Ninh Thuận 2: từ quyết tâm chính trị đến bước ngoặt hiện trường
Điện hạt nhân Ninh Thuận 2 là dự án nhà máy điện hạt nhân quy mô lớn được giao cho Petrovietnam làm chủ đầu tư, đang được tái khởi động trong bối cảnh chủ trương phát triển điện hạt nhân trở lại chương trình năng lượng quốc gia và nhu cầu bảo đảm an ninh năng lượng dài hạn ngày càng cấp bách. Nói cách khác, đây không chỉ là một công trình năng lượng, mà là phép thử cho năng lực triển khai các dự án công nghệ cao, vốn lớn và tiêu chuẩn an toàn nghiêm ngặt tại Việt Nam. Động lực thúc đẩy dự án đã rõ: ngày 8/9, tại Seoul, Tổng Giám đốc Petrovietnam Lê Mạnh Cường làm việc với Chủ tịch kiêm Tổng Giám đốc KEPCO Kim Dong-cheol để bàn cách cụ thể hóa các thỏa thuận hợp tác điện hạt nhân đã ký giữa hai bên. Cuộc gặp diễn ra khi Việt Nam chủ động tìm kiếm đối tác nước ngoài cho Ninh Thuận 2 – một trong hai nhà máy được đặt lại vào chiến lược điện hạt nhân quốc gia. Việc chọn KEPCO, một tên tuổi hàng đầu về công nghệ hạt nhân Hàn Quốc, cho thấy định hướng rất rõ: muốn dự án đi vào thực chất, Việt Nam phải bước ra sân chơi công nghệ và tài chính toàn cầu.
Hợp tác Petrovietnam – KEPCO: từ ghi nhớ đến tăng tốc đàm phán
Điểm đáng chú ý nhất của cuộc gặp tại Seoul không phải là một thỏa thuận hoành tráng tức thời, mà là sự thống nhất tăng tốc ở những thứ quyết định sự sống còn của dự án: công nghệ, đầu tư và phương án tài chính. Hai bên đồng ý tiếp tục trao đổi, phối hợp nghiên cứu các phương án này, đồng thời cùng thúc đẩy sự hỗ trợ từ các cơ quan hữu quan hai nước. Đây là cách tiếp cận thực tế: trước khi bàn đến tiến độ cụ thể, cần khóa chặt được mô hình hợp tác, cơ cấu vốn và trách nhiệm. Hợp tác Petrovietnam KEPCO không khởi đầu từ con số 0. Tháng 4, hai bên đã có biên bản ghi nhớ về nghiên cứu phát triển nhà máy điện hạt nhân, cùng một biên bản về hợp tác tài chính với sự tham gia của KEXIM và KSURE, mở cánh cửa cho việc thu xếp nguồn vốn dài hạn, quy mô lớn. Một câu trích đáng nhớ ở đây: Petrovietnam kỳ vọng cùng KEPCO – đối tác có tiềm năng lớn – xây dựng phương án hợp tác hiệu quả, khả thi, có thể triển khai nhanh để báo cáo Chính phủ hai nước xem xét. Với tham vọng lọt top 500 doanh nghiệp lớn nhất thế giới, Petrovietnam buộc phải bước sang các trụ cột mới như năng lượng sạch, năng lượng tái tạo Việt Nam và điện hạt nhân, thay vì chỉ bám vào dầu khí truyền thống.
97,5% mặt bằng đã giải phóng: tín hiệu dự án sẵn sàng bước vào triển khai
Nếu coi công nghệ và vốn là hai bánh răng ở thượng tầng, thì mặt bằng là phần việc ít hấp dẫn hơn nhưng dễ khiến dự án chậm vô hạn nếu không xử lý dứt điểm. Ở Ninh Thuận 2, bức tranh này đang sáng lên rõ rệt: khoảng 97,5% diện tích đất cần thiết đã hoàn tất giải phóng mặt bằng, và phần còn lại được dự kiến sẽ sớm xử lý. Đây là tỷ lệ hiếm thấy ở một dự án năng lượng quy mô lớn, nhất là với một lĩnh vực nhạy cảm như điện hạt nhân. Việc giải phóng mặt bằng đạt tới hơn 97% nghĩa là một trong những khâu chuẩn bị kéo dài nhất đã gần hoàn thành, tạo điều kiện để dự án có thể bước vào công việc xây dựng và triển khai tiếp theo. "Công tác giải phóng mặt bằng cho dự án tại địa phương đã hoàn thành khoảng 97,5% diện tích và dự kiến sớm hoàn tất phần còn lại" – thông tin được chia sẻ ngay tại cuộc họp ở Seoul. Thực tế này cho thấy dự án không chỉ là những bản ghi nhớ trên giấy; nó đã in dấu trên hiện trường và đang chờ một mô hình hợp tác đủ tin cậy để bật sang giai đoạn thi công.
Công nghệ hạt nhân Hàn Quốc và bài toán an toàn – tài chính cho Ninh Thuận 2
Điện hạt nhân là lĩnh vực không cho phép những bước đi thử và sai. Vì vậy, lựa chọn công nghệ và đối tác là quyết định mang tính chiến lược. KEPCO đã giới thiệu kinh nghiệm tham gia phát triển tổ hợp điện hạt nhân Barakah tại UAE – dự án đầu tiên của Trung Đông, với bốn tổ máy do liên danh do tập đoàn Hàn Quốc dẫn đầu xây dựng. Kinh nghiệm này là một trong những cơ sở để KEPCO đề xuất hợp tác điện hạt nhân với Việt Nam, và đó chính là giá trị mà Petrovietnam muốn tận dụng: công nghệ hạt nhân Hàn Quốc đã được kiểm nghiệm trong điều kiện quốc tế. Theo đánh giá, các đối tác Hàn Quốc có thế mạnh về công nghệ, kinh nghiệm triển khai và vận hành dự án điện hạt nhân an toàn, hiệu quả, giúp Petrovietnam tiếp cận các tiêu chuẩn quốc tế. Tuy nhiên, phần khó không chỉ nằm ở kỹ thuật; đó còn là yêu cầu về vốn dài hạn, khung pháp lý chặt chẽ và đội ngũ nhân lực chất lượng cao. Điện hạt nhân Ninh Thuận 2 vì vậy sẽ là bài kiểm tra đồng thời của Việt Nam về năng lực hấp thụ công nghệ, thu xếp tài chính và xây dựng chuỗi cung ứng tại chỗ, từ đào tạo nhân lực địa phương đến bảo đảm vật tư, thiết bị.
Từ Ninh Thuận đến chiến lược năng lượng: lý do Việt – Hàn phải đi xa cùng nhau
Nhìn rộng hơn Ninh Thuận 2, việc Việt Nam cùng lúc làm việc với đối tác Nga cho Ninh Thuận 1 và đối tác Hàn Quốc cho Ninh Thuận 2 cho thấy một lựa chọn rõ ràng: điện hạt nhân sẽ không thể phát triển nếu thiếu hợp tác quốc tế ở tầng công nghệ và tài chính. Trong khi đó, nhu cầu mở rộng nguồn cung điện để đáp ứng tăng trưởng kinh tế dài hạn đang tạo sức ép mạnh lên hệ thống năng lượng quốc gia. Điện hạt nhân, đi cùng năng lượng tái tạo Việt Nam, là cách để giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch và xây dựng một cấu trúc cung ứng điện đa dạng, ổn định. Tuy nhiều chi tiết như công nghệ cụ thể, tổng mức đầu tư, tỷ lệ tham gia chưa được công bố, việc Petrovietnam và KEPCO nhất trí đẩy nhanh các cuộc thảo luận về công nghệ, đầu tư và phương án tài chính đã là một bước tiến đáng kể. Nếu các cuộc đàm phán này đạt tiến triển, những nội dung về công nghệ, đầu tư và tài chính sẽ là cơ sở để Petrovietnam xây dựng phương án triển khai điện hạt nhân Ninh Thuận 2. Từ góc độ chiến lược, mỗi vòng đàm phán thành công không chỉ đưa dự án gần hơn tới giai đoạn xây dựng, mà còn đặt thêm một viên gạch cho quan hệ hợp tác Việt – Hàn trong một lĩnh vực có độ rủi ro cao nhưng giá trị dài hạn rất lớn.
