VIFA ASEAN: Định nghĩa mới cho vai trò của ngành gỗ Việt
VIFA ASEAN 2026 là hội chợ quốc tế về nội – ngoại thất, mỹ nghệ và công nghiệp hỗ trợ, nơi gần 200 doanh nghiệp gỗ và nội thất Việt Nam cùng các đối tác quốc tế gặp gỡ trực tiếp nhà mua hàng toàn cầu, không chỉ để tìm đơn hàng gia công mà để bước vào chuỗi cung ứng toàn cầu với vai trò tạo giá trị, gắn thiết kế, thương hiệu và chuyển đổi xanh vào mỗi sản phẩm gỗ xuất khẩu. Điểm quan trọng nhất của VIFA ASEAN năm nay không phải số lượng gian hàng mà là thông điệp: ngành gỗ Việt phải thoát khỏi tư duy “xưởng gia công giá rẻ”. Khi hội chợ chính thức khai mạc ngày 2/9 tại SECC, TP.HCM, với gần 200 doanh nghiệp nội – ngoại thất trong nước và quốc tế tham gia, câu hỏi đặt ra cho toàn ngành là: nếu nguồn lực đã có, tại sao giá trị giữ lại ở Việt Nam vẫn mỏng? Theo Cục xúc tiến thương mại Bộ Công Thương, xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ năm 2025 lần đầu vượt 17,2 tỷ USD, xuất siêu trên 13,9 tỷ USD, nhưng áp lực về truy xuất nguồn gốc, tiêu chuẩn môi trường và cạnh tranh quốc tế đang buộc doanh nghiệp phải nâng giá trị sản phẩm thay vì tăng sản lượng bằng mọi giá.
Không gian kết nối trực tiếp: từ xưởng gia công đến đối tác trong chuỗi cung ứng toàn cầu
VIFA ASEAN 2026 thực sự được thiết kế như một “sân khấu” cho ngành gỗ Việt Nam bước ra ngoài vai phụ trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Các doanh nghiệp từ Hà Nội, TP.HCM, Hưng Yên, Ninh Bình, Khánh Hòa, Tây Ninh, Đồng Nai cùng doanh nghiệp đến từ Mỹ, Canada, Trung Quốc, Ấn Độ, Nhật Bản, Hàn Quốc, Hà Lan, Slovakia, Bangladesh, Singapore, Malaysia, Campuchia cùng trưng bày từ nội thất phòng khách, phòng ngủ, phòng ăn đến đồ gia dụng, thủ công mỹ nghệ, máy móc, nguyên vật liệu và dịch vụ hỗ trợ. Sự đa dạng này không chỉ để "khoe" năng lực sản xuất, mà để nhà sản xuất Việt nói chuyện trực tiếp với nhà mua hàng quốc tế về thiết kế, giải pháp bền vững, thời gian giao hàng, tiêu chuẩn môi trường, dịch vụ sau bán hàng. Nhiều nhà mua hàng quốc tế đến hội chợ tìm nguồn cung gỗ và sản phẩm nội thất, nhưng nếu doanh nghiệp Việt cứ tự đặt mình ở vị trí làm theo mẫu và giá rẻ, họ sẽ tiếp tục bị khóa trong bẫy gia công. Điểm đáng giá là VIFA ASEAN 2026 được tổ chức song song với Vietnam International Sourcing (VIS 2026) do Bộ Công Thương chủ trì, tạo cơ hội để doanh nghiệp gỗ kết nối với các chuỗi cung ứng hàng hóa khác, từ đó hiểu rõ hơn cách vận hành các chuỗi giá trị toàn cầu ở cấp độ ngành, không chỉ riêng gỗ.
Ngành gỗ Việt trước sức ép nâng giá trị: từ “Made in Vietnam” đến “Designed in Vietnam”
Những con số tăng trưởng xuất khẩu gỗ gây ấn tượng, nhưng nếu phân tích sâu, đây là bước ngoặt nguy hiểm: càng xuất nhiều, ngành càng đối diện sức ép cao hơn về truy xuất nguồn gốc, tiêu chuẩn môi trường, cạnh tranh quốc tế và biến động thuế quan. Nếu vẫn giữ mô hình gia công, doanh nghiệp Việt chỉ nhận phần mỏng của chiếc bánh, trong khi phải gánh rủi ro lớn nhất khi chính sách ở các thị trường nhập khẩu thay đổi. Thông điệp được nhấn rất rõ tại VIFA ASEAN: cần chuyển từ gia công sang thiết kế, từ “Made in Vietnam” hướng tới “Designed in Vietnam”, từ tăng trưởng bằng số lượng sang tăng trưởng bằng giá trị. Đây không phải khẩu hiệu marketing mà là điều kiện để nội thất xuất khẩu của Việt Nam giữ chỗ trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Khi nhà mua hàng quốc tế ngày càng coi trọng thiết kế bản địa, câu chuyện tác quyền, ngôn ngữ thẩm mỹ, câu chuyện văn hóa Việt trong sản phẩm gỗ sẽ quyết định biên lợi nhuận, chứ không phải chỉ công lao động rẻ. Ở chiều ngược lại, nếu doanh nghiệp không kịp chuyển đổi xanh, đáp ứng truy xuất nguồn gốc và tiêu chuẩn môi trường, đơn hàng có thể bị chuyển sang các nước khác trong khu vực Đông Nam Á, nơi các nhà cung cấp đã đi nhanh hơn trong việc tích hợp vào chuỗi giá trị khu vực.
Cơ hội cho thợ mộc và doanh nghiệp nội thất trong chuỗi giá trị Đông Nam Á
Chủ đề “Nơi hội tụ tinh hoa nội thất Đông Nam Á” không phải câu chữ trang trí, mà là một lời mời thẳng thắn: thợ mộc, nhà thiết kế, doanh nghiệp nội thất Việt hãy bước ra khỏi biên giới để tìm vị trí của mình trong chuỗi giá trị khu vực. Khi TP.HCM được định hướng trở thành trung tâm giao dịch nội – ngoại thất Đông Nam Á, người trực tiếp hưởng lợi tiềm năng là những xưởng gỗ vừa và nhỏ, lành nghề nhưng ít cơ hội tiếp cận thị trường. Trong khuôn khổ VIFA ASEAN 2026, nhiều tọa đàm chuyên ngành được tổ chức nhằm cập nhật thị trường, xu hướng mới và kết nối chuỗi thiết kế – sản xuất – xuất nhập khẩu – thương mại điện tử. Đây chính là “lớp học nhanh” để thợ mộc và doanh nghiệp nội thất hiểu cách tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị, từ khâu lên ý tưởng, làm mẫu, kiểm soát chất lượng, đến hợp tác thương mại điện tử xuyên biên giới. Đáng chú ý, Cục xúc tiến thương mại khuyến nghị doanh nghiệp không chỉ trông chờ vào xuất khẩu mà phải khai thác tốt thị trường nội địa hơn 100 triệu dân, kết hợp chuyển đổi xanh, nâng sức cạnh tranh để phát triển bền vững. Nội thất xuất khẩu có thể bắt đầu từ những thiết kế được kiểm chứng trong nước, rồi được tinh chỉnh để phù hợp từng phân khúc quốc tế.
Kết luận: VIFA ASEAN sẽ là bước ngoặt hay cơ hội bị bỏ lỡ?
Sau ba lần tổ chức, VIFA ASEAN đã tạo được niềm tin với cộng đồng doanh nghiệp và nhà mua hàng trong, ngoài nước, và năm nay hội chợ được kỳ vọng trở thành điểm kết nối giao thương giữa doanh nghiệp Việt, ASEAN và thị trường thế giới. Nhưng niềm tin và kỳ vọng không tự chuyển thành giá trị nếu doanh nghiệp gỗ Việt vẫn đi theo lối mòn gia công. Ông Trần Ngọc Liêm nhấn mạnh VIFA ASEAN phải là nơi doanh nghiệp không chỉ tìm đơn hàng, mà còn tìm đối tác, thị trường và vị trí trong chuỗi giá trị toàn cầu. Nói cách khác, nếu doanh nghiệp chỉ mang mẫu đi chào giá, họ sẽ chỉ trở thành nhà thầu phụ. Nếu mang theo thiết kế riêng, câu chuyện thương hiệu, chiến lược chuyển đổi xanh và tầm nhìn chuỗi cung ứng, họ có thể bước lên vai trò đối tác chiến lược. Sự lựa chọn nằm ở chính từng doanh nghiệp gỗ Việt Nam: coi VIFA ASEAN là một hội chợ thương mại nữa, hay là điểm bắt đầu cho hành trình nâng giá trị sản phẩm, tái định nghĩa ngành gỗ Việt trên bản đồ chuỗi cung ứng toàn cầu. Ai dám chuyển từ “làm cho người khác bán” sang “thiết kế để cùng bán”, người đó sẽ là nhóm hưởng lợi lớn nhất từ sự kiện này.
