Từ nghiên cứu khả thi quý IV/2026 đến tham vọng khởi công tháng 12/2027
Dự án đường sắt tốc độ cao Bắc Nam là kế hoạch xây dựng tuyến đường sắt đôi dài khoảng 1.541km, điện khí hóa, tốc độ thiết kế 350km/h, nối ga Ngọc Hồi tại Hà Nội với ga Thủ Thiêm tại Thành phố Hồ Chí Minh, triển khai bằng vốn đầu tư công trong giai đoạn 2025-2035, hướng tới cơ bản hoàn thành vào năm 2035. Mấu chốt thành công của siêu dự án này nằm ở việc bám sát những mốc thời gian then chốt, bởi chỉ cần trượt một mắt xích, toàn bộ tiến độ có thể bị kéo lùi nhiều năm. Bộ Xây dựng thừa nhận việc lựa chọn tư vấn lập báo cáo nghiên cứu khả thi đã chậm so với kế hoạch quý III/2026, nên đang "phấn đấu hoàn tất" trong quý IV/2026. Đây không chỉ là thủ tục kỹ thuật; nó là cột mốc quyết định chất lượng thiết kế, tổng mức đầu tư chi tiết và phương án tổ chức thi công của toàn bộ đường sắt tốc độ cao Bắc Nam. Việc đặt mục tiêu khởi công tháng 12/2027 trong bối cảnh này thể hiện tham vọng cao, nhưng cũng đồng nghĩa áp lực tiến độ dồn dập lên tất cả chủ thể liên quan.
Quy trình lựa chọn tư vấn: Khâu mở màn quyết định hướng đi
Nếu coi tuyến đường sắt tốc độ cao Bắc Nam là một cuộc "đại phẫu" hạ tầng, thì khâu lựa chọn tư vấn nghiên cứu khả thi chính là giai đoạn chẩn đoán. Ngày 21/8/2026, hồ sơ yêu cầu đã được phát hành cho một liên danh tư vấn nước ngoài và 5 đơn vị tư vấn trong nước. Đến 25/9/2026, liên danh tư vấn nước ngoài nộp hồ sơ đề xuất, và chủ đầu tư bắt đầu bước sàng lọc theo quy định pháp luật. Theo tiến độ được phê duyệt, công tác lập, thẩm định và phê duyệt báo cáo nghiên cứu khả thi, cùng với chuẩn bị khởi công, sẽ diễn ra liên tục từ quý IV/2026 đến quý IV/2028. Điều này cho thấy, ngay cả khi tư vấn được chọn trong năm 2026, Việt Nam sẽ phải sống chung với giai đoạn hồ sơ, thẩm định, hiệu chỉnh kéo dài ít nhất hai năm. Với một dự án 67 tỷ USD về quy mô, kéo dài trên 15 tỉnh thành, cách thức lựa chọn tư vấn – ưu tiên năng lực thực tế, kinh nghiệm với đường sắt 350km/h, và khả năng phối hợp với các đơn vị trong nước – sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến rủi ro đội vốn, chậm tiến độ sau này.
Quý III/2027: Mốc cắm GPMB – bài kiểm tra năng lực địa phương
Nếu tư vấn là phần việc của trung ương, thì giải phóng mặt bằng là bài thi dành cho địa phương. Ban Quản lý dự án Thăng Long cho biết sau khi báo cáo giữa kỳ nghiên cứu khả thi được phê duyệt, tư vấn sẽ lập hồ sơ cắm cọc GPMB, và "dự kiến từ quý III/2027, hồ sơ và mốc cắm ngoài thực địa sẽ được bàn giao cho các địa phương" để triển khai bồi thường, hỗ trợ, tái định cư. Đây là mốc thời gian có tính kích hoạt: từ lúc nhận mốc, các tỉnh, thành phải chuyển từ chuẩn bị sang hành động. Công tác GPMB đã được tách thành các dự án độc lập, do địa phương quyết định đầu tư và được đặt mục tiêu hoàn thành trong quý IV/2028. Điều đó nghĩa là chỉ có khoảng hơn một năm để xử lý đất đai, di dời, tái định cư trên toàn tuyến dài 1.541km. Tại Thành phố Hồ Chí Minh, riêng đoạn dài khoảng 17km sử dụng khoảng 110ha đất, ga Thủ Thiêm 17,3ha và depot Long Trường 60,5ha đều cần GPMB theo quy hoạch. Nếu địa phương không chuẩn bị kỹ khu tái định cư, không chủ động nguồn lực, mốc khởi công tháng 12/2027 sẽ chỉ còn là mục tiêu mang tính biểu tượng.
Giai đoạn 2025-2035: Tốc độ 350km/h và bài toán đồng bộ hạ tầng
Dự án đường sắt tốc độ cao Bắc Nam được đầu tư bằng vốn đầu tư công trong giai đoạn 2025-2035, với mục tiêu cơ bản hoàn thành vào năm 2035. Toàn tuyến được thiết kế đường đôi, khổ 1.435mm, điện khí hóa, gồm 23 ga hành khách và 5 ga hàng hóa. Ở tốc độ thiết kế 350km/h, thách thức không chỉ là kỹ thuật, mà còn là đòi hỏi một sự đồng bộ hiếm thấy trong quy hoạch đô thị, kết nối giao thông đầu cuối, và năng lực vận hành. Trong bức tranh rộng hơn, cơ quan chức năng đang song song hoàn thiện hồ sơ quy hoạch và nghiên cứu tiền khả thi cho các tuyến khác như Hà Nội – Lạng Sơn, Hải Phòng – Móng Cái, với tư vấn Trung Quốc dự kiến bàn giao hồ sơ trong tháng 10/2026. Việc "bóc tách" GPMB thành từng dự án riêng, cùng điều chỉnh kế hoạch vốn cho địa phương theo chủ trương của Chính phủ, là bước đi đúng về mặt cơ chế. Nhưng để một hệ thống đường sắt tốc độ cao 350km/h thực sự phát huy tác dụng, Việt Nam phải coi giai đoạn 2025-2035 là thời gian tái cấu trúc hạ tầng giao thông quốc gia, chứ không chỉ là xây một tuyến mới.
Kết luận: Tham vọng lớn chỉ thành hiện thực nếu tiến độ là lời cam kết, không phải khẩu hiệu
Dù chưa thể hoàn thành lựa chọn tư vấn trong quý III/2026 như kế hoạch ban đầu, Bộ Xây dựng vẫn đặt mục tiêu khởi công dự án đường sắt tốc độ cao Bắc Nam vào tháng 12/2027. Chuỗi mốc thời gian từ nghiên cứu khả thi quý IV/2026, bàn giao mốc GPMB quý III/2027, đến hoàn thành GPMB quý IV/2028 cho thấy một lộ trình rất chặt – và vì thế rất mong manh nếu thiếu kỷ luật thực thi. Ở tầm chiến lược, siêu dự án 67 tỷ USD về quy mô này là tuyên bố mạnh mẽ rằng Việt Nam muốn bước vào kỷ nguyên đường sắt tốc độ cao Bắc Nam. Nhưng tham vọng chỉ có ý nghĩa khi mỗi mốc thời gian trở thành lời cam kết cụ thể: tư vấn đủ năng lực được chọn đúng hạn, địa phương chuẩn bị khu tái định cư sẵn sàng trước khi nhận mốc, vốn đầu tư công được giải ngân bám sát thực tế. Nếu làm được, tháng 12/2027 sẽ là khởi đầu cho một trục giao thông mới; nếu không, nó sẽ trở thành ví dụ nữa về dự án lớn bị chôn vùi dưới sức nặng của chậm trễ và điều chỉnh.
