Thành phố trực thuộc Trung ương: không chỉ là câu chuyện cấp hành chính
Thành phố trực thuộc Trung ương là đơn vị hành chính đô thị nằm trực tiếp dưới Chính phủ, có vai trò trung tâm vùng về chính trị, kinh tế, văn hóa, hạ tầng và kết nối, được ưu tiên trong phân bổ nguồn lực, thí điểm cơ chế mới và đóng vai trò hạt nhân của các cực tăng trưởng kinh tế và không gian phát triển đô thị cấp quốc gia. Sau khi Quảng Ninh và Bắc Ninh lần lượt trở thành thành phố trực thuộc Trung ương từ ngày 1/9 và 20/9, cả nước sẽ có 9 thành phố trực thuộc Trung ương. Điểm đáng nói không phải ở con số, mà ở việc bản đồ phát triển đô thị Việt Nam đang được tái cấu trúc quanh các trung tâm mới, với những yêu cầu quản trị và quy hoạch hạ tầng 2030 mang tính chiến lược. Ai nắm được nhịp biến chuyển này sẽ nắm được tương lai tăng trưởng vùng.
Bắc Ninh và Quảng Ninh: mô hình cực tăng trưởng công nghiệp – dịch vụ mới của miền Bắc
Việc Bắc Ninh chính thức chuyển sang mô hình thành phố trực thuộc Trung ương từ ngày 20/9 mở ra một không gian phát triển hoàn toàn khác cho vùng đất Kinh Bắc. Nghị quyết được Quốc hội thông qua ngày 24/8 thành lập thành phố trên cơ sở toàn bộ diện tích và dân số tỉnh, hiệu lực từ 20/9. Cùng với Quảng Ninh vừa lên thành phố trực thuộc Trung ương đầu tháng 9, miền Bắc hình thành bộ đôi cực tăng trưởng kinh tế với một bên là cứ điểm công nghiệp – điện tử, một bên là trung tâm dịch vụ – cảng biển. “Quy hoạch chung đô thị Bắc Ninh đến năm 2050 xác định mô hình đa cực, đa trung tâm, gắn với 3 phân vùng, 4 hành lang và 6 cụm trung tâm động lực”. Đây là cách tiếp cận phát triển đô thị Việt Nam mới: không xây thêm một thành phố đơn lẻ, mà tạo ra cấu trúc liên kết vùng, đẩy mạnh chuỗi giá trị công nghiệp, dịch vụ, logistics.
Hưng Yên và Ninh Bình: đô thị hóa gắn với tái cấu trúc không gian phát triển vùng đồng bằng
Ba tỉnh đang tăng tốc hoàn thiện quy hoạch, hạ tầng và các tiêu chí đô thị, hướng tới mục tiêu trở thành thành phố trực thuộc Trung ương trước năm 2030. Ở đồng bằng sông Hồng, Hưng Yên và Ninh Bình chọn đô thị hóa như một chiến lược tái cấu trúc không gian phát triển. Sau khi hợp nhất với Thái Bình, Hưng Yên có không gian rộng hơn để tổ chức lại hệ thống đô thị và động lực kinh tế mới, đồng thời được yêu cầu đẩy nhanh lập quy hoạch đô thị và nông thôn phủ kín, làm nền cho quá trình đô thị hóa. Ninh Bình sau khi hợp nhất Hà Nam và Nam Định có diện tích hơn 3.942km2, dân số hơn 4,4 triệu, định hướng trở thành “đô thị di sản thiên niên kỷ”, ưu tiên hạ tầng chiến lược, giao thông, kinh tế biển và hạ tầng số. Nếu hai địa phương này lên thành phố trực thuộc Trung ương, bản đồ thành phố cấp Trung ương miền Bắc sẽ tạo thành dải cực tăng trưởng kinh tế liên hoàn từ công nghiệp đến du lịch – di sản.
Khánh Hòa: tham vọng đô thị biển cấp Trung ương và cực tăng trưởng mới trên trục Nam Trung Bộ
Khánh Hòa đang triển khai mạnh lộ trình trở thành thành phố trực thuộc Trung ương trước năm 2030; mục tiêu này đã được cụ thể hóa trong điều chỉnh Quy hoạch tỉnh thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050. Về bản chất, đây không chỉ là nâng cấp hành chính mà là bước nhảy để Khánh Hòa trở thành trung tâm vùng về kinh tế biển, du lịch, dịch vụ cao cấp và hạ tầng số. Định hướng phát triển yêu cầu ưu tiên hạ tầng chiến lược, các tuyến giao thông kết nối khu đô thị với trung tâm du lịch, nghiên cứu kinh tế biển, khu kinh tế trọng điểm và hạ tầng số. Khi Khánh Hòa đạt chuẩn thành phố trực thuộc Trung ương, trục duyên hải Nam Trung Bộ sẽ có một cực tăng trưởng kinh tế mới, bổ sung cho mạng lưới thành phố trực thuộc Trung ương vốn tập trung nhiều ở miền Bắc. Điều này sẽ kéo theo tái phân bổ dòng vốn, lao động chất lượng cao và các chính sách quy hoạch hạ tầng 2030 mang tính vùng, thay vì nhìn từng tỉnh đơn lẻ.
Tái định hình phát triển đô thị Việt Nam trước 2030: cơ hội lớn nhưng thách thức quản trị không nhỏ
Nếu các địa phương hoàn thành tiêu chí và được quyết định, việc hình thành thêm thành phố trực thuộc Trung ương sẽ tiếp tục mở rộng mạng lưới đô thị cấp quốc gia, đồng thời tạo thêm các cực tăng trưởng và không gian phát triển mới ở nhiều vùng kinh tế. Tuy nhiên, cùng với không gian mới là yêu cầu phát triển mới: bộ máy chính quyền đô thị phải vận hành thông suốt, quy hoạch phải đi trước một bước, hạ tầng phải tương thích với tầm nhìn dài hạn. Bắc Ninh là ví dụ rõ: ngay sau khi Nghị quyết có hiệu lực, địa phương phải vừa đảm bảo vận hành, vừa hoàn thiện hạ tầng, quy hoạch, cơ chế, môi trường đầu tư cho vị thế mới. Bức tranh phát triển đô thị Việt Nam trước 2030 vì thế sẽ không chỉ được vẽ bằng các đồ án quy hoạch hạ tầng 2030, mà bằng khả năng mỗi thành phố trực thuộc Trung ương thực sự trở thành đầu tàu, kết nối được vùng, dẫn dắt chuỗi giá trị và tránh rơi vào tình trạng “đô thị lớn nhưng thiếu động lực”.
