Mục tiêu thương mại cần được biến thành hành động
Thương mại Việt – Nga là hoạt động trao đổi hàng hóa, dịch vụ và đầu tư giữa hai nước, được thúc đẩy bởi các thỏa thuận song phương, kết nối doanh nghiệp và điều kiện tiếp cận thị trường. Ngày 12/11, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tiếp Chủ tịch Hội đồng Liên bang Nga Valentina Matvienko trong chuyến thăm chính thức Việt Nam; cùng ngày, Thủ tướng Lê Minh Hưng trao đổi với bà về hướng hợp tác kinh tế. Điểm đáng chú ý không chỉ là mục tiêu kim ngạch Việt Nga 15 tỷ USD, mà là yêu cầu biến định hướng chính trị thành cơ hội kinh doanh có thể thực hiện. Lãnh đạo hai nước nhìn nhận bối cảnh hiện nay có cả cơ hội lẫn thách thức, nên mở rộng quan hệ không thể dựa vào thiện chí đơn thuần. Cần kết nối địa phương, gỡ vướng cho doanh nghiệp và triển khai thỏa thuận thành chương trình, dự án có hiệu quả.
Đây cũng là lý do mục tiêu 15 tỷ USD nên được xem như phép thử về năng lực tổ chức hợp tác, không chỉ là một con số để nhắc lại. Thủ tướng đề nghị tạo thuận lợi cho thương mại và đầu tư, giúp doanh nghiệp tiếp cận thị trường, tìm đối tác và mở rộng hoạt động; đồng thời đề cập việc sớm xúc tiến đàm phán sửa đổi Hiệp định thương mại tự do Việt Nam – Liên minh Kinh tế Á – Âu để phù hợp điều kiện mới. Nếu khuôn khổ và thủ tục không theo kịp nhu cầu, tiềm năng giữa hai thị trường khó tự chuyển thành giao dịch. Vì vậy, thước đo tiến triển phải là những vướng mắc được xử lý và các đầu mối hợp tác được hình thành, thay vì chỉ là tuyên bố về tham vọng.
Cơ hội chỉ thành kết quả khi tháo gỡ được điểm nghẽn
Thông điệp từ các cuộc gặp cho thấy hợp tác Việt Nga được đặt trong bối cảnh hai nước cùng đứng trước những biến động và lựa chọn phát triển. Tô Lâm nhấn mạnh cần nắm bắt cơ hội tốt hơn để mở rộng hợp tác; phía Nga khẳng định sẵn sàng phối hợp thúc đẩy các thỏa thuận cấp cao, nhất là trong kinh tế – thương mại và năng lượng – dầu khí. Nhưng cơ hội chính trị sẽ không tự giải quyết những khó khăn trong giao dịch, tiếp cận thị trường hay kết nối đối tác. Chính vì thế, đề nghị hoàn thiện khuôn khổ pháp lý, phối hợp giữa cơ quan lập pháp và chính phủ, và xử lý vướng mắc cụ thể có ý nghĩa trực tiếp. Đây là phần việc ít tạo ra thông điệp hào nhoáng, song quyết định doanh nghiệp có thể biến quan hệ tốt đẹp thành hợp đồng và hoạt động bền vững hay không.
Việc tăng cường liên kết địa phương và doanh nghiệp cũng đáng được ưu tiên ngang với các thỏa thuận cấp cao. Những kết nối sát nhu cầu có thể giúp doanh nghiệp tìm được đối tác phù hợp, trong khi chính quyền địa phương và các cơ quan chức năng nhận diện sớm trở ngại khi triển khai. Hai bên nhất trí phối hợp giữa chính phủ, cơ quan lập pháp và địa phương để thực hiện thỏa thuận, nâng hiệu quả hợp tác và tạo môi trường thuận lợi cho doanh nghiệp. Cách tiếp cận này có lợi ích vượt khỏi các con số xuất nhập khẩu: chương trình hợp tác thiết thực được kỳ vọng mang lại lợi ích cho người dân, địa phương và doanh nghiệp. Nếu chính sách chỉ dừng ở cấp trung ương mà thiếu đầu mối thực hiện, mục tiêu thương mại sẽ khó lan tỏa thành cơ hội cụ thể.
Từ nghị trình rộng đến kết quả đo đếm được
Nghị trình hai nước không bó hẹp trong thương mại. Năng lượng – dầu khí tiếp tục được nhấn mạnh; bên cạnh đó là khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo, giáo dục, du lịch, văn hóa và giao lưu nhân dân. Thủ tướng cũng đề nghị duy trì hợp tác năng lượng, phát triển hợp tác nguyên tử vì mục đích hòa bình gắn với an toàn, chuyển giao công nghệ và đào tạo nhân lực. Một chương trình hợp tác nhiều lĩnh vực có thể tạo nền tảng quan hệ rộng hơn, nhưng không nên làm loãng trọng tâm trước mắt: cải thiện điều kiện giao thương và hỗ trợ doanh nghiệp thực hiện dự án. Các lĩnh vực bổ trợ chỉ tạo giá trị kinh tế rõ hơn khi có kế hoạch, đối tác chịu trách nhiệm và cơ chế theo dõi. Bởi vậy, hợp tác Việt Nga cần đi cùng ưu tiên cụ thể thay vì một danh sách dài cam kết.
Để tiến gần mục tiêu 15 tỷ USD, hai bên cần biến các cam kết thành lộ trình có thể kiểm chứng: rà soát trở ngại pháp lý, thúc đẩy đàm phán hiệp định, mở rộng kết nối doanh nghiệp và địa phương, rồi đánh giá kết quả thực hiện. Không có cơ sở trong các thông tin được công bố ở đây để khẳng định đà tăng trưởng thương mại đã phục hồi, nên cũng không nên coi mục tiêu đã được bảo đảm. Lãnh đạo hai nước đã nêu rõ cả cơ hội lẫn thách thức; bước tiếp theo là chứng minh rằng phối hợp liên ngành có thể tháo gỡ vấn đề thực tế. Kết luận rất rõ: mục tiêu kim ngạch Việt Nga chỉ khả thi khi quan hệ chính trị được chuyển thành môi trường kinh doanh thuận lợi và lợi ích cụ thể cho doanh nghiệp, địa phương, người dân.
