Dự án mở rộng cao tốc và bài toán mặt bằng tại Tây Ninh
Dự án mở rộng cao tốc TP.HCM Trung Lương - Mỹ Thuận đoạn qua Tây Ninh là một dự án hạ tầng giao thông quy mô lớn, nhằm tăng năng lực kết nối giữa TP.HCM và Đồng bằng sông Cửu Long, đồng thời đặt ra thách thức giải phóng mặt bằng cho hơn 500 hộ dân tại 7 địa phương với diện tích thu hồi khoảng 28,62ha. Điểm đáng chú ý nhất lúc này không phải là chiều dài tuyến hay tổng mức đầu tư, mà là khả năng Tây Ninh có thực hiện đúng cam kết bàn giao toàn bộ mặt bằng trong tháng 11 hay không. Bởi chỉ khi chặng nước rút giải phóng mặt bằng được hoàn thành, mục tiêu mở rộng đường cao tốc lên 6-8 làn xe và giảm áp lực giao thông trên trục huyết mạch TP.HCM Trung Lương mới trở nên khả thi.
Tiến độ giải phóng mặt bằng: nhanh trên giấy, chậm ở điểm nghẽn
Về mặt thủ tục, Tây Ninh đã đi được một quãng đường đáng kể: cả 7 xã, phường đã tiếp nhận ranh mốc giải phóng mặt bằng, thành lập hội đồng bồi thường, hỗ trợ tái định cư, xác định giá đất cụ thể và ban hành thông báo thu hồi đất. Ba địa phương Khánh Hậu, Long An và Thủ Thừa đã hoàn thành kiểm đếm, trong khi Mỹ Yên, Bình Đức, Bến Lức đang ở giai đoạn gần cuối với số trường hợp đã kiểm đếm lần lượt là 70/79, 110/120 và 75/125. Tuy nhiên, tiến độ “không đều màu” giữa các địa phương cho thấy những điểm nghẽn không thể giải quyết bằng mệnh lệnh hành chính. Lương Hòa và Bến Lức đang vướng chồng lấn ranh giới với dự án khu dân cư Thanh Phú - Tân Bửu, liên quan tổng cộng gần 2,06ha đất của 69 hộ dân với hơn 100 thửa đất. Nếu các xung đột quy hoạch này không được xử lý minh bạch, mục tiêu tháng 11 sẽ chỉ còn là khẩu hiệu.
Tác động lên cộng đồng: quyền lợi người dân là phép thử niềm tin
Hơn 500 hộ dân tại Mỹ Yên, Lương Hòa, Bến Lức, Bình Đức, Thủ Thừa, Long An và Khánh Hậu đang là những người chịu tác động trực tiếp của việc mở rộng đường cao tốc. Dự án dự kiến bố trí 89 nền tái định cư cho các hộ thuộc diện di dời, nhưng con số này khó đủ trấn an nếu phương án bồi thường và hỗ trợ chưa rõ ràng. Nhiều hộ đề nghị thu hồi toàn bộ nhà ở và phần đất còn lại do diện tích nhỏ, khó sử dụng sau khi mở rộng cao tốc, đồng thời yêu cầu được bố trí tái định cư theo đúng quy định. Đây không chỉ là câu chuyện tiền bồi thường, mà là bài toán sinh kế lâu dài: đất mất đi, nghề nghiệp thay đổi, mạng lưới xã hội bị xáo trộn. Nếu chính quyền không đối thoại thẳng thắn, giải thích đầy đủ và xử lý linh hoạt những trường hợp đất còn lại khó sử dụng, niềm tin vào các dự án hạ tầng giao thông sẽ bị bào mòn ngay tại tuyến cao tốc được xem là huyết mạch khu vực.
Chiến lược nước rút: “dễ làm trước, khó làm sau” có đủ mạnh?
Phó chủ tịch UBND tỉnh Trương Thanh Liêm đã đặt ra mục tiêu rất cụ thể: phấn đấu hoàn thành giải phóng mặt bằng trong tháng 11, với phương châm “dễ làm trước, khó làm sau”. Đồng thời, ông yêu cầu Trung tâm Phát triển quỹ đất và các địa phương rà soát toàn diện khối lượng công việc, xác định rõ phần việc tồn đọng, nguyên nhân chậm trễ và thời hạn xử lý. Về phía thi công, các nhà thầu được yêu cầu tổ chức thi công ngay tại những vị trí đã có mặt bằng, không chờ bàn giao toàn bộ diện tích. Sau 10 tháng khởi công, dự án đã triển khai 6 gói thầu với 69 mũi thi công, huy động khoảng 1.400 nhân công và 450 máy móc, thiết bị, nhưng giá trị thực hiện mới đạt khoảng hơn 10% giá trị hợp đồng. Câu hỏi đặt ra là: nếu các vướng mắc về đất đai, hệ thống điện trung thế, cáp quang và hạ tầng kỹ thuật không được xử lý đồng bộ, liệu chiến lược “dễ làm trước” có vô tình tạo ra những đoạn thi công đứt gãy, làm tăng chi phí và kéo dài thời gian hoàn thành?
Kết nối vùng và kết luận: không thể hy sinh người dân để đổi lấy tiến độ
Về mặt chiến lược, cao tốc TP.HCM Trung Lương - Mỹ Thuận là một phần của trục cao tốc Bắc - Nam phía Đông, giữ vai trò huyết mạch trong kết nối TP.HCM với Đồng bằng sông Cửu Long. Khi hoàn thành, tuyến mở rộng được kỳ vọng giảm ùn tắc, nâng cao năng lực vận tải, tăng cường kết nối giữa các cảng, cửa khẩu, trung tâm kinh tế, đồng thời mở thêm dư địa phát triển đô thị, khu công nghiệp, logistics và bất động sản dọc tuyến. Tuy nhiên, lợi ích vùng không thể là lý do để đẩy nhanh tiến độ bằng mọi giá. Mục tiêu bàn giao toàn bộ mặt bằng trong tháng 11 chỉ có ý nghĩa nếu đi cùng một quy trình bồi thường, tái định cư công bằng, minh bạch và có đối thoại. Dự án hạ tầng giao thông này sẽ là phép thử cho cách Tây Ninh và các bên liên quan cân bằng giữa tốc độ thi công và quyền lợi người dân. Nếu làm tốt, đây không chỉ là một tuyến cao tốc được mở rộng thêm hơn 28km qua Tây Ninh, mà còn là một bước tiến về chất lượng quản trị phát triển hạ tầng ở cấp địa phương.
