Tiếng Việt chuẩn bị lớp 1: chiếc cầu nối không thể thiếu ở vùng biên
Tiếng Việt chuẩn bị lớp 1 là các lớp tăng cường tiếng Việt cho trẻ trước khi chính thức vào học, tập trung rèn nghe, nói, làm quen chữ cái, cách cầm bút, lời chào hỏi và giao tiếp cơ bản để học sinh vùng biên giới, trẻ dân tộc thiểu số không bị bỡ ngỡ khi bước vào môi trường giáo dục phổ thông.
Nhìn từ Thanh Nưa, Ea Wer hay các xã biên giới ở Quảng Ngãi, có thể thấy một điểm chung: nếu không có tiếng Việt chuẩn bị lớp 1, nhiều em sẽ “lạc lối” ngay từ ngày đầu đến trường. Giữa tháng 8, Trường Tiểu học và THCS Thanh Nưa đón 1.011 học sinh từ lớp 1 đến lớp 9, riêng khối 1 có 2 lớp với 50 em, thì đã có 28 học sinh dân tộc thiểu số được học tiếng Việt tăng cường trước khi bước vào chương trình chính khóa. Đây không phải chi tiết kỹ thuật, mà là tuyên ngôn rất rõ: muốn nâng chất dân tộc thiểu số giáo dục ở vùng biên, phải bắt đầu bằng tiếng Việt cho trẻ.
Từ nét bút đầu tiên đến lời chào: kỹ năng nền trước khi chuẩn bị vào lớp 1
Điều đáng khen ở các lớp tiếng Việt chuẩn bị lớp 1 hiện nay là giáo viên không “nhồi” kiến thức lớp 1 sớm, mà dạy những điều tưởng như rất nhỏ nhưng lại mang tính quyết định. Ở Thanh Nưa, thầy cô tập trung giúp học sinh phát triển kỹ năng nghe, nói, làm quen với viết, học cách cầm bút, tư thế ngồi học và hình thành thói quen tốt, thông qua các hoạt động linh hoạt, kết hợp học và chơi.
Tại Đắk Lắk, những lớp dành cho học sinh chuẩn bị vào lớp 1 diễn ra từ thứ Hai đến thứ Sáu, nội dung xoay quanh việc tập nghe, nói, hiểu tiếng Việt, nhận diện chữ cái, cầm bút, tô chữ, làm quen trường lớp, thầy cô, bạn bè. Giáo viên bắt đầu từ những điều gần gũi: cách chào hỏi, giới thiệu bản thân, gọi tên đồ vật, nói nhu cầu tối thiểu. Đó là thứ mà lâu nay chúng ta hay xem nhẹ nhưng lại quyết định việc một đứa trẻ có dám giơ tay phát biểu, dám hỏi lại khi không hiểu hay không.
Khi học sinh vùng biên giới bớt rụt rè: tiếng Việt cho trẻ là hành trang tự tin
Điều thay đổi rõ nhất sau các lớp tăng cường tiếng Việt không phải là số chữ cái trẻ thuộc, mà là ánh mắt bớt e dè, bàn tay giơ lên nhiều hơn. Phía sau những tiết học tiếng Việt là mục tiêu lớn hơn: để trẻ vùng biên không còn cảm giác “bị lạc” khi bước vào lớp học, hiểu được thầy cô, bày tỏ điều mình muốn, tự tin trả lời, trò chuyện với bạn bè, từ đó có nhiều cơ hội tiếp cận chương trình giáo dục và phát triển năng lực.
Những hình dán nhỏ trong lớp học ở Ea Wer đã biến sự khen ngợi thành động lực, khiến các em vốn rụt rè mạnh dạn giơ tay đọc chữ, tập đánh vần, chủ động nói tiếng phổ thông với thầy cô và bạn bè. Theo các nhà quản lý giáo dục tại Đắk Lắk, tăng cường tiếng Việt cho trẻ dân tộc thiểu số trước khi vào lớp 1 là giải pháp mang ý nghĩa nền tảng, không chỉ dừng lại ở vài tuần trước năm học mới mà cần được lồng ghép suốt quá trình dạy học, phù hợp đặc điểm ngôn ngữ, văn hóa từng em.
Lớp học thơm mùi sơn mới ở Quảng Ngãi và bài toán công bằng giáo dục
Ở vùng biên giới Quảng Ngãi, tiếng đánh vần non nớt vang lên giữa những phòng học còn thơm mùi sơn mới không chỉ là âm thanh đầu năm học, mà là biểu tượng của một cách tiếp cận mới: chuẩn bị ngôn ngữ cho học sinh trước khi nặng gánh kiến thức. Trường phổ thông nội trú liên cấp ở xã Rờ Kơi vừa được đầu tư với tổng mức đầu tư hơn 200 tỷ đồng, là 1 trong 4 trường nội trú liên cấp tại các xã biên giới đất liền được xây dựng theo chủ trương của Thủ tướng trong năm học 2026–2027.
Điểm đáng nói là khi công trường bên ngoài vẫn còn tiếng máy móc, bên trong lớp học, giáo viên đã miệt mài với từng nét chữ, từng phép tính đầu tiên, cho thấy tiếng Việt chuẩn bị lớp 1 không thể tách rời việc đầu tư cơ sở vật chất. Việc hoàn thành toàn bộ công trình trước ngày 3/9 để kịp dọn dẹp, chuẩn bị khai giảng 5/9 là thông điệp rõ ràng: nếu đã coi tiếng Việt cho trẻ dân tộc thiểu số là chìa khóa nâng chất dân tộc thiểu số giáo dục ở vùng biên, thì môi trường học tập cũng phải tương xứng.
Từ mô hình hiện tại đến mục tiêu 2030: tiếng Việt chuẩn bị lớp 1 phải trở thành chuẩn mới
Không phải ngẫu nhiên mà các tỉnh miền núi, vùng biên như Lai Châu, Điện Biên, Đắk Lắk xác định tăng cường tiếng Việt cho học sinh dân tộc thiểu số là một trong những giải pháp quan trọng để nâng cao chất lượng giáo dục. HĐND Đắk Lắk đã có nghị quyết riêng về nhân sự, kinh phí dạy và học tiếng Việt cho trẻ em dân tộc thiểu số trước khi vào lớp 1, cùng với mục tiêu đến năm 2030, 100% học sinh dân tộc thiểu số chuẩn bị vào lớp 1 được đảm bảo điều kiện tăng cường tiếng Việt theo chương trình giáo dục phổ thông.
Nhìn rộng ra, đây phải được coi là “chuẩn mới” chứ không chỉ là mô hình tốt. Khi chương trình giáo dục phổ thông mới đòi hỏi năng lực ngôn ngữ cao hơn, không thể để học sinh vùng biên, vùng dân tộc thiểu số mãi khởi đầu với bất lợi ngôn ngữ. Những lớp tiếng Việt chuẩn bị lớp 1 ở Thanh Nưa, Ea Wer hay Rờ Kơi đang chứng minh một điều rất cụ thể: đầu tư sớm cho tiếng Việt cho trẻ rẻ hơn rất nhiều so với việc “chữa cháy” khi các em đã tụt lại phía sau ở cấp trên. Câu hỏi còn lại là chúng ta có đủ kiên trì và nguồn lực để biến mô hình này thành phổ biến, thay vì dừng ở vài điểm sáng.
