Mở rộng đô thị, nhưng không đánh đổi hành lang sông
Đô thị ven sông Lô là khu đô thị hỗn hợp, đa chức năng được định hướng phát triển dọc hai bờ sông, kết hợp không gian cây xanh, cảnh quan và hạ tầng để mở rộng Việt Trì mà vẫn bảo vệ hệ sinh thái ven sông. Đây là hướng đi đáng ủng hộ: một dòng sông không nên bị biến thành mặt tiền cho xây dựng dày đặc.
Tại hội nghị lấy ý kiến về phương án quy hoạch phân khu tỷ lệ 1/2.000 chiều 10/11, Chủ tịch UBND tỉnh Phú Thọ Trần Duy Đông yêu cầu phát triển khu vực theo hướng xanh, thông minh, có bản sắc, không chạy theo mô hình đô thị nén với mật độ xây dựng cao. Định hướng này đặt chất lượng sống và khả năng thích ứng khí hậu lên trước tốc độ lấp đầy đất.
Với đô thị xanh Phú Thọ, lời hứa chỉ có ý nghĩa nếu được thể hiện bằng hành lang bảo vệ sông, công viên và khoảng lùi xây dựng cụ thể. Hạn chế công trình áp sát bờ không chỉ giữ cảnh quan; đó còn là cách giảm áp lực lên hệ sinh thái, tính đến nguy cơ ngập và duy trì không gian công cộng mà người dân có thể tiếp cận.
Quy hoạch Việt Trì mở rộng về phía Đông Bắc
Quy mô nghiên cứu khoảng 10.772 ha, trải trên địa bàn 9 xã, phường: Việt Trì, Thanh Miếu, Vân Phú, Hy Cương, Bình Phú, Phù Ninh, Sông Lô, Tiên Lữ và Sơn Đông. Dân số hiện trạng khoảng 142.330 người, dự kiến đạt khoảng 300.000 người vào năm 2050. Đây không còn là một chỉnh trang ven sông đơn lẻ mà là một lần tái định hình đáng kể không gian đô thị.
Quy hoạch Việt Trì hướng ra phía Đông Bắc, lấy sông Lô làm trục phát triển và tổ chức các chức năng đô thị gắn với cảnh quan, văn hóa, du lịch, dịch vụ và giao thông công cộng. Quy mô lớn tạo cơ hội bố trí khu ở, việc làm và tiện ích có liên kết; đồng thời, nó làm tăng yêu cầu kiểm soát dân số, sử dụng đất, thoát lũ và hạ tầng xã hội ngay từ đầu.
Khu đô thị mới được kỳ vọng kết nối các trung tâm hành chính, thương mại, công nghiệp và logistics, tạo thêm một cực phát triển cho tỉnh. Tuy nhiên, kết nối chức năng không thể chỉ là vẽ các khu trên bản đồ: vị trí việc làm, dịch vụ thiết yếu và giao thông công cộng phải ăn khớp để cư dân không phải phụ thuộc hoàn toàn vào những chuyến đi dài.
Phạm vi nghiên cứu tăng thêm 285,78 ha tại xã Phù Ninh do điều chỉnh hướng tuyến đường sắt Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng; ga Việt Trì được dịch chuyển đến vị trí giáp ranh Phù Ninh và Vân Phú. Thay đổi này cho thấy quy hoạch cần được phối hợp chặt với các đầu mối giao thông liên vùng.
Năm cầu vượt sông Lô: kết nối phải đi cùng quy hoạch xanh
Đề xuất bổ sung 5 công trình vượt sông Lô là điểm nhấn hạ tầng của phương án, nhằm tăng kết nối giữa hai bờ và đi cùng việc cải tạo, mở rộng các trục giao thông chính hiện hữu. Năm cầu có thể giúp các khu vực vốn bị dòng sông chia cách tiếp cận việc làm, dịch vụ và trung tâm chức năng thuận tiện hơn. Nhưng giá trị của chúng sẽ phụ thuộc vào cách tổ chức đường dẫn, giao thông công cộng và không gian hai đầu cầu.
Nếu cầu mới chỉ kéo thêm xe cá nhân vào các tuyến phố, lợi ích kết nối sẽ nhanh chóng bị bào mòn bởi ùn tắc và sức ép xây dựng. Vì vậy, cầu vượt sông Lô nên được xem là một phần của mạng lưới đa phương thức, gắn với các trục chính và định hướng phát triển quanh nhà ga, thay vì trở thành lý do để đô thị hóa dồn dập sát bờ.
Không gian xanh được đề xuất gồm 2 công viên ngoại ô, 5 công viên tổng hợp và 7 công viên cộng đồng. Đây là nền tảng đáng chú ý, nhưng cần được bảo đảm bằng quỹ đất và lộ trình thực hiện rõ ràng. Công viên ven sông, hành lang sinh thái và lối tiếp cận công cộng nên đi cùng tiến độ cầu và khu ở, không bị đẩy xuống sau các hạng mục xây dựng.
Lộ trình dài hạn cần giữ lời hứa về chất lượng sống
Phương án chia đầu tư thành ba giai đoạn: giai đoạn 2026–2030 tập trung trục Hai Bà Trưng, cầu kết nối với cao tốc IC6 và không gian quanh các trục chính; giai đoạn 2031–2040 tiếp tục xây cầu, hoàn thiện đô thị, hình thành trung tâm văn hóa và thể thao; giai đoạn 2041–2050 hoàn thiện hạ tầng, cải thiện môi trường hai bờ và phát triển các chức năng văn hóa, du lịch, thương mại, giải trí, giáo dục.
Trình tự này hợp lý nếu các hạng mục môi trường và công cộng không phải chờ đến chặng cuối mới được quan tâm. Bài toán còn nằm ở việc rà soát khu công nghiệp, tránh đưa cơ sở có nguy cơ gây ô nhiễm vào khu đô thị trung tâm, đồng thời tính đến hành lang thoát lũ và bảo tồn di sản, làng nghề. Những lựa chọn đó sẽ quyết định khu vực mới có thực sự đáng sống hay chỉ rộng hơn.
Tỉnh yêu cầu xác định danh mục công trình ưu tiên và tiến độ phù hợp với khả năng cân đối nguồn lực. Đây là phép thử thực tế: quy hoạch xanh không được đo bằng số cây cầu hay diện tích trên bản vẽ, mà bằng việc người dân có không gian công cộng, môi trường an toàn và kết nối hữu ích trong từng giai đoạn hay không.
Việt Trì có cơ hội mở rộng thành phố theo cách tôn trọng dòng sông thay vì quay lưng với nó. Năm cầu có thể nối hai bờ, nhưng chính hành lang xanh, kiểm soát mật độ và thực thi theo lộ trình mới quyết định hình hài lâu dài của đô thị ven sông Lô.
