Từ hạ tầng đường sắt thành không gian đô thị
Vòm cầu đường sắt Phùng Hưng là hệ thống 131 nhịp xây dựng khoảng năm 1900–1902, nằm phía nam cầu Long Biên và chạy qua phố Phùng Hưng – Gầm Cầu, ghi dấu thời kỳ Hà Nội bắt đầu hiện đại hóa. Đây không chỉ là phần kết cấu phục vụ giao thông: kiến trúc và vật liệu của các vòm đã góp vào diện mạo khu phố cũ suốt hơn một thế kỷ. Ngày 28-8-2026, Bộ Xây dựng ban hành quyết định chuyển giao hạ tầng khu vực này cho Hà Nội. Việc tiếp nhận mở ra cơ hội đưa một di sản đường sắt lâu nay chưa được khai thác tương xứng trở lại đời sống thành phố. Nhưng bàn giao mới là điểm xuất phát; giá trị của dự án sẽ được quyết định bởi cách Hà Nội dung hòa bảo tồn với nhu cầu sử dụng thực tế.
Quy hoạch trước, khai thác sau
Sau khi nhận bàn giao, thành phố giao UBND phường Hoàn Kiếm lập thiết kế đô thị riêng tỷ lệ 1/500 cho khu vòm cầu Phùng Hưng – Gầm Cầu. Đây là bước cần thiết để thống nhất tổ chức không gian, chỉnh trang cảnh quan và bảo vệ những yếu tố kiến trúc còn lại, thay vì để các hoạt động mới phát triển rời rạc. Phạm vi nghiên cứu dài khoảng 1,71 km, gồm tuyến Phùng Hưng – Gầm Cầu và các phố ngang. Đề xuất của liên danh Taseco tập trung đầu tư khoảng 860 m, gồm 127 vòm đá và 4 cầu đường sắt; dự kiến đục thông 109 vòm đủ điều kiện. Quy mô ấy cho thấy đây không phải dự án cải tạo một vài mặt bằng, mà là bài toán tổ chức cả một dải đô thị có lịch sử và hạ tầng đang vận hành.
Không gian văn hóa phải phục vụ người dân
Định hướng được đề xuất là tổ hợp văn hóa, dịch vụ, thương mại và du lịch, có nghệ thuật công cộng, ẩm thực, hoạt động sáng tạo cùng trải nghiệm khám phá đô thị. Một tuyến đi bộ có thể hoạt động cả ngày lẫn đêm cũng nằm trong phương án. Nếu được tổ chức tốt, khu vực này có thể đem lại thêm nơi gặp gỡ, dạo bộ và tham gia hoạt động văn hóa cho người dân, đồng thời tạo điểm đến mới cho du khách. Đó là triển vọng đáng theo đuổi, nhưng không gian văn hóa Hà Nội không thể chỉ được đo bằng lượng cửa hàng hay sức hút ban đêm. Cần có chỗ cho sinh hoạt cộng đồng và hoạt động sáng tạo, để người dân không trở thành khán giả bên lề của một khu thương mại khoác lớp áo di sản. Các dịch vụ nên làm nổi bật lịch sử công trình, không lấn át nó.
Bảo tồn là điều kiện để dự án có ý nghĩa
Đục thông vòm cầu để tạo lối tiếp cận có thể giúp không gian hoạt động hiệu quả hơn, nhưng mọi can thiệp phải tôn trọng kiến trúc, vật liệu và kết cấu nguyên gốc, đồng thời bảo đảm an toàn đường sắt. Nếu ưu tiên kinh doanh khiến các vòm mất đặc trưng, dự án sẽ đánh đổi chính thứ làm nên sức hút của mình. Ngược lại, bảo tồn mà không tạo được công năng phù hợp cũng khó đưa công trình trở lại đời sống. Thành phố đặt mục tiêu đẩy nhanh tiến độ, phấn đấu hoàn thành và đưa dự án vào vận hành trong quý IV-2027, sớm hơn mốc nhà đầu tư đề xuất; các phương án tiếp tục phải được hoàn thiện để thống nhất với thiết kế đô thị được phê duyệt. Thành công vì thế không nằm ở việc mở được bao nhiêu vòm, mà ở khả năng kết hợp an toàn hạ tầng, gìn giữ dấu tích lịch sử và tạo ra không gian hữu ích mỗi ngày.






