Quan hệ ngoại giao Việt Thái: 50 năm và bước ngoặt đối tác chiến lược toàn diện
Quan hệ ngoại giao Việt Thái là mối quan hệ song phương được thiết lập ngày 6.8.1976, phát triển qua nửa thế kỷ từ tiếp xúc thăm dò sau chiến tranh thành Đối tác Chiến lược Toàn diện, kết hợp giao lưu văn hóa, hợp tác kinh tế và phối hợp trong ASEAN, qua đó định hình một trục hợp tác quan trọng trên đất liền và trong lưu vực Mekong của khu vực Đông Nam Á.
Việc kỷ niệm 50 năm Việt Thái không chỉ là một nghi thức ngoại giao, mà là dịp hai bên khẳng định lựa chọn chiến lược gắn bó lâu dài. Đại sứ quán Việt Nam tại Bangkok đã tổ chức Lễ kỷ niệm 81 năm Quốc khánh và 50 năm thiết lập quan hệ ngoại giao Việt Nam – Thái Lan, với sự hiện diện của lãnh đạo Bộ Ngoại giao Thái Lan và gần 1.000 đại biểu, trong đó có cộng đồng người Việt tại Thái Lan. Lời nhấn mạnh của Đại sứ Phạm Việt Hùng rằng 50 năm qua là giai đoạn quan hệ "phát triển năng động nhất" cho thấy cái nhìn tự tin của Hà Nội về chiều sâu hợp tác hiện nay.
Giao lưu văn hóa Việt Thái: nền tảng mềm cho một quan hệ cứng cáp
Nếu chỉ đọc số liệu ngoại giao, người ta dễ quên rằng quan hệ ngoại giao Việt Thái đứng vững là nhờ lớp nền mềm của giao lưu văn hóa Việt Thái. Tại lễ kỷ niệm ở Bangkok, không gian văn hóa Việt được dựng lên bằng âm nhạc, ẩm thực và mỹ thuật, cho thấy cách Việt Nam dùng văn hóa như một ngôn ngữ ngoại giao dễ đi vào lòng người. Chương trình "Giai điệu đồng hành" giới thiệu Nhã nhạc cung đình Huế, Quan họ, dân ca Nam Bộ cùng đàn bầu, T’rưng, sáo trúc, nhưng đồng thời nghệ sĩ Việt còn trình diễn Loy Krathong và Sabai Sabai của Thái Lan, biến sân khấu thành nơi gặp gỡ bình đẳng của hai bản sắc.
Không chỉ âm nhạc, ẩm thực Cung đình Huế với Phượng Vũ, Lưỡng long chầu ngọc hay Khổng tước khai bình được giới thiệu như những "lời chúc" về thịnh vượng và hữu nghị, trong khi triển lãm "Hành trình đối tác" tái hiện 40 dấu mốc quan trọng của nửa thế kỷ chung đường. Triển lãm "Sắc màu hữu nghị" lại tập trung vào con người và đời sống thường nhật, nhắc rằng quan hệ ngoại giao bền hay không là do người dân cảm thấy gần nhau đến mức nào. Với nền tảng chung là không gian Mekong và tư cách thành viên ASEAN, những hoạt động này củng cố cảm nhận về một cộng đồng khu vực thay vì hai quốc gia xa lạ.
TP.HCM, Bangkok và chiến lược Ba kết nối: kinh tế không thể tách khỏi địa phương
Trong kỷ niệm 50 năm Việt Thái tại TP.HCM, điều đáng chú ý không phải là nghi thức mà là cách lãnh đạo thành phố nói về vai trò của địa phương trong hợp tác kinh tế Việt Nam Thái Lan. Lễ kỷ niệm do UBND TP.HCM tổ chức ngày 21.8 nhấn mạnh hành trình từ dấu ấn Chủ tịch Hồ Chí Minh ở Đông Bắc Thái Lan đến việc nâng quan hệ lên Đối tác Chiến lược (2013), Đối tác Chiến lược tăng cường (2019) và Đối tác Chiến lược Toàn diện từ tháng 5.2025. Đây là một trục nâng cấp liên tục, phản ánh quyết tâm gắn kết lợi ích dài hạn chứ không dừng ở thủ tục ngoại giao.
Theo Phó Chủ tịch UBND TP.HCM, hai nước chia sẻ tầm nhìn phát triển thông qua chiến lược "Ba kết nối": kết nối chuỗi cung ứng, kết nối các nền kinh tế địa phương và kết nối phát triển bền vững. Quan hệ hữu nghị giữa TP.HCM và Bangkok từ năm 2015, cùng chuyến thăm làm việc tại Bangkok tháng 4.2026, cho thấy vai trò ngày càng lớn của chính quyền đô thị trong việc cụ thể hóa hợp tác, từ logistics cho đến đầu tư địa phương. Khi quan hệ kinh tế không chỉ là chuyện giữa bộ ngành trung ương mà xuống tới thành phố, doanh nghiệp hai bên có nhiều cánh cửa hơn để tiếp cận cơ hội mới.
Giao lưu nhân dân, giáo dục và ASEAN: sức sống của một quan hệ nửa thế kỷ
Một quan hệ đối tác dù được gọi là "toàn diện" cũng sẽ rỗng nếu thiếu giao lưu nhân dân. Kỷ niệm 50 năm Việt Thái ở TP.HCM nhấn mạnh rằng sức bền quan hệ song phương không thể đo chỉ bằng các chuyến thăm cấp cao, mà còn bằng mạng lưới kết nối giữa cộng đồng doanh nghiệp, giới trẻ và các địa phương. Những chương trình giảng dạy tiếng Thái, trao đổi học sinh – sinh viên, giao lưu văn hóa, hay hoạt động thiện nguyện như hiến máu nhân đạo do Tổng Lãnh sự quán Thái Lan tổ chức đã đưa quan hệ ngoại giao Việt Thái xuống đời sống thường nhật.
Ở tầm khu vực, Việt Nam và Thái Lan cùng được mô tả như những đối tác thân trong ASEAN, cùng hướng tới một ASEAN "vững mạnh, kết nối, tự cường và thịnh vượng hơn". Phát biểu tại lễ kỷ niệm, đại diện phía Thái nhấn mạnh rằng trong 50 năm, hai nước đã mở ra chương mới và "đang cùng nhau viết chương tiếp theo" của tình hữu nghị và thịnh vượng chung. Hướng đi được đề xuất là tiếp tục tăng cường thương mại, đầu tư, công nghệ, đổi mới sáng tạo, tạo thêm cơ hội cho doanh nghiệp và thế hệ trẻ. Nói cách khác, tương lai quan hệ Việt Thái sẽ được quyết định bởi khả năng hai bên biến cam kết ASEAN thành lợi ích cụ thể cho người dân.
Kết luận: Ba thông điệp cho tương lai quan hệ Việt Thái
Nhìn lại 50 năm quan hệ ngoại giao Việt Thái, có thể rút ra ba thông điệp rõ ràng. Thứ nhất, văn hóa không phải phụ trợ, mà là nền móng định hình niềm tin và cảm giác gần gũi; từ nhã nhạc, quan họ đến Loy Krathong, mỗi chương trình giao lưu là một "hợp đồng" mềm cho phép hợp tác cứng đi xa hơn. Thứ hai, hợp tác kinh tế Việt Nam Thái Lan muốn bền phải gắn với chiến lược Ba kết nối, trong đó địa phương như TP.HCM và Bangkok đóng vai trò đầu tàu chứ không chỉ là điểm đến của chính sách trung ương.
Thứ ba, ASEAN và lưu vực Mekong là không gian tự nhiên để hai nước cùng thử nghiệm những mô hình hợp tác mới về thương mại, đầu tư, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Việc thiết lập Đối tác Chiến lược Toàn diện năm 2025 chỉ là bước khởi đầu cho một giai đoạn hợp tác sâu hơn, thực chất hơn. Nếu giữ được tinh thần "Thái – Việt thân thiện" nhưng đồng thời thẳng thắn về lợi ích, hai nước có cơ hội biến nửa thế kỷ tiếp theo thành giai đoạn mà người dân cảm nhận rõ nhất lợi ích của ngoại giao – từ lớp học tiếng Thái, chuyến bay du lịch, đến công việc trong những doanh nghiệp kết nối hai nền kinh tế.
