Hai đề xuất, hai phạm vi cải cách
Giảm môn thi lớp 10 là điều chỉnh số môn dùng trong kỳ tuyển sinh, còn cắt giảm môn học là việc rà soát chương trình và cân nhắc những môn không còn phù hợp với nhà trường. Hai đề xuất đều gợi đến việc giảm gánh nặng cho học sinh, nhưng không nên đánh đồng mục tiêu hay phạm vi của chúng. Phó Thủ tướng yêu cầu Bộ Giáo dục và Đào tạo rà soát tổng thể chương trình, nội dung dạy học, kiểm tra và đánh giá; trong đó có nghiên cứu cắt giảm những môn học không còn phù hợp trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo đang hỗ trợ việc dạy và học. Đây là định hướng xem xét nội dung giáo dục, không phải quy định rằng môn nào sẽ bị bỏ. Trong khi đó, đề xuất thi hai môn tập trung vào cách tuyển sinh. Phân biệt hai việc là cần thiết để tránh khiến phụ huynh và học sinh hiểu giảm môn thi đồng nghĩa với thu hẹp chương trình.
Thi hai môn nhằm hạ áp lực, không hạ thấp mục tiêu học tập
Ngày 28-10, ông Thái Văn Tài, Vụ trưởng Vụ Giáo dục phổ thông, cho biết Bộ Giáo dục và Đào tạo đề xuất tuyển sinh lớp 10 công lập bằng hai môn. Theo dự thảo thông tư được đăng tải ngày 23-10 để lấy ý kiến đến hết ngày 1-11, hai môn thi là Toán và Ngữ văn; thời gian làm bài lần lượt là 90 hoặc 120 phút với Toán và 120 phút với Ngữ văn. Lý do được nêu là giảm áp lực thi cử, tạo điều kiện để học sinh chủ động học tập và giảm nguồn lực tổ chức kỳ thi. Bối cảnh cũng đang thay đổi: Bộ nhận thấy số học sinh dự thi sắp tới sẽ giảm, trong khi nhiều tỉnh không tổ chức thi tuyển. Địa phương có thể xét tuyển, kết hợp xét tuyển với thi tuyển hoặc tổ chức thi, miễn lựa chọn phương án phù hợp và bảo đảm chất lượng, công bằng. Vì vậy, giảm môn thi không phải mục tiêu tự thân. Giá trị của đề xuất phụ thuộc vào việc tuyển sinh có bớt căng thẳng mà vẫn giữ được cơ hội học tập hay không.
Đừng để kỳ thi quyết định học sinh học gì
Một kỳ thi có nhiều môn dễ tạo tín hiệu rằng học sinh nên ưu tiên những môn sẽ được chấm điểm để tuyển sinh. Theo ông Tài, cách quy định môn thi có thể vô tình hướng học sinh học theo môn thi, rồi ảnh hưởng đến lựa chọn nghề nghiệp. Đây là lý do đáng chú ý: kỳ thi không chỉ đo kiến thức mà còn có thể định hình cách các em phân bổ thời gian và hình dung con đường tương lai. Giảm số môn thi được đặt trong mục tiêu khuyến khích học toàn diện, xem quá trình học là cơ hội phát hiện năng lực thay vì coi kỳ thi là đích đến. Điều đó có thể hạn chế việc học lệch vì tuyển sinh, nhưng không tự động bảo đảm học sinh sẽ được học đủ rộng. Cách dạy, đánh giá thường xuyên và tư vấn hướng nghiệp vẫn cần nâng đỡ mục tiêu ấy. Giảm áp lực học tập cũng không nên chỉ được hiểu là bớt một vài bài thi. Nếu chương trình vẫn dồn nặng yêu cầu và hồ sơ không cần thiết, phần căng thẳng có thể chỉ chuyển từ phòng thi sang lớp học.
Rà soát chương trình cần đi cùng giải thích rõ ràng
Chỉ đạo rà soát môn học và đề xuất thi hai môn gặp nhau ở một nguyên tắc: nhà trường cần phục vụ việc học, không biến thủ tục hay kỳ thi thành gánh nặng không cần thiết. Phó Thủ tướng cũng yêu cầu lựa chọn phương án tổ chức thi sao cho vừa giảm áp lực, vừa bảo đảm chất lượng và công bằng. Nhưng một bên đặt câu hỏi chương trình nên dạy gì; bên kia đặt câu hỏi tuyển sinh nên thi thế nào. Với học sinh, thông điệp thực tế là chưa nên suy luận rằng môn không nằm trong kỳ thi sẽ không còn quan trọng, hay môn học nào chắc chắn bị cắt. Việc giảm môn thi lớp 10, theo đề xuất hiện được nêu, là thay đổi ở khâu tuyển sinh; còn rà soát môn học cần được xem xét riêng và giải thích minh bạch. Cải cách chỉ giảm áp lực khi rút gọn đúng chỗ mà vẫn giữ cơ hội học tập và giáo dục toàn diện. Hai hướng đi có thể bổ trợ nhau, nhưng cần được triển khai với mục tiêu và phạm vi rõ ràng.
