Fed tăng lãi suất lần đầu sau 3 năm: Vì sao tỷ giá USD/VND không thể chủ quan?
Fed tăng lãi suất lần đầu tiên sau hơn 3 năm, kéo chi phí vốn bằng USD lên cao hơn và phát đi tín hiệu sẽ tiếp tục chính sách tiền tệ thắt chặt, khiến tỷ giá USD VND đứng trước nguy cơ biến động mạnh hơn, đặc biệt trong bối cảnh nhập siêu lớn và nhu cầu ngoại tệ mùa cao điểm cuối năm có xu hướng tăng. Cục Dự trữ Liên bang Mỹ đã nâng lãi suất quỹ liên bang thêm 0,25 điểm phần trăm lên vùng 3,75-4%/năm, đồng thời điều chỉnh dự báo lãi suất cuối năm lên 4,1% với quan điểm thắt chặt rõ rệt hơn. Khi đồng USD mạnh lên, chỉ số USD Index vượt mốc 100 điểm và tăng hơn 2% từ đầu năm, câu hỏi không còn là liệu tỷ giá USD/VND có chịu áp lực, mà là thời điểm và mức độ. Quan điểm "tỷ giá nhiều khả năng tiếp tục duy trì ổn định" trong ngắn hạn chỉ đúng nếu các yếu tố trong nước vẫn hỗ trợ đủ mạnh; một khi cú sốc lãi suất bên ngoài cộng hưởng với mất cân đối thương mại, sự ổn định này dễ trở thành cảm giác yên tâm giả tạo.
Nhập siêu Việt Nam: Căn nguyên âm ỉ của áp lực tỷ giá
Nếu Fed là cú hích bên ngoài, thì nhập siêu Việt Nam mới là nguồn áp lực nội tại khiến tỷ giá USD VND khó giữ bình yên lâu. Tính đến hết tháng 7, cán cân thương mại hàng hóa đã lệch mạnh sang nhập siêu 20,52 tỷ USD. Con số này đảo chiều hoàn toàn so với cùng kỳ, khi nền kinh tế từng ở trạng thái xuất siêu 10,18 tỷ USD. Điều đáng lo là cấu trúc nhập siêu: khu vực kinh tế trong nước nhập siêu 28,5 tỷ USD, trong khi khu vực FDI vẫn xuất siêu gần 8 tỷ USD. Nghĩa là phần nền kinh tế ít có khả năng huy động vốn ngoại lại đang đòi hỏi lượng ngoại tệ lớn hơn, gia tăng áp lực cầu USD mang tính dài hạn, không dễ giải tỏa bằng các biện pháp ngắn hạn. Khi nhập khẩu tăng tới 34,8% còn xuất khẩu chỉ tăng 21,7%, cán cân cung – cầu USD nghiêng về phía cầu, tạo nền cho áp lực tỷ giá dù hiện tại tỷ giá tại ngân hàng vẫn giảm nhẹ và thị trường tự do đã lùi về sát giá mua của ngân hàng.
Nhu cầu ngoại tệ tháng cuối năm: Khi kiều hối giảm và mùa vụ đẩy cầu USD lên cao
Những tháng cuối năm thường được xem là giai đoạn nhạy cảm nhất với tỷ giá, và năm nay căng thẳng còn tăng thêm khi nhiều nguồn ngoại tệ truyền thống suy yếu. Nhu cầu ngoại tệ được dự báo tiếp tục tăng trong những tháng cuối năm, đúng lúc cán cân thương mại lệch sang nhập siêu, kiều hối giảm và Fed nhiều khả năng duy trì chính sách tiền tệ thắt chặt. Theo phân tích, quý III là thời điểm doanh nghiệp đẩy mạnh nhập nguyên liệu cho chu kỳ sản xuất cuối năm, đồng thời doanh nghiệp FDI chuyển lợi nhuận, thanh toán nội bộ hoặc cơ cấu dòng tiền. Tất cả tạo ra "mùa cao điểm" về cầu USD. Trong khi đó, kiều hối chuyển về Thành phố Hồ Chí Minh trong nửa đầu năm giảm hơn 20% so với cùng kỳ, phản ánh dòng ngoại tệ về qua hệ thống ngân hàng bị hụt đáng kể. Một nguyên nhân cấu trúc được chỉ ra là lãi suất tiền gửi ngoại tệ 0% đã làm triệt tiêu động lực chuyển vốn về nước. Khi nguồn ngoại tệ giảm, cầu tăng, áp lực tỷ giá không còn là rủi ro lý thuyết mà là bài toán điều hành rất cụ thể.
Tỷ giá ổn định trên bề mặt: Lãi suất trong nước và tác động tới người gửi tiền
Bức tranh tỷ giá USD VND hiện tại có vẻ "đẹp": tỷ giá trung tâm tiếp tục lập mức cao mới nhưng tỷ giá tại ngân hàng thương mại giảm nhẹ, thị trường tự do lùi về ngang giá mua vào. Tuy vậy, sự ổn định này đang được giữ bằng mặt bằng lãi suất huy động VND tương đối cao, nhằm giữ sức hấp dẫn của đồng nội tệ trước đà tăng của USD. Điều này tác động trực tiếp tới người gửi tiền: lãi suất tiền gửi ngoại tệ bằng 0% khiến gửi USD kém hấp dẫn, trong khi gửi tiết kiệm VND – đặc biệt là gửi trực tuyến – lại có lợi hơn. Ở thị trường tiền gửi, mức chênh lệch ngày càng rõ giữa gửi tiết kiệm trực tuyến và gửi tại quầy; tại một ngân hàng lớn, tiền gửi online của khách hàng cá nhân đang được hưởng mức cao hơn từ 0,8–3,1 điểm phần trăm/năm so với gửi tại quầy tùy kỳ hạn. Người dân vì thế nên nhìn tỷ giá và lãi suất như hai mặt của cùng một đồng tiền: tỷ giá càng chịu áp lực, càng cần cân nhắc kỹ giữa gửi VND hưởng lãi cao hay nắm giữ USD chấp nhận lãi suất 0% nhưng phòng thủ trước rủi ro mất giá của đồng nội tệ.
Giữ cân bằng giữa nhiều sức ép: Tỷ giá USD/VND sẽ đi về đâu?
Trong nửa cuối năm, tỷ giá không còn là câu chuyện đơn giản của việc bám theo diễn biến chỉ số USD, mà là bài toán giữ cân bằng giữa nhiều luồng sức ép. Một bên là Fed tăng lãi suất lần đầu sau hơn 3 năm và phát tín hiệu có thể tiếp tục thắt chặt, cùng khả năng lạm phát tại Mỹ neo cao khiến chính sách này khó đảo chiều sớm. Bên kia là thực tế nhập siêu lớn, nhu cầu ngoại tệ phục vụ sản xuất ít nhạy với biến động bên ngoài, kiều hối qua hệ thống ngân hàng giảm và yếu tố mùa vụ khiến cung – cầu ngoại tệ căng hơn. Các công ty phân tích dự báo VND chỉ chịu áp lực giảm giá nhẹ nhờ các yếu tố tích cực như dòng vốn FDI giải ngân tốt, xuất khẩu vẫn tăng trưởng và nhu cầu nhập khẩu vàng giảm. Tuy nhiên, điểm mấu chốt là: khi cán cân thương mại lệch mạnh sang nhập siêu và chính sách Fed hướng về thắt chặt, áp lực tỷ giá đã được "cài sẵn" trong hệ thống. Với doanh nghiệp, đây là lúc phải chủ động phòng ngừa rủi ro tỷ giá thay vì trông chờ vào sự ổn định mang tính thời điểm; với nhà điều hành, giữ uy tín cho đồng VND đồng nghĩa với chấp nhận những quyết định lãi suất không mấy dễ chịu trong thời gian tới.
