Tuyến đường sắt tốc độ cao Bắc Nam: Giấc mơ hạ tầng đang bước vào giai đoạn quyết định
Đường sắt tốc độ cao Bắc Nam là dự án hạ tầng giao thông then chốt, dài khoảng 1.541km từ ga Ngọc Hồi đến ga Thủ Thiêm, thiết kế tốc độ 350km/h, đi qua 15 tỉnh thành, nhằm tạo trục vận tải chiến lược mới, giảm tải đường bộ, đường hàng không và tái cấu trúc không gian phát triển dọc trục đất nước. Chính vì vậy, mọi mốc tiến độ hiện nay không chỉ là câu chuyện kỹ thuật mà là bài kiểm tra khả năng thực thi các siêu dự án công. Bộ Xây dựng đã cập nhật tiến độ, cho thấy chủ đầu tư đang trong bước lựa chọn tư vấn lập Báo cáo nghiên cứu khả thi – nền tảng sống còn để dự án có thể khởi công vào tháng 12/2027 như mục tiêu chính thức đặt ra.
Vì sao quý IV-2026 và tháng 9-2026 trở thành các mốc sinh tử?
Hiện chủ đầu tư đã phát hành hồ sơ yêu cầu cho một liên danh tư vấn nước ngoài và 5 đơn vị tư vấn trong nước vào ngày 21/8/2026, đánh dấu bước chính thức mở cuộc đua giành gói tư vấn nghiên cứu khả thi 2026 cho tuyến đường sắt tốc độ cao Bắc Nam. Đến ngày 25/9/2026, liên danh tư vấn nước ngoài đã nộp hồ sơ đề xuất – mốc mà giới quan sát coi là điểm bắt đầu đếm ngược cho việc lựa chọn nhà thầu. Về mặt thủ tục, quý III-2026 đã trôi qua mà việc lựa chọn tư vấn chưa thể hoàn thành như kế hoạch, buộc Bộ Xây dựng phải chính thức thừa nhận chậm tiến độ và chuyển mục tiêu sang phấn đấu hoàn tất trong quý IV-2026. Nói thẳng, nếu mốc này tiếp tục trượt, kỳ vọng khởi công tháng 12/2027 sẽ trở nên mong manh.
Nghiên cứu khả thi 2026: Bước lọc giữa tham vọng chính trị và khả năng thực thi
Theo tiến độ đã được phê duyệt, toàn bộ công tác lập, thẩm định và phê duyệt Báo cáo nghiên cứu khả thi cùng chuẩn bị khởi công được thực hiện từ quý IV/2026 đến quý IV/2028. Đây không phải là bước kỹ thuật thuần túy, mà là giai đoạn sàng lọc thực tế: liệu dự án 67 tỷ USD được Quốc hội thông qua chủ trương đầu tư có thể biến thành một dự án khả thi về kỹ thuật, vốn, giải phóng mặt bằng và tổ chức thi công hay không. Một phát biểu có thể trích dẫn là: “Công tác lập, thẩm định, phê duyệt Báo cáo nghiên cứu khả thi và khởi công dự án thực hiện từ quý IV/2026 đến quý IV/2028”. Nếu báo cáo khả thi 2026 chỉ lặp lại các khẩu hiệu phát triển mà thiếu phương án thực thi chi tiết, dự án sẽ bị kéo dài, đội chi phí và đánh mất sự ủng hộ chính trị lẫn xã hội.
Giải phóng mặt bằng và vốn: Những nút thắt địa phương quyết định tiến độ khởi công 12/2027
Một điểm đáng chú ý là công tác giải phóng mặt bằng được tách thành các dự án độc lập do từng địa phương có tuyến đi qua quyết định đầu tư, với mục tiêu hoàn thành trong quý IV/2028. Cách làm này có ưu điểm là linh hoạt, nhưng cũng tạo ra rủi ro tiến độ: chỉ cần một số tỉnh chậm xây dựng khu tái định cư, toàn bộ tuyến đường sắt tốc độ cao Bắc Nam sẽ bị kéo lùi. Bộ Xây dựng đang phối hợp với Bộ Tài chính rà soát nhu cầu, khả năng giải ngân và điều chuyển kinh phí cho địa phương, đồng thời điều chỉnh kế hoạch vốn năm 2026 theo chủ trương đã được Thủ tướng chấp thuận. Nếu khâu vốn và mặt bằng không chạy song song với tiến trình nghiên cứu khả thi, mốc khởi công tháng 12/2027 sẽ chỉ còn trên giấy.
Khởi công tháng 12/2027: Mục tiêu tham vọng nhưng không nằm ngoài tầm tay nếu tránh “căn bệnh trì hoãn”
Bộ Xây dựng đặt mục tiêu nỗ lực khởi công dự án đường sắt tốc độ cao Bắc Nam vào tháng 12/2027, trong bối cảnh dự án được phê duyệt đầu tư công cho giai đoạn 2025-2035 và kỳ vọng cơ bản hoàn thành vào năm 2035. Đây là mục tiêu tham vọng nếu so với quỹ thời gian dành cho nghiên cứu khả thi 2026-2028, nhưng vẫn có thể đạt được nếu các mắt xích: lựa chọn tư vấn trong quý IV-2026, hoàn thiện báo cáo, huy động vốn và giải phóng mặt bằng được điều phối chặt chẽ. Vấn đề không nằm ở tầm cỡ hay độ phức tạp của dự án 67 tỷ USD, mà nằm ở khả năng tránh “căn bệnh trì hoãn” vốn từng ám nhiều dự án công lớn. Nếu mốc lựa chọn tư vấn bị coi nhẹ, tiến độ sau đó sẽ domino trượt theo. Ngược lại, việc hoàn thành đúng hẹn sẽ là tín hiệu mạnh mẽ rằng hệ thống quản lý dự án hạ tầng đang thay đổi theo hướng hiệu quả hơn.
