Miễn phí sách giáo khoa: Chính sách giáo dục mới và thông điệp chính
Chính sách miễn phí sách giáo khoa trong giáo dục phổ thông là chủ trương dùng ngân sách công để mua, quản lý và cho học sinh mượn sách theo cơ chế mượn – trả nhiều năm, nhằm giảm gánh nặng chi phí đầu năm học cho gia đình, bảo đảm tiếp cận giáo dục và sử dụng hiệu quả tài sản công. Đây là một chính sách giáo dục mới có tính chất tái phân phối, không chỉ hỗ trợ tài chính cho phụ huynh mà còn định hình lại cách các trường quản lý thư viện, lựa chọn sách và tổ chức đầu năm học. Với văn bản về việc thực hiện miễn phí sách giáo khoa và các khoản hỗ trợ đầu năm học, Hà Nội đã bước vào giai đoạn chuẩn bị triển khai lộ trình miễn phí sách giáo khoa ngay trong năm học 2026-2027. Chính quyền yêu cầu Sở Giáo dục và Đào tạo phối hợp Sở Tài chính và các đơn vị liên quan xây dựng kế hoạch chi tiết, từ lộ trình, phân kỳ theo từng năm học, từng cấp học, đến đối tượng, nhu cầu và nguồn kinh phí. Việc đặt trọng tâm vào sách giáo khoa – thứ phụ huynh lâu nay phải tự lo với chi phí không nhỏ – cho thấy Hà Nội đã chọn đúng điểm “nóng” trong chi tiêu giáo dục gia đình.
Hà Nội triển khai chính sách: Ai được hưởng lợi và cách thực hiện
Điểm đáng chú ý nhất trong chính sách hỗ trợ học sinh Hà Nội là việc miễn phí sách giáo khoa đi kèm một gói hỗ trợ rộng hơn cho đầu năm học. Thành phố yêu cầu thực hiện đầy đủ chính sách hỗ trợ học phí cho trẻ mầm non, học sinh phổ thông, hỗ trợ gạo, đồ dùng cá nhân và học phẩm cho học sinh trường phổ thông dân tộc nội trú, cùng hỗ trợ bữa ăn bán trú cho học sinh tiểu học. Việc đồng thời triển khai nhiều tầng hỗ trợ cho thấy quan điểm: sách là quan trọng, nhưng không đủ nếu bữa ăn, học phí và điều kiện học tập vẫn là nỗi lo. Một điểm tích cực mang tính “công bằng xã hội” là chủ trương rà soát để bao gồm cả học sinh đang học tại các cơ sở giáo dục tư thục trên địa bàn, chứ không giới hạn trong khối công lập. Tuy nhiên, để thực sự đến được tay đúng đối tượng, UBND các phường, xã phải tổ chức thực hiện đầy đủ, kịp thời, đúng đối tượng, đúng quy định đối với tất cả học sinh và người học. Nếu cấp cơ sở chậm trễ hoặc làm hình thức, chính sách giáo dục mới này dễ biến thành lợi ích trên giấy, phụ huynh vẫn phải tự xoay xở đầu năm học.
Nghệ An: Bài học từ địa phương đi trước trong việc miễn phí sách giáo khoa
Trong khi Hà Nội đang xây dựng kế hoạch, Nghệ An là một ví dụ cụ thể cho việc triển khai miễn phí sách giáo khoa theo Nghị định 271/2026/NĐ-CP của Chính phủ. Sở Giáo dục và Đào tạo Nghệ An đã rà soát nhu cầu tại hơn 1.000 cơ sở giáo dục phổ thông và trung tâm giáo dục nghề nghiệp – giáo dục thường xuyên, chuẩn bị thực hiện miễn phí sách giáo khoa theo cơ chế mượn – trả. Theo kết quả rà soát, toàn tỉnh có 208.624 trên tổng số 717.236 học sinh thuộc diện ưu tiên được mượn sách giáo khoa miễn phí, dự kiến hơn 200.000 học sinh được hưởng lợi trong năm học mới. Danh sách đối tượng được thụ hưởng ở Nghệ An khá rõ ràng: con thương binh, liệt sĩ; học sinh mồ côi không nơi nương tựa; học sinh thuộc hộ nghèo, cận nghèo; học sinh khuyết tật; học sinh thường trú ở vùng có điều kiện kinh tế – xã hội đặc biệt khó khăn; học sinh trường phổ thông dân tộc nội trú và các trường hợp đặc biệt khó khăn khác. Một câu nói đáng trích dẫn là: “Với nhu cầu thực tế, tỉnh dự kiến cần trên 80 tỷ đồng để mua sắm sách giáo khoa mới phục vụ năm học 2026-2027”. Điều này cho thấy, miễn phí sách giáo khoa không phải là chính sách rẻ tiền, mà là lựa chọn ngân sách có tính ưu tiên rõ rệt.
Tác động thực tế tới gia đình và nhà trường: Không chỉ là chuyện mượn – trả
Về mặt thực tế, miễn phí sách giáo khoa theo cơ chế mượn – trả sẽ thay đổi thói quen của cả phụ huynh lẫn học sinh. Thay vì mỗi năm mua bộ sách mới, học sinh được mượn từ thư viện nhà trường, dùng xuyên suốt quá trình học rồi trả lại để tái sử dụng. Cách làm này buộc học sinh phải giữ gìn sách hơn, đồng thời buộc nhà trường tổ chức quản lý, kiểm kê và điều chuyển sách giữa các thư viện để tận dụng tối đa số sách hiện có. Tuy nhiên, cơ chế mượn – trả cũng đặt ra nhiều câu hỏi mà phụ huynh cần chuẩn bị: sách bị hỏng hoặc mất sẽ xử lý ra sao, trẻ có được phép ghi chú trong sách không, và chất lượng sách cũ liệu có ảnh hưởng đến việc học. Nếu các trường không xây dựng quy chế rõ ràng, phụ huynh có thể cảm thấy bất an khi trách nhiệm bảo quản sách nặng mà quyền chủ động lại ít. Mặt khác, việc sử dụng thống nhất một bộ sách giáo khoa trong toàn tỉnh như Nghệ An đang làm cho thấy, nếu Hà Nội lựa chọn đa dạng bộ sách theo trường, việc điều chuyển liên thông thư viện sẽ phức tạp hơn nhiều.
Phụ huynh Hà Nội cần làm gì ngay từ bây giờ?
Trong bối cảnh lộ trình miễn phí sách giáo khoa dự kiến triển khai ngay trong năm học 2026-2027, phụ huynh Hà Nội không nên chờ đợi thụ động. Trước hết, hãy chủ động nắm thông tin từ trường, phường, xã về việc rà soát đối tượng, vì UBND cấp cơ sở được giao trách nhiệm tổ chức thực hiện đầy đủ, đúng đối tượng tất cả chính sách hỗ trợ học sinh, kể cả ở cơ sở giáo dục tư thục. Nếu con thuộc diện khó khăn hoặc chính sách, việc đăng ký và xác nhận thông tin sớm sẽ giúp tránh tình trạng sót, chậm. Thứ hai, phụ huynh nên chuẩn bị tâm thế cho mô hình mượn – trả: tập cho con thói quen giữ gìn sách, không làm rách, không thất lạc. Đồng thời, hãy đặt câu hỏi trực tiếp với nhà trường về các quy định liên quan đến hỏng, mất sách, hay trường hợp phải mua bổ sung. Cuối cùng, cần nhìn chính sách giáo dục mới này trong tổng thể: sách miễn phí, học phí được hỗ trợ, bữa ăn bán trú được quan tâm, khám sức khỏe định kỳ và bảo hiểm y tế cũng được lồng ghép trong gói hỗ trợ. Nếu phụ huynh theo sát, chính sách có thể chuyển thành một bước giảm áp lực thực sự thay vì chỉ là khẩu hiệu đầu năm học.
