Huế tăng tốc hạ tầng nhưng “khát” vật liệu xây dựng
Khủng hoảng vật liệu xây dựng Huế là tình trạng nhu cầu đất san lấp, cát đá xây dựng và các loại vật liệu cơ bản tăng vọt theo các dự án hạ tầng nhưng năng lực khai thác, cung ứng và tổ chức chuỗi cung ứng lại không theo kịp, tạo ra khoảng thiếu hụt lớn đe dọa tiến độ công trình và làm đội chi phí xã hội trong trung hạn.
Chiều 4/9, Phó Chủ tịch Thường trực UBND thành phố Huế Hoàng Hải Minh chủ trì cuộc họp về nhu cầu và khả năng cung cấp vật liệu xây dựng cho các công trình đến năm 2027 và giai đoạn 2028-2030. Đây không phải cuộc họp kỹ thuật thông thường, mà là tín hiệu báo động: nếu không điều chỉnh kịp, “cơn khát” vật liệu sẽ phá nhịp tăng tốc hạ tầng Huế. Theo Sở Xây dựng, nhu cầu vật liệu xây dựng trên địa bàn dự kiến tăng mạnh trong những năm tới, trong khi năng lực cung cấp hiện nay chưa đáp ứng yêu cầu, đặc biệt ở nhóm đất san lấp, đá xây dựng và cát xây dựng. Nói cách khác, nhu cầu xây dựng tăng nhanh nhưng nền tảng vật liệu lại quá mỏng.
Khoảng cách cung – cầu: đất san lấp và cát đá xây dựng bị kéo căng
Các con số nhu cầu và sản lượng cho thấy bức tranh mất cân đối rõ rệt hơn bất kỳ lời cảnh báo nào. Năm 2026, nhu cầu đất san lấp của Huế khoảng 12,07 triệu m³, trong khi sản lượng thực tế chỉ khoảng 5,17 triệu m³, tổng công suất cũng mới ở mức 6,47 triệu m³/năm. Nghĩa là thành phố đang “ăn đong” ngay trong năm, chưa nói tới những năm bùng nổ dự án tiếp theo. Với đá xây dựng và cấp phối đá dăm, nhu cầu năm 2026 ước 3,48 triệu m³ nhưng sản lượng thực tế chỉ 2,25 triệu m³ và công suất 2,53 triệu m³/năm. Cát xây dựng cần tới khoảng 1,54 triệu m³, trong khi sản lượng thực tế được đánh giá là rất hạn chế. Đây là nền xuất phát đầy rủi ro cho bất kỳ kế hoạch tăng tốc hạ tầng nào.
Đáng lo hơn, “đỉnh” nhu cầu chưa xuất hiện. Sở Xây dựng đánh giá nhu cầu vật liệu sẽ tiếp tục tăng qua từng năm, đặc biệt từ năm 2027 và giai đoạn 2028-2030. Nhu cầu đất san lấp tại Huế năm 2027 dự kiến tăng gấp hơn 2 lần so với năm 2026, lên khoảng 25,66 triệu m³. Đây là câu nói có thể trích dẫn nguyên văn: “Nhu cầu đất san lấp dự kiến lên tới khoảng 25,66 triệu m³, cao hơn nhiều so với năng lực cung cấp hiện nay”. Đặt trong bối cảnh giai đoạn 2028-2030, tổng nhu cầu đất san lấp lên tới 76,83 triệu m³, đá xây dựng và cấp phối đá dăm 9,87 triệu m³, cát xây dựng 4,34 triệu m³, có thể thấy hệ thống cung ứng hiện tại không chỉ thiếu, mà đang bị thử thách đến giới hạn.
Nguy cơ “thắt cổ chai” cho các dự án hạ tầng Huế
Khoảng thiếu hụt vật liệu không chỉ là bài toán kỹ thuật mà là rủi ro trực tiếp cho các dự án hạ tầng Huế. Đất san lấp là nhóm vật liệu có nhu cầu lớn nhất, nhưng chính đá xây dựng lại được đánh giá là nút thắt trực tiếp đối với sản xuất bê tông thương phẩm, cấu kiện bê tông và tiến độ triển khai một số dự án trọng điểm. Khi cát đá xây dựng không đủ, mọi bản vẽ, kế hoạch đấu thầu và cam kết tiến độ chỉ còn là cam kết trên giấy. Đó là chưa kể cát xây dựng tiếp tục được xếp vào nhóm phải theo dõi sát và chủ động bổ sung nguồn cung. Một thành phố đang muốn tăng tốc hạ tầng không thể chấp nhận điểm nghẽn nằm ngay ở nền vật liệu cơ bản như vậy.
Chính quyền thành phố hiểu rõ rủi ro này. Theo lãnh đạo, việc chủ động nguồn vật liệu có ý nghĩa quan trọng trong bảo đảm tiến độ các công trình, dự án trọng điểm, nhất là trong bối cảnh nhu cầu xây dựng tăng mạnh từ năm 2027 và giai đoạn 2028-2030. Nhưng nhìn vào cách chuỗi cung – cầu vận hành, có thể thấy sự liên kết còn lỏng lẻo: dù đã hình thành chuỗi với các doanh nghiệp khai thác, nhà sản xuất vật liệu, Ban quản lý dự án và chủ đầu tư, khả năng cung ứng thực tế vẫn hạn chế và kết nối giữa các đơn vị chưa đồng đều, đặc biệt là nguồn đá đầu vào cho sản xuất bê tông. Khủng hoảng không chỉ nằm ở mỏ, mà nằm ở cách tổ chức cả chuỗi hạ tầng vật liệu xây dựng Huế.
Những giải pháp đang được bàn và điều Huế cần làm mạnh tay hơn
Trước áp lực đất san lấp thiếu hụt và cát đá xây dựng căng thẳng, thành phố đã đưa ra loạt giải pháp. Sở Nông nghiệp và Môi trường được giao hướng dẫn doanh nghiệp thủ tục nâng công suất khai thác tại các mỏ; sau khi doanh nghiệp hoàn thiện hồ sơ, các cơ quan liên quan phải khẩn trương lấy ý kiến, đánh giá nội dung môi trường và tham mưu UBND thành phố xem xét, xử lý, với mục tiêu rút ngắn thời gian giải quyết thủ tục. Đây là bước đi cần thiết, nhưng nếu chỉ dừng ở việc “nâng công suất”, Huế có nguy cơ lặp lại vòng luẩn quẩn: mở thêm mỏ, vật liệu tăng ngắn hạn, rồi lại tắc ở vận chuyển, bãi chứa, hay liên kết cung – cầu không đồng bộ.
Thành phố cũng yêu cầu các doanh nghiệp khai thác, sản xuất vật liệu tập trung đầu tư công nghệ, thiết bị, mở rộng quy mô và nâng công suất; đồng thời nghiên cứu, đề xuất các tuyến đường giao thông mới theo quy hoạch để kết nối khu vực khai thác với các công trình hạ tầng Huế. Sở Xây dựng được giao tiếp tục rà soát, tính toán nhu cầu từng loại vật liệu, nhất là cát và đá; mở rộng khu vực, bãi chứa; đánh giá tổng thể các mỏ đang hoạt động và khả năng nâng công suất, cùng các nguồn cung có thể bổ sung trong thời gian tới. Đáng chú ý, thành phố yêu cầu đẩy mạnh sử dụng cát nghiền và vật liệu thay thế cho cát xây dựng, cho thấy ý thức chuyển sang mô hình phát triển vật liệu bền vững hơn, thay vì phụ thuộc một chiều vào khai thác tự nhiên.
Kết luận: Huế cần coi vật liệu là hạ tầng nền, không phải chi tiết kỹ thuật
Điểm mấu chốt của câu chuyện vật liệu xây dựng Huế không nằm ở vài mỏ đất hay khối lượng cát đá xây dựng cụ thể, mà ở cách thành phố nhìn nhận vật liệu như một lớp hạ tầng nền, ngang hàng với giao thông hay quy hoạch không gian. Khi nhu cầu đất san lấp dự kiến tăng lên 25,66 triệu m³ vào năm 2027 và tới 76,83 triệu m³ trong giai đoạn 2028-2030, mọi chiến lược hạ tầng Huế nếu không “khóa” chắc bài toán vật liệu thì đều chứa rủi ro chậm tiến độ. Chuỗi liên kết từ chủ mỏ, nhà sản xuất, nhà thầu đến Ban quản lý dự án phải được tổ chức như một hệ sinh thái chặt chẽ, thay vì tập hợp rời rạc các bên liên quan.
Từ góc độ chính sách, việc rút ngắn thủ tục, mở tuyến vận chuyển theo quy hoạch, thúc đẩy cát nghiền và vật liệu thay thế là hướng đi đúng. Nhưng để tránh khủng hoảng lặp lại, Huế cần kiên quyết gắn yêu cầu bảo đảm nguồn vật liệu với mọi quyết định phê duyệt dự án mới: không chỉ hỏi công trình sẽ xây gì, mà phải hỏi xây bằng gì, lấy từ đâu, vận chuyển theo tuyến nào, trữ ở đâu. Khi vật liệu được đặt lên bàn ngay từ đầu, hạ tầng Huế mới có cơ hội tăng tốc mà không bị ghì chân bởi những “nút thắt” rất cụ thể mang tên đất san lấp, cát và đá.
