Từ danh mục hẹp đến cách tiếp cận mới
Công trình quan trọng liên quan đến an ninh quốc gia là những công trình hoặc khu vực cần được nhận diện và bảo vệ bằng tiêu chí, thẩm quyền cùng biện pháp phù hợp để giữ vững an ninh, trật tự. Đây không chỉ là câu chuyện bảo vệ một số địa điểm riêng lẻ: cách xác định danh mục còn ảnh hưởng đến hoạt động quản lý và phát triển tại địa phương. Ngày 26/10, tại Kỳ họp thứ hai Quốc hội khóa XVI, Bộ trưởng Bộ Công an Lương Tam Quang trình bày dự thảo Luật Bảo vệ công trình quan trọng liên quan đến an ninh quốc gia; trong thảo luận tổ cùng ngày, đại biểu đề nghị làm rõ tiêu chí, thẩm quyền và trách nhiệm bảo vệ. Yêu cầu sửa luật xuất phát từ khoảng cách đáng chú ý: sau gần 20 năm thực hiện Pháp lệnh năm 2007, mới có 14 khu, tuyến công trình được đưa vào danh mục. Khi tiêu chí còn thiên về định tính, danh mục ít ỏi ấy cho thấy khuôn khổ cũ khó theo kịp nhu cầu bảo vệ hạ tầng trọng yếu.
Ba nhóm công trình, ba cấp quyết định
Điểm đổi mới đáng chú ý là dự thảo luật bảo vệ chuyển từ một cách phân loại hạn chế sang ba nhóm công trình, đồng thời phân cấp thẩm quyền đưa công trình vào danh mục. Nhóm thứ nhất gồm công trình trọng điểm về an ninh quốc gia tại địa bàn chiến lược. Nhóm thứ hai là công trình an ninh và khu an ninh do lực lượng Công an nhân dân quản lý, sử dụng, được chia thành ba loại theo chức năng, nhiệm vụ và mục đích. Nhóm thứ ba gồm các công trình quan trọng khác thuộc chức năng, trách nhiệm quản lý nhà nước của cơ quan, tổ chức và địa phương. Thẩm quyền quyết định cũng được chia theo nhóm: Thủ tướng đối với nhóm I, Bộ trưởng Bộ Công an đối với nhóm II và Chủ tịch UBND cấp tỉnh đối với nhóm III. Cách làm này có thể giảm vòng trung gian, nhưng chỉ hiệu quả nếu ranh giới giữa các nhóm không chồng lấn và người có thẩm quyền chịu trách nhiệm rõ ràng.
Tiêu chí rõ mới tránh mở rộng tùy tiện
Phân loại công trình thành ba nhóm là hướng đi hợp lý, nhưng số nhóm tự nó không bảo đảm quyết định nhất quán. Đại biểu từng chỉ ra rằng tiêu chí định tính khiến việc lựa chọn phụ thuộc nhiều vào đánh giá chủ quan, trong khi thẩm quyền tập trung trước đây dẫn đến quy trình qua nhiều cấp, nhiều cơ quan. Dự thảo cần biến tiêu chí thành căn cứ đủ cụ thể để cơ quan thực thi giải thích vì sao một công trình được đưa vào danh mục và vì sao công trình khác không thuộc diện bảo vệ. Đại biểu cũng đề nghị rà soát thẩm quyền đối với công trình an ninh, khu an ninh; làm rõ nội hàm, biện pháp quản lý và trách nhiệm của lực lượng bảo vệ. Đây là điều kiện để tránh hai rủi ro trái chiều: bỏ sót hạ tầng trọng yếu vì tiêu chuẩn mơ hồ, hoặc mở rộng diện bảo vệ thiếu căn cứ, gây thêm nghĩa vụ cho địa phương và đơn vị liên quan.
Kinh phí và trách nhiệm quyết định tính khả thi
Một quy định bảo vệ chỉ đứng vững khi người thực hiện biết rõ ai chịu trách nhiệm và lấy nguồn lực ở đâu. Đại biểu đề nghị thống nhất trách nhiệm tài chính với luật chuyên ngành, đặc biệt phân định nghĩa vụ khi di dời công trình để phục vụ nhiệm vụ an ninh với trường hợp di dời để triển khai dự án phát triển kinh tế - xã hội. Nếu để trống phần này, tranh chấp về chi phí có thể làm chậm cả nhiệm vụ bảo vệ lẫn hoạt động phát triển tại địa phương. Dự thảo gồm 41 điều, chia thành 7 chương; mục tiêu được nêu là khắc phục vướng mắc, đơn giản hóa thủ tục và nâng hiệu quả bảo đảm an ninh, trật tự gắn với phát triển kinh tế - xã hội. Những mục tiêu ấy đáng ủng hộ, nhưng phải đi cùng quy định khả thi về kinh phí, quyền và nghĩa vụ của cơ quan, tổ chức, công dân. Kết luận, đổi mới phân nhóm và phân cấp là nền móng cần thiết; chất lượng luật sẽ được quyết định bởi tiêu chí đo được, trách nhiệm không chồng chéo và nguồn lực thực thi được quy định minh bạch.
