Lợi suất trái phiếu Mỹ là gì và vì sao câu chuyện lần này đáng sợ hơn?
Lợi suất trái phiếu Mỹ là mức lãi mà nhà đầu tư đòi hỏi khi cho chính phủ Mỹ vay tiền thông qua trái phiếu kho bạc, đồng thời là thước đo tham chiếu quan trọng cho chi phí vốn toàn cầu, định giá tài sản rủi ro và sức khỏe tài khóa của nền kinh tế lớn nhất thế giới. Khi lợi suất trái phiếu kỳ hạn 10 năm vọt lên vùng quanh 5,3% và chạm đỉnh kể từ năm 2002, thị trường không chỉ nhìn thấy một con số kỹ thuật, mà là dấu hiệu kết hợp giữa núi nợ công phình to, làn sóng bán tháo trái phiếu và sự thay đổi kỳ vọng về lãi suất kéo dài. Đây không còn là câu chuyện chu kỳ thông thường: hệ thống tài chính toàn cầu đang phải thích nghi với một “lãi suất chuẩn mới” cao hơn, trong khi nợ liên bang Mỹ đã vượt mốc 40 nghìn tỷ và chi phí lãi vay tăng nhanh, thu hẹp dần dư địa chính sách tài khóa.
Vì sao lợi suất trái phiếu Mỹ lên đỉnh từ 2002: không chỉ do nợ công
Lợi suất trái phiếu kho bạc Mỹ kỳ hạn 10 năm đã tăng lên khoảng 5,33–5,34%, mức cao nhất kể từ năm 2002, trong bối cảnh làn sóng bán tháo trái phiếu chính phủ toàn cầu gia tăng mạnh. Điều này cho thấy nhà đầu tư không còn dễ dàng chấp nhận mức lợi suất thấp khi phải hấp thụ lượng phát hành trái phiếu khổng lồ của Washington, trong khi nền kinh tế và lạm phát vẫn tương đối “dai sức”. Theo một phân tích, tăng trưởng kinh tế mạnh hơn khiến thị trường tin rằng nền kinh tế có thể duy trì mức lãi suất cao lâu hơn, cộng với kỳ vọng Fed tiếp tục giữ hoặc nâng lãi suất, giá dầu cao, lượng trái phiếu doanh nghiệp phát hành tăng và hoạt động tái cơ cấu danh mục của nhà đầu tư ngắn hạn, tất cả cùng đẩy lợi suất đi lên. Nói cách khác, nỗi lo tài khóa chỉ là một phần; cơ chế thị trường đang đòi “phần thưởng rủi ro” cao hơn cho mọi khoản vay dài hạn.
Núi nợ công Mỹ 40 nghìn tỷ và vòng xoáy lãi suất – nợ: nguy cơ nào cho tài khóa?
Tổng nợ liên bang Mỹ đã vượt 40 nghìn tỷ và tiếp tục tăng, trong khi chi phí lãi vay hằng năm đã tiệm cận ngưỡng 1.000 tỷ, khiến dư địa tài khóa của Washington bị bào mòn rõ rệt. Khi lợi suất 10 năm duy trì trên 5%, chi phí vay mới ngày càng đắt đỏ, và việc tái cấp vốn các khoản nợ đáo hạn sẽ kéo chi phí lãi tăng thêm từng năm. Một nhà nghiên cứu cảnh báo về “vòng xoáy nợ”: lãi suất cao làm chi phí lãi phình ra, buộc chính phủ vay thêm, và mức nợ lớn lại khiến nhà đầu tư đòi hỏi lợi suất cao hơn nữa, biến khủng hoảng tài khóa từ kịch bản khó tưởng tượng thành khả năng rõ ràng. Tuy vậy, một số chiến lược gia cho rằng “ngày tận thế tài khóa” chưa ở ngay phía trước, khi lãi suất bình quân trên nợ vẫn thấp hơn tốc độ tăng trưởng danh nghĩa, và Mỹ không phải tái cấp vốn toàn bộ núi nợ trong một sớm một chiều. Vấn đề là: thị trường có tin vào câu chuyện này bao lâu nữa?
Hiệu ứng lan tỏa: lợi suất Mỹ cao thách thức thị trường mới nổi và tài sản rủi ro
Tác động của lợi suất trái phiếu Mỹ không dừng trong biên giới nước này. Lợi suất kho bạc Mỹ là tham chiếu cho chi phí vốn toàn cầu; khi mức chuẩn này leo lên vùng cao mới, trái phiếu trở nên hấp dẫn hơn so với cổ phiếu và các tài sản rủi ro, kéo dòng vốn rời khỏi thị trường mới nổi và gây sức ép lên định giá từ chứng khoán đến tín dụng. Trong khi các loại tài sản biến động mạnh, trái phiếu là nhóm chịu áp lực bán lớn nhất, phản ánh sự dịch chuyển ưu tiên của nhà đầu tư sang tiền mặt và công cụ ngắn hạn an toàn hơn. Đối với các nền kinh tế mới nổi, bài toán trở nên khó xử: hoặc chấp nhận đồng nội tệ yếu đi và dòng vốn thoái lui, hoặc tăng lãi suất theo để giữ nhà đầu tư, chấp nhận tăng trưởng chậm lại. Trong bối cảnh nợ công và nợ doanh nghiệp toàn cầu đã phình to sau nhiều năm lãi suất thấp, việc lợi suất Mỹ “neo cao lâu dài” có thể là phép thử khắc nghiệt nhất cho sức bền tài chính của các nền kinh tế này.
Khủng hoảng tài khóa có thực sự đang đến gần?
Chi phí vay của chính phủ Mỹ đã lên mức cao nhất trong nhiều thập kỷ, làm dấy lên câu hỏi: liệu chúng ta đang đứng trước một cuộc khủng hoảng tài khóa hay chỉ là cú sốc điều chỉnh sang thời kỳ lãi suất cao? Một số tiếng nói cảnh báo rằng xu hướng nợ tăng và lợi suất cao có thể tự củng cố, đẩy nợ vào quỹ đạo mất kiểm soát. Ngược lại, có ý kiến cho rằng lo ngại về khủng hoảng tài khóa “bị thổi phồng”, khi tốc độ tăng trưởng danh nghĩa vẫn vượt lãi suất bình quân, và nước này vẫn có khả năng kéo dài quá trình điều chỉnh ngân sách trong nhiều năm. Thực tế có lẽ nằm giữa hai thái cực: khủng hoảng chưa cận kề, nhưng thời kỳ “tiền rẻ” đã chấm dứt. Lợi suất trái phiếu Mỹ cao đang gửi đi thông điệp rõ ràng: các chính phủ, doanh nghiệp và nhà đầu tư trên toàn cầu phải chuẩn bị cho một kỷ nguyên kỷ luật tài khóa nghiêm ngặt hơn, nơi nợ công phình to không còn được thị trường dung thứ như trước.
