Giai đoạn kiểm tra toàn diện: bước ngoặt thật sự của sân bay Long Thành
Giai đoạn kiểm tra toàn diện tại sân bay Long Thành là chuỗi chuyến bay thử và hiệu chuẩn các hệ thống dẫn đường, đèn tín hiệu cùng quy trình vận hành, nhằm xác nhận mức độ sẵn sàng của toàn bộ cơ sở hạ tầng sân bay trước khi bước vào khai thác thương mại với quy mô tăng dần trong những năm đầu hoạt động.
Điểm đáng nói ở Long Thành là dự án không còn nằm trên bản vẽ, mà đã bước sang thời khắc “thi tốt nghiệp” của một siêu sân bay. Đợt bay kiểm tra, hiệu chuẩn hệ thống dẫn đường ILS/DME và hệ thống đèn tín hiệu đường cất hạ cánh 05R/23L diễn ra từ 00h ngày 11/10 đến 23h59 ngày 19/10, đúng lúc sân bay đang gấp rút hoàn thiện các khâu chuẩn bị khai thác thương mại. Đây không chỉ là thủ tục kỹ thuật, mà là phép thử cho tham vọng xây dựng một trung tâm trung chuyển hàng không quốc tế mới của khu vực.
Những bài test kỹ thuật: vì sao hệ thống dẫn đường và đèn tín hiệu là “trái tim” của đường băng
Việc kiểm tra hệ thống dẫn đường và đèn tín hiệu tại sân bay Long Thành cho thấy Việt Nam chọn cách đi đúng chuẩn quốc tế: không có chỗ cho sai số trên đường băng. Cục Hàng không Việt Nam đã chấp thuận kế hoạch bay kiểm tra, hiệu chuẩn định kỳ hệ thống hỗ trợ dẫn đường và hạ cánh chính xác cho máy bay, cùng hệ thống đèn tín hiệu đường cất hạ cánh 05R/23L. Nói thẳng, nếu giai đoạn này làm qua loa, mọi lời hứa về an toàn và năng lực khai thác thương mại đều trở nên rỗng tuếch.
Điểm tích cực là kế hoạch được thiết kế với nhiều tầng kiểm soát. Tổng công ty Cảng hàng không Việt Nam (ACV) và Cảng hàng không quốc tế Long Thành phải chủ trì, phối hợp chặt chẽ với Công ty TNHH Kỹ thuật Quản lý bay (ATTECH), Đài kiểm soát không lưu Long Thành và các đơn vị liên quan để bảo đảm tuyệt đối an toàn trong suốt quá trình bay kiểm tra. Đồng thời, Tổng công ty Quản lý bay Việt Nam (VATM) được yêu cầu điều hành bay kiểm tra an toàn và phát hành thông báo hàng không (NOTAM) đúng quy định. Đây là cách làm cho thấy cơ quan quản lý không chỉ “bật đèn xanh”, mà còn giữ vai trò giám sát sát sao.
ORAT và các chuyến bay thử: phép đo thực tế cho cơ sở hạ tầng sân bay
Nếu các bài kiểm tra hệ thống dẫn đường là kiểm tra “mạch máu” kỹ thuật, thì chương trình thử nghiệm vận hành toàn diện (ORAT) là bài test tổng thể cho cơ sở hạ tầng sân bay Long Thành và con người vận hành nó. Từ tháng 9 đến tháng 12, ACV tổ chức ba đợt ORAT, trùng với giai đoạn bay kiểm tra, nhằm đánh giá rủi ro và mức độ sẵn sàng trước khi khai thác chính thức. Đây là cách tiếp cận đáng ủng hộ: thử trên quy mô nhỏ, phát hiện lỗi, sửa ngay, thay vì đợi đến khi có hành khách mới “chữa cháy”.
Ba đợt ORAT tập trung vào bốn nhóm hoạt động: phục vụ hành khách và giao thông kết nối; phục vụ hành lý; khai thác khu bay; an ninh, an toàn và công nghệ thông tin. Nói cách khác, mỗi chuyến bay thử là một mô phỏng thu nhỏ của một ngày khai thác thương mại: hành khách di chuyển, hành lý luân chuyển, máy bay cất hạ cánh, hệ thống an ninh và CNTT vận hành đồng bộ. Nếu Long Thành vượt qua được những bài test này với ít lỗi nhất, đó sẽ là tín hiệu cho thấy dự án không chỉ hoành tráng trên giấy, mà còn có năng lực vận hành thực tế.
Quy mô cơ sở hạ tầng và lộ trình khai thác: tham vọng trung chuyển hay bài toán quá tải?
Cơ sở hạ tầng sân bay Long Thành được thiết kế với quy mô đủ để thay đổi bản đồ hàng không khu vực, nhưng điều đó chỉ có ý nghĩa nếu lộ trình khai thác thương mại được thực hiện nghiêm túc. Dự án được xây dựng trên diện tích hơn 5.000 ha tại huyện Long Thành, với giai đoạn 1 đầu tư một đường cất hạ cánh, một nhà ga hành khách và các hạng mục phụ trợ đồng bộ, công suất 25 triệu hành khách và 1,2 triệu tấn hàng hóa mỗi năm. Khi hoàn thiện các giai đoạn tiếp theo, công suất thiết kế hướng tới 100 triệu hành khách và 5 triệu tấn hàng hóa mỗi năm.
Từ tháng 12, ACV sẽ đưa sân bay Long Thành vào khai thác theo nguyên tắc tăng dần quy mô với ba giai đoạn: giai đoạn 1 khai thác 6–10% công suất thiết kế từ tháng 12 đến tháng 3; giai đoạn 2 đạt khoảng 50% công suất từ tháng 4 đến tháng 10; và giai đoạn 3 khai thác 100% công suất thiết kế sau tháng 10. Cách “mở dần van” này là lựa chọn hợp lý: nó thừa nhận rằng một siêu sân bay không thể vận hành trơn tru ngay từ ngày đầu, nhưng cũng đặt áp lực rõ ràng về tiến độ cho các bên liên quan.
Kết luận: Long Thành đang được kiểm tra đúng chỗ, vấn đề là có dám giữ chuẩn đến cùng
Nhìn vào chuỗi hoạt động kiểm tra hệ thống dẫn đường, đèn tín hiệu và chương trình ORAT, có thể nói sân bay Long Thành đang đi đúng quy trình của một dự án hạ tầng hàng không hiện đại. Các chuyến bay kiểm tra đặc biệt từ 11 đến 19/10 không phải là màn trình diễn, mà là “cửa ải” bắt buộc để chứng minh rằng cơ sở hạ tầng sân bay đủ an toàn và sẵn sàng cho khai thác thương mại.
Tuy vậy, bài toán lớn hơn nằm ở chỗ: liệu những tiêu chuẩn nghiêm ngặt trong giai đoạn kiểm tra có được duy trì khi sân bay bước vào khai thác với áp lực công suất và doanh thu. Long Thành có tiềm năng trở thành trung tâm trung chuyển hàng không quốc tế, giảm tải cho Tân Sơn Nhất và mở rộng cửa kết nối cho kinh tế vùng. Nhưng tiềm năng chỉ trở thành hiện thực nếu tinh thần “không thỏa hiệp với an toàn” trong những ngày bay kiểm tra này được giữ nguyên trong suốt vòng đời vận hành của siêu sân bay.
