Cơ chế đặc thù cho APEC Phú Quốc là gì và vì sao phải gấp rút?
Cơ chế đặc thù cho APEC 2027 Phú Quốc là tập hợp các chính sách và quy định tạm thời nhằm tháo gỡ vướng mắc pháp lý, rút ngắn thủ tục để đẩy nhanh tiến độ các công trình phục vụ hội nghị, nhưng vẫn đặt trong khuôn khổ giám sát chặt chẽ của Quốc hội và pháp luật hiện hành. Chiều 7/8, Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự thảo nghị quyết quy định cơ chế, chính sách đặc thù để tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong việc thực hiện các dự án phục vụ Hội nghị cấp cao APEC 2027 tại đặc khu Phú Quốc. Cùng thời điểm, Quốc hội cũng bàn một nghị quyết khác về cơ chế xử lý vi phạm trong kinh tế nhà nước, kinh tế tư nhân và lĩnh vực khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số. Việc đặt hai nghị quyết lên bàn thảo cùng lúc cho thấy áp lực thời gian lẫn nhu cầu “mở đường” về thể chế đang rất lớn.
Trao quyền để gỡ vướng dự án, nhưng không hợp pháp hóa sai phạm
Trọng tâm của cơ chế đặc thù là gỡ vướng dự án đúng lúc, không phải mở cánh cửa cho các lợi ích nhóm. Kết luận phiên thảo luận, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên cho biết hầu hết ý kiến thống nhất về sự cần thiết ban hành nghị quyết nhằm kịp thời gỡ vướng cho các dự án, bảo đảm tiến độ, đáp ứng yêu cầu tổ chức thành công sự kiện đối ngoại đặc biệt quan trọng của đất nước. Quan điểm được nhấn mạnh là: dù cần “thông tuyến” cho hạ tầng Phú Quốc phục vụ APEC 2027 Phú Quốc, cơ chế này không được biến thành lối thoát cho các công trình sai phạm. Tinh thần cốt lõi là không hợp pháp hóa các sai phạm có tính vụ lợi và không loại trừ trách nhiệm của các tập thể, cá nhân có sai phạm vì mục đích vụ lợi (nếu có). Nói cách khác, cơ chế đặc thù chỉ được phép tháo nút thắt khách quan của hệ thống, không được chạm vào ranh giới xử lý kỷ luật và trách nhiệm hình sự.
Giới hạn chặt chẽ: không mở rộng phạm vi, không tạo tiền lệ dễ dãi
Một cơ chế đặc thù nếu không được “vẽ khung” rõ ràng sẽ biến thành ngoại lệ nguy hiểm cho pháp luật. Vì vậy, nhiều đại biểu yêu cầu cơ quan soạn thảo rà soát, chỉnh lý, bổ sung để dự thảo nghị quyết đồng bộ, khả thi và có cơ sở chính trị, pháp lý, thực tiễn rõ ràng. Dự thảo được yêu cầu phải xác định rõ phạm vi điều chỉnh, đối tượng áp dụng, nguyên tắc thực hiện; công khai danh mục hoặc tiêu chí xác định dự án, công trình thuộc phạm vi áp dụng, bảo đảm chỉ áp dụng với các dự án phục vụ Hội nghị cấp cao APEC 2027 đã được cấp có thẩm quyền cho chủ trương. Một yêu cầu quan trọng là “tuyệt đối không mở rộng phạm vi áp dụng hoặc tạo tiền lệ cho việc xử lý các trường hợp tương tự”. Đây là thông điệp thẳng thắn: ưu tiên APEC 2027 Phú Quốc không đồng nghĩa mở đường cho các dự án “té nước theo mưa” tìm cách trục lợi chính sách.
Trao quyền nhưng không buông lỏng: thiết kế cơ chế giám sát hai tầng
Trao thêm quyền cho các bộ, ngành và địa phương trong xử lý thủ tục, phê duyệt dự án là điều tất yếu để kịp thời gian APEC 2027 Phú Quốc. Nhưng Quốc hội đặt ra một nguyên tắc rất rõ: “trao quyền không có nghĩa là buông lỏng”. Bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm không thể trở thành tấm khiên miễn trừ trách nhiệm chung chung. Cơ quan dân cử yêu cầu thiết lập tiêu chí rõ cho đối tượng áp dụng, cơ chế kiểm soát trong quá trình thực hiện và chế độ báo cáo, giải trình để Quốc hội đánh giá hiệu quả và sự minh bạch của cơ chế đặc biệt. Trên thực tế, đây là mô hình giám sát hai tầng: một tầng trao quyền xử lý nhanh cho Chính phủ và cơ quan thực thi; tầng còn lại là giám sát lập pháp, hậu kiểm đầy đủ và khả năng truy cứu trách nhiệm nếu lạm dụng cơ chế đặc thù.
Bước tiếp theo: hoàn thiện nghị quyết và bài kiểm tra lòng tin
Sau tranh luận tại hội trường, quá trình hoàn thiện nghị quyết sẽ là phép thử cho mức độ nghiêm túc với kỷ luật pháp luật. Phó Chủ tịch Quốc hội giao Tổng Thư ký Quốc hội và các cơ quan liên quan khẩn trương tổng hợp đầy đủ ý kiến đại biểu để chuyển cho Chính phủ và cơ quan soạn thảo nghiên cứu, tiếp thu, giải trình, bổ sung dự thảo. Chính phủ được giao chỉ đạo cơ quan chủ trì soạn thảo phối hợp chặt chẽ với các cơ quan liên quan để hoàn thiện dự thảo, báo cáo Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến trước khi trình Quốc hội xem xét, thông qua vào cuối kỳ họp này. Việc cơ chế đặc thù cho APEC 2027 Phú Quốc có trở thành công cụ gỡ vướng dự án hiệu quả hay trượt thành ngoại lệ nguy hiểm sẽ phụ thuộc vào mức độ rạch ròi của các tiêu chí, sức nặng của giám sát và sự liêm chính của những người được trao quyền.
