Khủng hoảng thiếu sách giáo khoa TPHCM: bức tranh không thể coi là “cục bộ”
Tình trạng thiếu sách giáo khoa TPHCM là hiện tượng nhiều học sinh bước vào năm học mới nhưng không có đủ sách theo chương trình, buộc phụ huynh phải xếp hàng dài tại Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam và lùng sục khắp các nhà sách để mua từng cuốn, gây xáo trộn việc học và bộc lộ lỗ hổng trong khâu dự báo, cung ứng và phối hợp giữa ngành giáo dục, nhà trường và gia đình. Trưa 15-9, ngay giữa tuần, trụ sở nhà xuất bản trên đường Nguyễn Văn Cừ vẫn đông nghịt phụ huynh chen nhau mua sách cho con. Cùng lúc, văn bản giải thích của Sở Giáo dục TPHCM khẳng định đã cung ứng vượt nhu cầu, nhưng thực tế lại cho thấy không ít học sinh vẫn thiếu một hoặc vài bản sách giáo khoa. Sự đối nghịch này cho thấy vấn đề không chỉ nằm ở số lượng sách in ra, mà là cách hệ thống đang vận hành.
Phụ huynh xếp hàng mua sách: nỗi mệt mỏi bị xem nhẹ
Ở góc độ đời sống, thiếu sách giáo khoa TPHCM không phải câu chuyện thống kê khô khan mà là chuỗi ngày chạy đôn chạy đáo của phụ huynh và tâm trạng bất an của học sinh. Tại trụ sở nhà xuất bản trên đường Nguyễn Văn Cừ, phụ huynh tới mua sách vẫn rất đông dù đó là giờ nghỉ trưa ngày làm việc. Anh Như Ý, cha của một học sinh, kể rằng anh chỉ mua được 6 trên tổng số 14 cuốn cần, trong đó sách giáo khoa lớp 6 môn Tiếng Anh chỉ còn tập 2. Câu nói “thôi thì có bao nhiêu học bấy nhiêu” không phải là lựa chọn tự nguyện mà là sự chấp nhận bất đắc dĩ khi năm học đã vào chương trình nhưng tài liệu học tập chưa đủ. Ở nhiều khu vực như Gò Vấp, nhiều gia đình phải đi qua hàng loạt nhà sách lớn nhỏ vẫn không mua đủ sách giáo khoa và sách bài tập cho con.
Sở Giáo dục TPHCM lý giải: số liệu đẹp không che được lỗ hổng tổ chức
Trong văn bản gửi các bên liên quan, Sở Giáo dục TPHCM nhấn mạnh rằng nhu cầu sách giáo khoa năm học 2026-2027 đã được tổng hợp và gửi nhà xuất bản từ ngày 4-3. Theo số liệu của nhà xuất bản, đến ngày 8-9 đã cung ứng 26.931.865 bản, đạt tỉ lệ 107% so với dự kiến. Đây là một con số ấn tượng trên giấy, nhưng việc phụ huynh vẫn phải xếp hàng dài mua sách giáo khoa cho thấy tỉ lệ 107% chưa chuyển hóa thành sách đến tay đúng người, đúng thời điểm. Văn bản thừa nhận có phụ huynh mua 2 bộ sách, có người từ tỉnh lân cận lên thành phố mua, thậm chí có trường hợp mua lại để bán ra bên ngoài. Tuy vậy, đổ một phần trách nhiệm cho hành vi mua dư của phụ huynh là cách lý giải dễ dãi: nếu hệ thống phân phối qua trường vận hành hiệu quả, nhu cầu tự đi mua sẽ giảm rất nhiều.
Từ thiếu sách cục bộ đến ảnh hưởng toàn diện lên việc học
Dù đại diện nhà xuất bản từng thông tin rằng TPHCM chỉ thiếu sách giáo khoa cục bộ ở một số môn học, tác động đến việc học không hề “cục bộ”. Với sách giáo khoa lớp 6-9, thiếu từng cuốn, nhất là môn Tiếng Anh và các bộ sách bài tập, khiến học sinh không thể theo kịp tiết học, làm bài tập về nhà, hoặc ôn luyện một cách chủ động. Một phụ huynh chia sẻ chưa năm nào việc mua sách cho con lại khiến cả gia đình mệt mỏi đến như vậy. Sở Giáo dục TPHCM thừa nhận hiện vẫn còn một số ít học sinh thiếu một hoặc một số bản sách giáo khoa và phải triển khai các giải pháp tạm thời như khai thác thư viện trường, vận động phụ huynh mua hai bộ cho mượn bớt, và hướng dẫn sử dụng sách giáo khoa PDF miễn phí. Những giải pháp này giúp "chữa cháy" nhưng không thể coi là bình thường hóa việc học dựa trên tài liệu điện tử hời hợt khi thiếu sách giấy.
Cần nhìn nhận đây là khủng hoảng tổ chức, không phải chuyện vài cuốn sách
Nhà xuất bản khẳng định sẽ tiếp tục in và điều tiết, bổ sung các đầu sách còn thiếu trong các ngày 15, 16 và 17-9 cho thị trường TPHCM và các tỉnh lân cận, đồng thời cam kết giao sách đến nhà trường theo thời gian đã thống nhất. Sở Giáo dục TPHCM cho biết 100% trường đã chốt nhu cầu lần 2, đăng ký mua bổ sung phần thiếu và đang khẩn trương vận chuyển sách về từng trường. Tuy nhiên, nếu chỉ dừng ở việc “chạy tiến độ”, khủng hoảng thiếu sách giáo khoa TPHCM sẽ lặp lại: phụ huynh xếp hàng mua sách, học sinh không kịp có sách đầu năm, giáo viên phải dùng phiếu bài tập, tài liệu tóm tắt để vá chương trình. Cần coi sự kiện này là tín hiệu báo động về năng lực dự báo nhu cầu, sự phụ thuộc vào một kênh cung ứng, và thói quen để phụ huynh tự xoay xở. Khi trách nhiệm được phân bổ rõ ràng, từ Sở Giáo dục TPHCM đến từng trường, thì cảnh xếp hàng dài mua sách mới có cơ hội chấm dứt.
