700 tỷ USD cho Net Zero: vấn đề không chỉ là tìm tiền
Tài chính xanh Việt Nam là toàn bộ các dòng vốn, công cụ và chính sách tài chính hướng vào các dự án giảm phát thải, thích ứng biến đổi khí hậu và bảo vệ tài nguyên, trong đó lợi ích môi trường và xã hội được đặt ngang hàng với hiệu quả tài chính, gắn trực tiếp với mục tiêu Net Zero 2050 và định hình một thị trường vốn xanh minh bạch, chuẩn hóa và có khả năng kết nối xuyên biên giới. Việt Nam đã cam kết đưa phát thải ròng về mức 0 vào năm 2050, kéo theo nhu cầu tài chính khổng lồ cho chuyển đổi xanh trong nhiều thập niên tới. Nhiều ước tính cho thấy tổng nhu cầu vốn có thể lên tới khoảng 700 tỷ USD, tương đương hàng chục tỷ USD mỗi năm. Khoản thiếu hụt này vượt xa khả năng ngân sách và tín dụng truyền thống, biến huy động vốn bền vững thành điều kiện sinh tử cho mục tiêu Net Zero 2050.
Khoảng trống hạ tầng thị trường: vốn xanh kẹt ở khâu “thượng nguồn”
Điểm nghẽn lớn nhất của thị trường vốn xanh không phải là thiếu nhà đầu tư, mà là thiếu một hệ sinh thái đủ chuẩn để vốn chảy được vào dự án thực. Các điều kiện nền tảng gồm khung pháp lý rõ ràng, tiêu chuẩn đánh giá dự án xanh theo thông lệ quốc tế, dữ liệu minh bạch và cơ chế xếp hạng tín nhiệm vẫn chưa hoàn thiện. Chuỗi chuyển đổi vốn xanh đang bị đứt đoạn từ khâu cam kết khí hậu, chuẩn bị dự án, giảm thiểu rủi ro, đo lường – báo cáo – thẩm định, huy động vốn tới giao dịch trên thị trường thứ cấp. Chỉ cần một mắt xích yếu, chi phí vốn tăng lên hoặc giao dịch đổ vỡ. Đây là lý do Việt Nam dù nói nhiều về chuyển đổi xanh nhưng số lượng giao dịch trên thị trường vốn xanh vẫn còn khiêm tốn.
Xây thị trường vốn xanh: từ VIFC-HCMC tới trái phiếu và bảo lãnh rủi ro
Tại Hội nghị Tài chính Xanh Việt Nam 2026 với chủ đề “Nơi dòng vốn xanh kết nối cơ hội đầu tư”, hơn 200 đại biểu từ cơ quan quản lý, định chế tài chính, quỹ đầu tư quốc tế và doanh nghiệp đã bàn cách xây hạ tầng tài chính xanh và tăng khả năng tiếp cận vốn quốc tế. Một điểm nhấn là đề xuất xây dựng Trung tâm Tài chính Quốc tế tại TP.HCM (VIFC-HCMC) như trung tâm chuyển hóa vốn xanh, chứ không chỉ là nơi niêm yết sản phẩm. Khoảng trống VIFC-HCMC được kỳ vọng xử lý nằm ở “thượng nguồn”: chuẩn bị dự án, cấu trúc dòng tiền và đưa dự án đạt điều kiện tiếp cận nhà đầu tư. Lộ trình đề xuất ưu tiên hệ thống phân loại xanh tương thích quốc tế, triển khai các mô hình như chương trình trái phiếu hạ tầng xanh, quỹ thích ứng Đồng bằng sông Cửu Long và cơ chế bảo lãnh – chia sẻ rủi ro khí hậu.
Lâm nghiệp bền vững: trụ cột bị đánh giá thấp trong lộ trình khử carbon
Trong cấu trúc tài chính xanh Việt Nam, lâm nghiệp và sử dụng đất thường bị xếp sau điện gió, điện mặt trời, dù tiềm năng hấp thụ carbon là rất lớn. Tại Huế, hiện có hơn 205.000 ha rừng tự nhiên, hơn 77.000 ha rừng trồng có trữ lượng và hơn 23.000 ha diện tích mới trồng, đưa tỷ lệ che phủ lên 57,15%. Khu đầm phá Tam Giang – Cầu Hai cũng được đánh giá có tiềm năng carbon xanh lớn. Tuy nhiên, phát triển lâm nghiệp bền vững hướng đến Net Zero 2050 tại đây đang đối mặt địa hình phức tạp, diện tích rừng lớn nhưng nguồn lực hạn chế, sinh kế người dân khó khăn, thiếu dữ liệu và tài chính dài hạn. Các hội thảo chuyên đề đã nhấn mạnh yêu cầu gắn nâng cao chất lượng rừng, chứng chỉ rừng, quy hoạch sử dụng đất và quản lý tài nguyên nước với phương pháp lượng hóa, theo dõi và tiếp cận thị trường carbon một cách khoa học, minh bạch.
Kết luận: Muốn có 700 tỷ USD, Việt Nam phải xây niềm tin thị trường
Khoảng trống 700 tỷ USD cho Net Zero 2050 là lời nhắc rằng chuyển đổi xanh không thể dựa vào ngân sách và tín dụng truyền thống. Tài chính xanh Việt Nam phải chuyển từ cách tiếp cận “đi xin vốn ưu đãi” sang “xây thị trường đáng tin” – nơi nhà đầu tư có thể đọc chuẩn phân loại xanh, kiểm tra dữ liệu dự án, hiểu cơ chế bảo lãnh và rủi ro. Thị trường vốn xanh chỉ thực sự hình thành khi hạ tầng thể chế, từ khung pháp lý, xếp hạng tín nhiệm đến hệ thống đo lường – báo cáo, được chuẩn hóa ở tầm quốc tế. Song song với năng lượng và hạ tầng, lâm nghiệp bền vững và dự án dựa vào tự nhiên phải được coi là trụ cột, không phải phụ lục. Nếu không xây được niềm tin đó, 700 tỷ USD sẽ vẫn nằm trên các slide hội nghị, thay vì chảy vào rừng, ruộng đồng và nhà máy ở Việt Nam.
