Tham vọng thành phố trực thuộc: Định nghĩa bước ngoặt của Khánh Hòa
Khánh Hòa hướng tới trở thành thành phố trực thuộc Trung ương là chiến lược chuyển đổi địa vị hành chính của một tỉnh ven biển có đường bờ biển dài nhất cả nước, nhằm xây dựng mô hình quản trị – phát triển mới, khai thác dư địa kinh tế biển và tái định vị vai trò tăng trưởng trong mạng lưới các đô thị lớn của Việt Nam.
Ngày 3.10, tại phiên họp Chính phủ thường kỳ tháng 9, Chủ tịch UBND tỉnh Khánh Hòa Nguyễn Việt Hùng báo cáo tăng trưởng kinh tế địa phương đạt 11,21% trong 9 tháng đầu năm, đồng thời đặt mục tiêu cả năm 2026 đạt 10,2% và giải ngân 100% vốn đầu tư công. Từ nền tảng này, tỉnh đề xuất hỗ trợ xây dựng đề án đưa Khánh Hòa trở thành thành phố trực thuộc Trung ương, coi đây là cú nhảy thế chế để tạo động lực dài hạn. Nói cách khác, Khánh Hòa không chỉ muốn tăng trưởng cao trong ngắn hạn mà muốn “đổi tầng” phát triển thông qua thay đổi địa vị hành chính.
Bờ biển dài nhất, quy mô mới: Tại sao là lúc “phải” nâng cấp địa vị?
Điểm khác biệt quyết định cho tham vọng Khánh Hòa thành phố trực thuộc nằm ở cú sáp nhập với Ninh Thuận từ 1.7.2025, hình thành đơn vị hành chính mới vẫn mang tên Khánh Hòa, trung tâm tại Nha Trang. Sau sáp nhập, tỉnh sở hữu diện tích 8.555,86 km2, dân số hơn 2,24 triệu người và quan trọng hơn là đường bờ biển dài nhất cả nước, tạo dư địa lớn cho kinh tế biển. Chính quy mô mới này khiến việc giữ nguyên tư duy “một tỉnh biển như mọi tỉnh biển khác” trở nên lạc hậu.
Về bản chất, thay đổi địa vị hành chính là bước đi chính trị – kinh tế nhằm khớp quy mô mới với công cụ quản trị mới. Khi địa bàn rộng, dân số lớn và cấu trúc kinh tế phức tạp hơn, cơ chế hiện tại khó đủ linh hoạt để điều phối các cực tăng trưởng, đặc biệt là khi Khánh Hòa đặt mục tiêu trở thành một cực tăng trưởng năng động, duy trì tốc độ hai con số và hướng tới thành phố trực thuộc Trung ương trước năm 2030. Nếu không nâng cấp, tỉnh dễ rơi vào nghịch lý “địa lý lớn, thể chế nhỏ”.
Ba cực tăng trưởng và cạnh tranh với Hà Nội, TP.HCM
Khánh Hòa không che giấu tham vọng vươn lên nhóm “đầu tàu” khi xác định giai đoạn 2026-2030 sẽ cơ cấu lại nền kinh tế theo hướng đồng bộ, hiện đại, lấy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm động lực chính. Tỉnh thiết kế ba cực tăng trưởng: Vân Phong cho công nghiệp và logistics biển; Nha Trang – Cam Lâm – Cam Ranh là trung tâm hành chính, dịch vụ, tri thức; trong khi vùng đô thị Phan Rang và vùng kinh tế phía Nam hướng tới du lịch, văn hóa, năng lượng sạch, công nghiệp xanh và đổi mới sáng tạo.
Trên nền đó, đề án thành lập Khu kinh tế đặc biệt Vân Phong được coi là “mũi nhọn thể chế” đầu tiên. Tham vọng này đặt Khánh Hòa trong thế so sánh không tránh khỏi với Hà Nội và TP.HCM – những nơi đang duy trì tăng trưởng GRDP 9–10%, bơm mạnh vốn đầu tư công và đẩy nhanh các dự án hạ tầng chiến lược. Một câu nói dễ trích ở thời điểm này là: “Với định hướng này, Khánh Hòa đặt mục tiêu trở thành một cực tăng trưởng năng động của cả nước, duy trì tốc độ tăng trưởng hai con số”.
Ý nghĩa với người dân: Từ tăng trưởng số đến chất lượng sống
Câu hỏi quan trọng nhất không phải Khánh Hòa có trở thành thành phố trực thuộc hay không, mà là điều đó đổi gì trong đời sống người dân. Kinh nghiệm từ TP.HCM cho thấy khi địa phương bứt tốc, các dự án hạ tầng và dịch vụ công có thể tác động trực tiếp: thành phố này đã triển khai khám sức khỏe miễn phí, lập hồ sơ theo dõi điện tử cho khoảng 5,6 triệu lượt người, chiếm 44% dân số. Hay với Hà Nội, việc sớm áp dụng cơ chế giá đất mới, tháo gỡ tín dụng cho nhà ở xã hội là ví dụ cho cách sử dụng công cụ chính sách để giảm áp lực an sinh.
Nếu Khánh Hòa thực sự trở thành thành phố trực thuộc, kỳ vọng chính đáng là người dân không chỉ nhìn thấy những con số tăng trưởng 11,21% hay mục tiêu ngân sách vượt dự toán, mà cảm nhận được tác động trong y tế, giao thông, nhà ở, môi trường biển và cơ hội việc làm. Thay đổi địa vị hành chính chỉ có ý nghĩa khi đời sống thường ngày “dễ thở hơn”, không phải khi bảng số liệu đẹp hơn.
Kết luận: Thành phố trực thuộc không phải danh hiệu, mà là bài kiểm tra thể chế
Khánh Hòa đang bước vào chặng đường mà “danh hiệu” thành phố trực thuộc Trung ương dễ tạo cảm giác chiến thắng sớm. Nhưng nếu coi đây là đích đến, thay vì khung thể chế để thực hiện ba cực tăng trưởng, phát triển kinh tế biển và duy trì tăng trưởng hai con số, địa phương sẽ tự trói mình vào một chiếc áo đẹp nhưng chật.
Lựa chọn thông minh là xem việc trở thành thành phố trực thuộc như bài kiểm tra về năng lực thiết kế chính sách, xử lý dứt điểm 257 dự án tồn đọng trong năm 2026, cũng như khả năng biến lợi thế bờ biển dài nhất nước thành giá trị kinh tế và chất lượng sống cụ thể. Nếu vượt qua bài kiểm tra đó, Khánh Hòa có cơ hội trở thành hình mẫu mới cho các địa phương muốn bứt phá không chỉ bằng tài nguyên, mà bằng cả thể chế và tầm nhìn dài hạn.
