Tăng tốc trên công trường, nhưng đích đến phải là trường vận hành được
Trường nội trú vùng biên là cơ sở giáo dục liên cấp được xây dựng tại các xã biên giới, kết hợp nơi học với chỗ ăn ở để học sinh, nhất là con em đồng bào dân tộc thiểu số, có điều kiện học tập và sinh hoạt tập trung. Tiến độ xây trường vì thế không thể chỉ đo bằng khối lượng bê tông đã đổ: công trình phải hoàn tất đủ hạng mục thiết yếu để học sinh thực sự vào ở.
Tại Lào Cai, nhà thầu đang dồn nhân lực, máy móc cho bốn trường, hướng tới đưa công trình vào sử dụng trước năm học 2027–2028. Trường Bản Lầu có tổng mức đầu tư 230 tỷ đồng, được thiết kế phục vụ khoảng 980 học sinh thuộc 28 lớp khi hoàn thành. Lạng Sơn cũng yêu cầu tập trung tháo gỡ vướng mắc để đẩy nhanh bảy dự án; tại Quảng Ngãi, năm trường ở các xã Bờ Y, Đăk Long, Đăk Plô, Ia Đal và Ia Tơi đang được thúc thi công.
Quy mô các dự án cho thấy đây không phải cuộc đua riêng của từng công trường. Quảng Ngãi dự kiến phục vụ khoảng 5.600 học sinh với 178 lớp, còn tại Nghệ An, 10 trường giai đoạn một đã khai giảng và tuyển sinh đạt 99,9%, tương đương 14.384 em tính đến ngày 31/10/2026. Nhu cầu đã hiện hữu; điều còn phải chứng minh là công trình có theo kịp nhu cầu ấy hay không.
Giá vật liệu và mặt bằng thử thách tiến độ
Ở Lào Cai, giá xăng dầu và vật liệu xây dựng tăng khiến hoạt động san gạt mặt bằng, vốn cần nhiều máy móc và phương tiện, tốn kém hơn; một số công trình còn vướng mặt bằng. Đây là những trở ngại có thể lan từ khâu chuẩn bị sang tiến độ thi công, nhất là khi nhiều hạng mục phải triển khai nối tiếp nhau. Yêu cầu “đẩy nhanh” chỉ có ý nghĩa nếu đi kèm xử lý được những điểm nghẽn cụ thể.
Tại Lạng Sơn, điều kiện địa chất và khối lượng đào đá phát sinh khác dự kiến, kéo theo yêu cầu xử lý nền và cập nhật thiết kế, chi phí trong tổng mức đầu tư. Việc di chuyển đường điện trung thế, bố trí bãi đổ thải, bảo đảm vật liệu và nhân lực cũng được nêu là những việc cần giải quyết để không ảnh hưởng tiến độ chung. Khi hồ sơ thiết kế chậm hoặc chưa được xác nhận, san nền có thể tiến lên nhưng những bước sau vẫn bị giữ lại.
Quảng Ngãi đặt mục tiêu hoàn thành năm trường trước ngày 30/8/2027; nhà thầu được yêu cầu tập trung thiết bị, làm trước tại nơi đã có mặt bằng và tăng ca khi cần. Cách tổ chức này có thể giúp tận dụng thời gian, nhưng không thay thế được việc bàn giao mặt bằng đồng bộ. Để tiến độ xây trường đáng tin cậy, chủ đầu tư cần theo sát từng nút thắt về thiết kế, nền đất, vật liệu và nhân công, thay vì chỉ thúc công trường bằng mệnh lệnh.
Gia Lai cho thấy hoàn thành lớp học chưa đồng nghĩa có nội trú
Thực tế tại Gia Lai là lời nhắc rõ nhất về khoảng cách giữa bàn giao một phần công trình và đưa trường vào vận hành đầy đủ. Cả bảy điểm trường đã có khối lớp học và nhà hiệu bộ hoạt động, nhưng tại Ia O, nhà ăn, bếp và khu nghỉ của học sinh chưa hoàn tất; hệ thống kỹ thuật và lắp đặt thiết bị còn phụ thuộc tiến độ bàn giao mặt bằng. Học sinh vì vậy vẫn học tại cơ sở cũ, còn trường chưa thể tổ chức ăn ở nội trú.
Thời tiết bất lợi trong mùa mưa, nguồn cung vật liệu và nhân lực thi công hạn chế đã làm dự án gặp khó. Ia Dom cũng được ghi nhận trong tình trạng tương tự. Với học sinh nội trú, thiếu nhà ăn hay chỗ nghỉ không phải phần việc phụ: đó là điều kiện thiết yếu để tổ chức sinh hoạt tập trung và học hai buổi mỗi ngày. Gia đình cũng chịu ảnh hưởng trực tiếp khi việc đưa đón vẫn phải duy trì.
Một số hạng mục ở Gia Lai dự kiến hoàn thành trong tháng 11, trong đó các trường Ia Pnôn, Ia Dom, Ia Chia và Ia O dự kiến tổ chức ăn ở nội trú từ ngày 1/12. Mốc này chỉ có giá trị khi nhà ăn, bếp, khu nghỉ và các hệ thống liên quan được nghiệm thu an toàn, sử dụng được. Chạy theo ngày khai trương mà bỏ sót điều kiện sinh hoạt sẽ khiến mục tiêu nâng chất lượng giáo dục vùng biên trở nên hình thức.
Mốc hạn Nghệ An buộc lời hứa tiến độ phải đi cùng kiểm soát
Nghệ An triển khai giai đoạn hai tại 11 xã biên giới, với tổng vốn đầu tư hơn 3.600 tỷ đồng. Tỉnh yêu cầu những trường có điều kiện thi công thuận lợi hoàn thành trước ngày 30/6/2027; các trường gặp khó khăn phải xong chậm nhất ngày 30/7/2027. Đây là một mốc thời gian rõ ràng, nhưng khoảng cách giữa hạn chót và ngày công trình sẵn sàng đón học sinh vẫn phụ thuộc vào chất lượng thi công, nghiệm thu và hoàn thiện khu nội trú.
Lào Cai hướng tới sử dụng bốn trường trước năm học 2027–2028, còn Quảng Ngãi dự kiến hoàn thành năm trường trước cuối tháng 8/2027. Các mốc không giống nhau, nhưng cùng đặt ra một yêu cầu: công trường phải được quản lý theo hạng mục và rủi ro thực tế, không chỉ theo tỷ lệ hoàn thành chung. Trường có thể gần xong phần lớp học mà vẫn chưa đủ điều kiện tổ chức ăn ở.
Các trường liên cấp vùng biên có ý nghĩa lớn, nhưng thước đo cuối cùng không phải số dự án khởi công hay lời hứa bàn giao. Đó là ngày học sinh có thể đến lớp an toàn, được học tập và sinh hoạt trong điều kiện đầy đủ. Muốn biến các hạn định thành kết quả, địa phương cần xử lý mặt bằng, thiết kế và nguồn lực sớm, đồng thời kiểm tra cả những hạng mục phục vụ đời sống. Tiến độ chỉ đáng tin khi ngôi trường vận hành được cho người học.
