Từ Thái Lan sang Việt Nam: một quyết định chiến lược hơn là rút lui
Quyết định Aeon rút khỏi thị trường siêu thị Thái Lan sau hơn 40 năm, bán toàn bộ công ty con Aeon Thailand cho Central Food Retail để dồn khoảng 60% vốn đầu tư Đông Nam Á sang Việt Nam, phản ánh sự chuyển hướng chiến lược của tập đoàn Nhật trước bối cảnh cạnh tranh bán lẻ khu vực thay đổi nhanh, biên lợi nhuận siêu thị Thái Lan suy giảm và cơ hội tăng trưởng tại Việt Nam được đánh giá hấp dẫn hơn cả về quy mô lẫn hiệu quả sinh lời.
Điểm quan trọng cần nhìn rõ: đây không phải một cú bỏ chạy vội vã, mà là bước tái cấu trúc có tính toán nhằm nâng hiệu quả sử dụng vốn trên toàn bộ danh mục bán lẻ Đông Nam Á. Thái Lan từng là “cửa ngõ” của Aeon vào khu vực, nhưng sau hàng loạt năm thua lỗ, mảng siêu thị tại đây đã trở thành gánh nặng hơn là động lực. Ngược lại, Việt Nam đang nổi lên như thị trường hiếm hoi nơi mô hình trung tâm thương mại, siêu thị tổng hợp và chuỗi cửa hàng thực phẩm quy mô nhỏ của Aeon tìm được đà tăng trưởng ổn định. Trong bức tranh đó, việc Aeon rút khỏi Thái Lan và Aeon tập trung Việt Nam là lựa chọn hợp lý hơn là tình thế.
Thị trường siêu thị Thái Lan: từ giấc mơ 500 cửa hàng đến bài toán lỗ kéo dài
Aeon đặt chân vào Thái Lan năm 1984 và từng đặt tham vọng xây dựng mạng lưới 500 siêu thị MaxValu và MaxValu Tanjai vào năm 2020. Thực tế lại đi theo chiều ngược lại: số siêu thị đạt khoảng 80 điểm bán vào năm 2016, rồi co cụm còn khoảng 30 địa điểm khi thương vụ với Central Group Thái Lan được công bố. Nguyên nhân không chỉ nằm ở vài cửa hàng yếu mà là cả mô hình kinh doanh bị bào mòn bởi cạnh tranh, cấu trúc thị trường và thói quen tiêu dùng bản địa.
Theo dữ liệu phân tích, doanh thu Aeon Thailand giai đoạn 2021-2025 giảm bình quân gần 10% mỗi năm do doanh nghiệp liên tục đóng bớt điểm bán, trong năm tài chính 2025 vẫn ghi nhận lỗ EBIT và lỗ ròng đáng kể. Thị trường siêu thị Thái Lan ngày càng phân mảnh, với người tiêu dùng dịch chuyển rõ về hai cực: các nhà bán lẻ cao cấp ở đô thị và mô hình giá rẻ, cửa hàng tiện lợi phủ khắp khu dân cư. Trong không gian này, MaxValu và MaxValu Tanjai bị mắc kẹt ở giữa, khó định vị rõ ràng. Đó là lý do dù lưới siêu thị Thái Lan vẫn còn giá trị tài sản đối với Central Group Thái Lan, với Aeon, nó đã trở thành mảng kinh doanh không còn phù hợp với tiêu chí tối ưu lợi nhuận trong kế hoạch trung hạn mới.
Tái cấu trúc danh mục: Aeon dọn dẹp Thái Lan để nuôi "gà đẻ trứng vàng" Việt Nam
Thương vụ chuyển nhượng toàn bộ cổ phần tại Aeon Thailand cho Central Food Retail – đơn vị vận hành chuỗi Tops của Central Group Thái Lan – được đặt đúng vào thời điểm Aeon triển khai kế hoạch trung hạn 2026-2030 với hai ưu tiên then chốt: loại bỏ hoạt động cản trở khả năng sinh lời và dồn nguồn lực cho các động lực tăng trưởng có tỷ suất lợi nhuận cao. Mảng siêu thị Thái Lan, với kết quả tài chính yếu và xu hướng co hẹp, rõ ràng nằm ở phía “cần xử lý”. Sau khi hoàn tất, toàn bộ 30 MaxValu sẽ được chuyển đổi sang thương hiệu Tops, dự kiến Central Retail phải chấp nhận ghi lỗ trong giai đoạn đầu tái cấu trúc và đặt mục tiêu hòa vốn EBIT vào năm 2027.
Đối với người lao động và khách hàng tại Thái Lan, cú chuyển đổi này không đồng nghĩa với đứt gãy hoàn toàn. Khoảng 1.300 nhân viên Aeon Thailand được kỳ vọng tiếp tục làm việc trong điều kiện hiện tại, chuỗi siêu thị MaxValu chỉ thay đổi thương hiệu và tích hợp vào hệ sinh thái Tops thay vì biến mất. Tuy nhiên, ở cấp tập đoàn, Aeon đã gửi đi tín hiệu rất rõ: bán lẻ Đông Nam Á phải được nhìn như một danh mục đầu tư, trong đó những mảng không còn tạo giá trị sẽ được rút khỏi để vốn chảy sang thị trường khác. Và thị trường đó, ít nhất trong 5-10 năm tới, chính là Việt Nam.
Vì sao Việt Nam được Aeon ưu tiên 60% vốn đầu tư ASEAN?
Trong kế hoạch trung hạn 2026-2030, Aeon xác định Việt Nam là thị trường ưu tiên số một tại Đông Nam Á, dự kiến phân bổ khoảng 60% tổng vốn đầu tư ASEAN vào đây để nhân ba quy mô kinh doanh. Sau 15 năm, hệ sinh thái Aeon ở Việt Nam đã có 11 công ty thành viên, hơn 300 điểm bán bao gồm trung tâm thương mại, cửa hàng bách hóa tổng hợp, siêu thị và chuỗi thực phẩm quy mô nhỏ; doanh thu tăng khoảng 25% mỗi năm và được đặt mục tiêu vượt xa mức hiện tại vào năm tài chính 2030.
Aeon không chỉ mở rộng theo chiều rộng mà còn đa dạng mô hình: khai trương siêu thị Aeon MaxValu đầu tiên tại TP.HCM, liên tục nhân rộng format siêu thị nhỏ, đồng thời đẩy mạnh mảng trung tâm thương mại với Aeon Mall Đà Nẵng Thanh Khê đã hoạt động và các dự án Thanh Hóa, Hạ Long chuẩn bị ra mắt. Kế hoạch xa hơn là nâng số trung tâm thương mại lên khoảng 30, phát triển khoảng 100 cửa hàng tổng hợp và siêu thị quy mô lớn cùng 200 cửa hàng thực phẩm quy mô nhỏ vào năm 2030. Nhìn từ góc độ bán lẻ Đông Nam Á, Việt Nam hội tụ ba yếu tố hiếm có: tầng lớp trung lưu tăng nhanh, đô thị hóa mạnh nhưng kênh hiện đại vẫn còn dư địa, và tỷ suất lợi nhuận trên vốn cao hơn những mảng siêu thị Thái Lan đang bị bão hòa.
Tác động và thông điệp: Việt Nam phải tận dụng "thời cơ vàng"
Việc Aeon rút khỏi Thái Lan và Aeon tập trung Việt Nam không chỉ là câu chuyện nội bộ một tập đoàn Nhật, mà còn là tín hiệu quan trọng đối với các bên tham gia thị trường bán lẻ Việt Nam. Người tiêu dùng trong nước được hưởng lợi từ thêm nhiều lựa chọn siêu thị, trung tâm thương mại và cửa hàng thực phẩm hiện đại, trong khi nhà bán lẻ nội phải đối mặt cạnh tranh quyết liệt hơn cả về giá lẫn trải nghiệm mua sắm. Ở chiều ngược lại, thương vụ cũng cho thấy một bài học: nếu để thị trường rơi vào trạng thái phân mảnh về phân khúc, thiếu khác biệt trong định vị, dù là tập đoàn ngoại lâu năm như Aeon cũng có thể bị loại khỏi cuộc chơi siêu thị Thái Lan.
Thông điệp lớn nhất từ bước đi này là: dòng vốn FDI trong bán lẻ Đông Nam Á không trung thành với bất kỳ thị trường nào, mà sẽ dịch chuyển theo nơi có tăng trưởng và lợi nhuận. Việt Nam đang nắm ưu thế, nhưng nó không đương nhiên bền vững. Để biến nguồn vốn 60% từ Aeon thành "con gà đẻ trứng vàng" lâu dài, Việt Nam cần tiếp tục cải thiện hạ tầng thương mại, quản lý cạnh tranh lành mạnh và hỗ trợ doanh nghiệp nội đủ sức chia sẻ miếng bánh thay vì bị lấn át. Nếu làm được, việc Aeon chọn Việt Nam thay vì tiếp tục mở rộng ở Thái Lan sẽ không chỉ là cơ hội cho một tập đoàn, mà là bước đệm để hệ sinh thái bán lẻ nội địa nâng tầm trong chuỗi giá trị khu vực.
