Dự án metro nối TPHCM – Đồng Nai – sân bay Long Thành: cú hích hạ tầng đi kèm cú sốc thu hồi đất
Dự án kéo dài tuyến Metro Bến Thành Suối Tiên đến Trung tâm hành chính Đồng Nai và Cảng hàng không quốc tế Long Thành là dự án hạ tầng giao thông đường sắt đô thị quy mô lớn, đòi hỏi thu hồi nhiều diện tích đất dân cư và sản xuất, khiến bài toán bồi thường tái định cư, sinh kế và niềm tin của người dân trở thành yếu tố quyết định thành bại của toàn bộ kế hoạch mở rộng tuyến metro này.
Về mặt chiến lược, không ai phủ nhận ý nghĩa của việc kéo dài Metro Bến Thành Suối Tiên để kết nối TPHCM với trung tâm hành chính Đồng Nai và sân bay Long Thành. Tuyến kéo dài dự kiến dài 44,5 km, tốc độ thiết kế tối đa 120 km/h, chia hai giai đoạn: 7,1 km từ ga Suối Tiên đến Trung tâm hành chính Đồng Nai và 36,3 km từ đây đến sân bay Long Thành. Đây là mảnh ghép quan trọng trong mạng lưới hạ tầng giao thông vùng. Tuy nhiên, phía sau những con số đẹp là hơn 23 ha đất dự kiến bị thu hồi ở nhiều khu vực, riêng đoạn qua phường Long Hưng đã khoảng 7,4 ha, ảnh hưởng trực tiếp 170 thửa đất. Cú hích hạ tầng đang đi kèm cú sốc thu hồi đất nếu câu chuyện bồi thường tái định cư không được xử lý thuyết phục.
Đối thoại ở Long Hưng: người dân không phản đối metro, họ sợ sự mơ hồ
Chiều 12/10, UBND phường Long Hưng phối hợp Trung tâm Phát triển quỹ đất chi nhánh Biên Hòa tổ chức đối thoại với các hộ dân về dự thảo phương án bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất để thực hiện dự án, đợt 1. Tâm điểm không phải là chuyện có làm metro hay không, mà là quyền lợi cụ thể của từng hộ: giá đất bồi thường, điều kiện bố trí tái định cư, chi phí ổn định cuộc sống sau di dời.
Người dân yêu cầu làm rõ giá đất và phương án bồi thường trước khi phê duyệt, đồng thời đề nghị công khai tiêu chí bố trí tái định cư, thậm chí bốc thăm nền tái định cư để bảo đảm minh bạch. Họ cũng hỏi thẳng về mức hỗ trợ di dời tài sản, chi phí thuê nhà trong thời gian chờ nơi ở mới và các chính sách hỗ trợ liên quan. Một câu nói có thể trích dẫn ở đây: “Tâm điểm buổi làm việc là quyền lợi của các hộ bị ảnh hưởng, đặc biệt về giá đất bồi thường, điều kiện bố trí tái định cư và chi phí ổn định cuộc sống sau di dời.” Thông điệp ngầm rất rõ: người dân không chống lại hạ tầng giao thông, họ chống lại sự thiếu rõ ràng.
Thu hồi 7,4 ha ở Long Hưng: bài kiểm tra năng lực bồi thường tái định cư
Đoạn tuyến đi qua phường Long Hưng dự kiến thu hồi khoảng 7,4 ha đất, ảnh hưởng trực tiếp đến 170 thửa đất. Con số không quá lớn so với tổng diện tích sử dụng khoảng 192 ha của toàn dự án, nhưng lại là phép thử rất rõ cho cách chính quyền xử lý bồi thường tái định cư. Nếu 170 thửa đất này được giải quyết êm thấm, dự án có thể tạo được niềm tin để mở rộng sang các khu vực khác; nếu không, đây sẽ là “điểm nghẽn mềm” dù dự án được xếp loại triển khai theo hình thức cấp bách.
Tổng mức đầu tư sơ bộ của dự án khoảng 60.260 tỷ đồng, trong đó chi phí bồi thường, hỗ trợ và tái định cư ước 4.320 tỷ đồng. Một câu nói đáng trích dẫn là: “Tổng diện tích đất sử dụng khoảng 192 ha, trong đó chi phí bồi thường, hỗ trợ và tái định cư ước tính 4.320 tỷ đồng.” Vấn đề không phải là có tiền hay không, mà là tiền được phân bổ và giải thích thế nào để người dân thấy mình được đối xử công bằng. Khi người dân phải rời nơi ở, câu hỏi của họ không chỉ là được bao nhiêu tiền, mà là họ sẽ sống ở đâu, làm gì và tương lai con cái ra sao.
Hạ tầng giao thông cấp bách không được phép bỏ quên sinh kế người dân
Dự án metro kéo dài được kỳ vọng tăng cường kết nối giữa TPHCM, trung tâm hành chính Đồng Nai và sân bay Long Thành, tạo trục giao thông công cộng xương sống cho cả vùng. Thời gian thực hiện dự kiến giai đoạn 2026–2030. Với bối cảnh TPHCM là đầu tàu kinh tế, đóng góp lớn vào tăng trưởng chung, việc sớm hoàn thiện kết nối tới sân bay Long Thành là hợp lý về mặt chiến lược. Nhưng “cấp bách” về tiến độ không thể là lý do để rút ngắn quy trình đối thoại, giải thích và bảo vệ quyền lợi người dân.
Thực tế, chính quyền phường Long Hưng và Trung tâm Phát triển quỹ đất đã bước đầu đối thoại, giải đáp các nội dung thuộc thẩm quyền, ghi nhận kiến nghị và khẳng định mục tiêu bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của các hộ bị ảnh hưởng. Tuy nhiên, từ “ghi nhận” đến “thuyết phục” là cả một quãng đường. Nếu tiêu chí tái định cư không được công khai, giá bồi thường không được giải thích thấu đáo, thì mọi cam kết về đồng thuận chỉ dừng ở khẩu hiệu. Hạ tầng giao thông hiện đại chỉ thực sự có ý nghĩa khi nó không để lại phía sau những cộng đồng bị bật rễ mà không có điểm tựa mới.
Kết luận: muốn metro chạy nhanh, hãy để quy trình bồi thường chạy trước
Nhìn từ Long Hưng, bài học rõ ràng là: tiến độ kỹ thuật của Metro Bến Thành Suối Tiên mở rộng sẽ phụ thuộc trực tiếp vào tiến độ giải quyết bồi thường tái định cư. Việc đối thoại, hoàn thiện phương án bồi thường và tái định cư hiện mới là bước chuẩn bị mặt bằng, trong khi tiến độ thực tế tại từng khu vực sẽ còn phụ thuộc đáng kể vào quá trình hoàn tất thủ tục đất đai, giải quyết kiến nghị và bàn giao mặt bằng. Nếu coi người dân là đối tác chứ không phải đối tượng bị tác động, dự án sẽ ít rủi ro khiếu kiện, chậm trễ.
Muốn vậy, cần ba nguyên tắc: công khai toàn bộ tiêu chí và giá bồi thường; bảo đảm tái định cư đi trước một bước để người dân không rơi vào cảnh “ở tạm, sống tạm”; và duy trì đối thoại thực chất, nơi kiến nghị được phản hồi bằng quyết định cụ thể chứ không chỉ bằng biên bản ghi nhận. Metro có thể giúp rút ngắn thời gian di chuyển giữa TPHCM, Đồng Nai và sân bay Long Thành, nhưng cách chúng ta thu hồi từng mét vuông đất hôm nay sẽ quyết định khoảng cách niềm tin giữa người dân và các dự án hạ tầng ngày mai.
