Mức 50% đã không còn đủ sức gây chú ý
Cảnh báo thuốc lá trên bao bì là thông điệp bằng chữ và hình ảnh đặt ở những mặt chính của bao thuốc nhằm thông tin về tác hại, giảm sức hấp dẫn của sản phẩm và khuyến khích người hút thuốc cân nhắc bỏ thuốc. Tăng diện tích cảnh báo lên ít nhất 85% là đề xuất đáng được xem xét nghiêm túc, không phải một thay đổi hình thức. Chiều 9/11, Quốc hội thảo luận toàn thể dự thảo sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại thuốc lá; đại biểu Vũ Văn Tiến đề nghị ưu tiên ngăn người dân bắt đầu hút thuốc, nhất là thanh thiếu niên. Hiện cảnh báo chiếm 50% mặt trước và mặt sau bao thuốc, nhưng mức này đã giữ nguyên hơn 13 năm. Khi bao bì vẫn dành phần lớn diện tích cho thương hiệu, cảnh báo khó cạnh tranh để được nhìn thấy.
Hình ảnh cũ dần mất tác dụng
Diện tích lớn hơn là cần thiết, nhưng không đủ nếu hình ảnh cảnh báo cứ lặp lại đến mức người hút thuốc nhìn mà không còn chú ý. Việt Nam bắt đầu in cảnh báo bằng hình ảnh trên bao bì từ năm 2013; sau hơn 13 năm, sáu mẫu đang dùng vẫn chưa được thay đổi. Nghiên cứu năm 2019 được dẫn trong tài liệu đề xuất chính sách ghi nhận tác động của cả sáu mẫu đã giảm rõ rệt so với khi mới triển khai. Chuyên gia đề nghị thay đổi và luân phiên hình ảnh để duy trì sức hút; một phương án được nêu là rút ngắn chu kỳ thay đổi còn một năm hoặc 18 tháng, thay vì hai năm, đồng thời quy định cách luân phiên và giám sát việc thực hiện. Đây là phần thiết kế chính sách không nên bị xem nhẹ: cảnh báo mất khả năng thu hút thì diện tích tăng cũng khó phát huy hết hiệu quả.
Kinh nghiệm khu vực tạo thêm sức ép
Đề xuất 85% không phải một ngưỡng xa lạ trong khu vực. Thái Lan đã áp dụng cảnh báo chiếm 85% cả hai mặt chính; Singapore, Lào, Myanmar và Brunei ở mức 75%. Trong khi đó, Việt Nam vẫn ở mức 50% và thuộc nhóm có diện tích cảnh báo thấp nhất ASEAN cùng Philippines và Indonesia. Khoảng cách này cho thấy chính sách trong nước đang chậm lại trong khi các nước láng giềng tiếp tục mở rộng cảnh báo. Tăng lên ít nhất 85% sẽ đưa thông tin sức khỏe trở lại vị trí nổi bật trên bao bì thuốc lá, thay vì để phần cảnh báo bị thu nhỏ giữa các yếu tố tiếp thị. Đây cũng là cơ hội để luật sửa đổi đặt ra lộ trình rõ ràng: một đề xuất được nêu là bắt đầu ở 85%, sau hai năm nâng lên 90%, rồi tiến tới bao bì trơn.
Tăng diện tích cần đi cùng thực thi
Cảnh báo lớn hơn và được làm mới định kỳ có ý nghĩa thực tế với người dùng, chứ không chỉ đáp ứng một chỉ tiêu trên giấy. Thử nghiệm năm 2024 trên 1.010 người hút thuốc cho thấy nhóm tiếp xúc với bao thuốc có cảnh báo 85%, hình ảnh mới và thông tin đường dây hỗ trợ cai thuốc hiểu rõ hơn tác hại, đồng thời có ý định bỏ thuốc cao hơn nhóm thấy cảnh báo 50%. Chuyên gia cũng đề nghị quy định tem, nhãn hay vật liệu khác không được che khuất cảnh báo. Những chi tiết ấy cần được đưa vào quy định và kiểm tra thực chất: nếu doanh nghiệp có thể làm lu mờ cảnh báo hoặc hình ảnh không được luân phiên đúng hạn, mức 85% sẽ chỉ là con số. Phòng chống tác hại thuốc lá cần một chính sách đủ nổi bật để người mua nhìn thấy và đủ nghiêm để thông điệp không bị vô hiệu hóa.
