiệu trưởng tiểu học, THCS đến giáo viên THPT. Tuy vậy, góp ý không nên dừng ở mức cảm tính. Nhiều ý kiến đề nghị phải có báo cáo đánh giá tác động đầy đủ về tổng thời gian lao động, khối lượng hồ sơ, nhiệm vụ chủ nhiệm, quy mô lớp và điều kiện nhân lực từng loại trường trước khi chốt định mức mới.
Một kết luận hợp lý lúc này là: tăng định mức tiết dạy giáo viên không phải điều cấm kỵ, nhưng chỉ nên thực hiện khi đi kèm ba điều kiện. Thứ nhất, cắt giảm rõ ràng hồ sơ, báo cáo, hội họp và nhiệm vụ kiêm nhiệm không cần thiết. Thứ hai, công bố dữ liệu, thử nghiệm độc lập để chứng minh chất lượng dạy học không bị suy giảm. Thứ ba, bảo vệ sức khỏe giáo viên như một tiêu chí chính thức trong thiết kế chính sách, thay vì coi họ là nguồn lực có thể “kéo giãn” vô hạn. Nếu không, việc tăng tiết dạy chỉ là cách giải quyết ngắn hạn bài toán thiếu người bằng cách “rút” thêm từ những người đang đứng lớp.
