Kỳ thi học sinh giỏi quốc gia bước vào kỷ nguyên giám sát số
Kỳ thi học sinh giỏi quốc gia là kỳ thi tuyển chọn những học sinh xuất sắc nhất cấp THPT trên cả nước, nay được tổ chức với hệ thống giám sát camera thi cử, thiết bị dò kim loại và chấm thi trên máy tính nhằm kiểm soát chặt chẽ toàn bộ quá trình coi thi, vận chuyển đề, bảo quản bài thi và chấm điểm trong một mạng nội bộ an toàn.
Điểm mấu chốt không phải là vài chiếc camera treo trên tường, mà là một cách nghĩ mới: kỳ thi này được đối xử như một hệ thống khép kín, có dấu vết số ở mọi khâu. Bộ GD-ĐT đã ban hành Thông tư sửa đổi, bổ sung Quy chế thi chọn học sinh giỏi cấp quốc gia, trong đó có một điều riêng về quản lý và sử dụng hệ thống camera giám sát. Thông tư có hiệu lực từ ngày 1.12.2026, nghĩa là ngay từ mùa thi tới, thí sinh và phụ huynh sẽ phải làm quen với một “trật tự thi cử” hoàn toàn khác.
Giám sát camera thi cử: từ phòng thi đến phòng chấm
Thông tư mới yêu cầu lắp camera tại phòng thi, hành lang, phòng bảo quản đề thi, bài thi và phòng làm việc của hội đồng coi thi. Hệ thống phải ghi hình liên tục, chỉ kết nối hữu tuyến trong mạng cục bộ và không được nối Internet; chỉ người có thẩm quyền mới được truy cập màn hình hiển thị. Nói cách khác, mọi di chuyển của đề thi, bài thi và hoạt động coi thi đều nằm trong “tầm mắt” của hệ thống.
Dữ liệu camera sau khi đóng gói, niêm phong phải được bàn giao cho đơn vị tổ chức thi để lưu trữ tối thiểu 9 tháng kể từ khi kết thúc coi thi. Đây là thay đổi lớn: mọi tranh cãi, khiếu nại hay nghi vấn gian lận đều có bằng chứng hình ảnh để đối chiếu. Ở khâu chấm thi, toàn bộ quá trình từ lúc cắt túi bài thi để quét bài đều diễn ra trong khu vực có camera giám sát. Điều này biến phòng chấm thi thành một không gian “kính trong suốt”, nơi mọi thao tác đều được ghi lại.
Thiết bị dò kim loại và kỷ luật phòng thi: thí sinh phải chuẩn bị gì?
Trước khi vào phòng thi, thí sinh sẽ bị kiểm tra vật dụng và thiết bị điện tử bằng thiết bị dò kim loại. Đây không còn là kiểm tra “bằng mắt” hay dựa trên cam kết, mà là soi chiếu bắt buộc. Điều này đồng nghĩa với việc mọi thiết bị thu phát thông tin, dù nhỏ đến đâu, đều có nguy cơ bị phát hiện ngay tại cửa phòng thi.
Về phía cán bộ coi thi, quy chế thi mới cấm mang thiết bị thu phát thông tin, cấm làm việc riêng, hút thuốc hay sử dụng đồ uống có cồn trong khi làm nhiệm vụ. Bộ GD-ĐT cũng siết chặt chế tài: kết quả thi sẽ bị hủy nếu thí sinh viết, vẽ nội dung không liên quan, nhờ người thi thay, sửa bài sau khi nộp hoặc chép bài của nhau đã được xác minh. Quyết định kỷ luật có thể ban hành cả sau khi kỳ thi kết thúc. Với phụ huynh và học sinh, điều này có nghĩa là mọi “thỏa hiệp” với quy chế đều trở nên rủi ro cao hơn nhiều so với trước.
Chấm thi trên máy tính, mã hóa phách và giấy chứng nhận điện tử
Quy chế thi mới không dừng ở an ninh kỳ thi trong phòng thi, mà kéo dài sang khâu chấm và phúc khảo. Hội đồng chấm thi sẽ quét bài để tạo bản số hóa, giám khảo chấm trực tiếp trên phần mềm theo quy định của Bộ GD-ĐT. Hệ thống tự động, ngẫu nhiên sinh phách cho từng bài thi và phân công bài theo mã phách điện tử cho giám khảo chấm độc lập; giám khảo không biết thông tin thí sinh hay kết quả chấm của người khác.
Hệ thống chấm thi tự động tính tổng điểm dựa trên điểm thành phần, và với các câu hỏi có đáp án xác định, phần mềm tự chấm theo thang điểm. Bài thi Tin học được chấm bằng phần mềm chuyên dụng hoặc qua mạng nội bộ, bài thi nói Ngoại ngữ chấm trực tiếp trên phần mềm thi nói với mã phách được mã hóa ngẫu nhiên. Cục trưởng Cục Quản lý chất lượng sẽ cấp giấy chứng nhận kết quả kỳ thi cho thí sinh duy nhất một lần dưới dạng bản điện tử. Điều này vừa giảm nguy cơ làm giả giấy chứng nhận, vừa buộc các trường và thí sinh chuyển sang cách lưu trữ, sử dụng kết quả hoàn toàn số hóa.
Thay đổi về số lượng thí sinh và thông điệp gửi tới các địa phương
Một điểm ít được chú ý nhưng ảnh hưởng trực tiếp tới các sở giáo dục là cách tính số thí sinh dự kỳ thi học sinh giỏi quốc gia. Số lượng tối đa cho đội tuyển mỗi môn của các tỉnh, thành được gắn với tổng số học sinh THPT đầu năm học: từ 300.000 học sinh trở lên được đăng ký tối đa 30 thí sinh/môn; từ 135.000 đến dưới 300.000 là 25; từ 100.000 đến dưới 135.000 là 20; từ 50.000 đến dưới 100.000 là 15; dưới 50.000 chỉ 10 thí sinh/môn.
Các đại học quốc gia được đăng ký tối đa 15 thí sinh/môn, các đơn vị khác tối đa 10. Đặc biệt, đội tuyển môn nào có thí sinh đoạt huy chương ở Olympic quốc tế hoặc khu vực sẽ được thưởng tăng thêm tối đa 2 thí sinh/môn trong năm kế tiếp. Thông điệp khá rõ: quy mô đội tuyển phải tương xứng với quy mô hệ thống, và thành tích quốc tế được quy đổi thành cơ hội cho nhiều học sinh hơn. Trong bối cảnh an ninh kỳ thi được siết chặt bằng camera và thiết bị dò kim loại, cuộc đua giữa các địa phương giờ không chỉ là “ai nhiều huy chương hơn”, mà còn là “ai tổ chức kỳ thi trong sạch, minh bạch hơn”.
