Khoảng trống 6.000 tỷ đồng đặt dự án lên bàn cân tiến độ
Cao tốc Quy Nhơn Pleiku là tuyến đường bộ cao tốc dài khoảng 125km, được đầu tư với tổng mức 43.734 tỷ đồng, chia thành 3 dự án thành phần và giữ vai trò trục kết nối chiến lược giữa duyên hải Nam Trung Bộ và Tây Nguyên, tác động trực tiếp đến phát triển kinh tế - xã hội, giao thương và đảm bảo quốc phòng – an ninh của Gia Lai và vùng lân cận. Vấn đề không nằm ở việc có triển khai hay không, mà ở cách chúng ta duy trì tốc độ thi công trước sức ép vốn. Ngày 19/8, UBND tỉnh Gia Lai khởi công thành phần 2 của cao tốc, đoạn từ km22+000 đến km90+000, với tổng vốn khoảng 27.576 tỷ đồng, đây là gói lớn nhất và cũng quan trọng nhất vì nằm ở vị trí trung tâm, nối hai dự án thành phần còn lại. Chỉ một ngày sau, tỉnh đã gửi văn bản kiến nghị Trung ương bổ sung thêm 6.000 tỷ đồng ngân sách để bảo đảm tiến độ thi công đến cuối năm 2026. Động thái gấp gáp này cho thấy bài toán vốn đang là rào cản lớn nhất nếu Gia Lai muốn giữ lời hứa về tiến độ.
| Thông số chính | Quy mô | Ý nghĩa |
|---|---|---|
| Chiều dài toàn tuyến | Khoảng 125km | Kết nối Quy Nhơn – Pleiku, liên vùng duyên hải – Tây Nguyên |
| Tổng mức đầu tư | 43.734 tỷ đồng | Dự án trọng điểm, đòi hỏi phân bổ vốn ổn định |
| Thành phần 2 | 27.576 tỷ đồng, km22+000 – km90+000 | Đoạn trung tâm, quyết định khả năng khai thác đồng bộ |
| Nhu cầu vốn đến 2026 | Khối lượng dự kiến 15.435 tỷ đồng | Vượt xa kế hoạch vốn 9.100 tỷ đồng đã bố trí |
Thành phần 2: Đoạn trung tâm, rủi ro trung tâm
Thành phần 2 của cao tốc Quy Nhơn Pleiku đang trở thành “điểm quyết định” của cả tuyến. Với chiều dài từ km22+000 đến km90+000, đây là đoạn nằm giữa, có nhiệm vụ kết nối liền mạch hai dự án thành phần 1 và 3 đã khởi công từ tháng 12/2025. Nếu đoạn trung tâm chậm, toàn tuyến sẽ khó có thể đưa vào khai thác đồng bộ trong khung thời gian 2025 – 2029. Không chỉ lớn về giá trị đầu tư, thành phần 2 còn chứa các hạng mục kỹ thuật phức tạp: hai công trình cầu và hai hầm cấp đặc biệt qua đèo An Khê và Mang Yang, khu vực có địa hình hiểm trở của Tây Nguyên. Điều này buộc các nhà thầu phải huy động công nghệ thi công tiên tiến, thiết bị chuyên dụng và nhân lực có tay nghề cao. Yêu cầu kỹ thuật cao đồng nghĩa nhu cầu vốn giải ngân nhanh để giữ nhịp thi công càng cấp thiết. Khi nguồn lực tài chính không ổn định, rủi ro đứt gãy chuỗi thi công sẽ xuất hiện trước khi bản đồ hạ tầng giao thông Gia Lai kịp thay đổi.
Phát biểu tại lễ khởi công, Thứ trưởng Bộ Xây dựng Lê Anh Tuấn yêu cầu nhà thầu “huy động đầy đủ nguồn lực, vật tư, vật liệu, máy móc, thiết bị và nhân lực để tổ chức thi công ngay sau khởi công”. Yêu cầu này trên thực tế là lời nhắc rằng kỹ thuật, thiết bị, con người sẽ không thể sẵn sàng nếu dòng vốn không chảy đều. Với một dự án mà mỗi hạng mục cầu, hầm đều mang tính đặc biệt, việc giải ngân chậm một quý có thể kéo trễ tiến độ cả năm.
Áp lực thời gian và lý do Gia Lai buộc phải xin bổ sung vốn
Có thể tranh luận về mức độ ưu tiên, nhưng khó phủ nhận rằng quyết định xin bổ sung vốn đầu tư thêm 6.000 tỷ là bước đi bắt buộc nếu Gia Lai muốn giữ tiến độ thi công. Theo tính toán của tỉnh, đến cuối năm 2026, khối lượng thực hiện dự án cao tốc Quy Nhơn – Pleiku ước đạt 15.435 tỷ đồng, trong khi kế hoạch vốn ngân sách Trung ương mới bố trí là 9.100 tỷ đồng. Khoảng chênh lệch này không thể lấp đầy bằng sự tiết kiệm hay điều chỉnh kỹ thuật; nó là khoảng trống tài chính thực sự. Thời gian chuẩn bị cũng quá ngắn: từ khi lập chủ trương đến khi khởi công chỉ khoảng 9 tháng theo yêu cầu của Chính phủ, cùng lúc hàng loạt dự án cao tốc khác khởi động trên cả nước. Các đơn vị khảo sát, thiết kế phải chia sẻ nguồn lực, việc huy động thiết bị và nhân lực bị kéo căng. Trong bối cảnh đó, nếu vốn lại phân bổ nhỏ giọt theo từng năm, tiến độ thi công khó tránh khỏi tình trạng chậm trễ. Việc tỉnh cam kết sẽ giải ngân hết số vốn được bổ sung theo đúng Luật Đầu tư công cho thấy địa phương hiểu rằng áp lực không chỉ đến từ Trung ương, mà còn từ niềm kỳ vọng của người dân về một tuyến đường cao tốc thực sự đi vào cuộc sống.
Tác động liên vùng: vì sao không thể để dự án hụt hơi?
Cao tốc Quy Nhơn Pleiku không đơn thuần giải quyết chuyện đi lại mà đang tạo ra một trục hạ tầng giao thông Gia Lai mới, kết nối khu vực duyên hải Nam Trung Bộ với Tây Nguyên. Khi hoàn thành, tuyến này sẽ rút ngắn thời gian di chuyển giữa hai thành phố lớn miền Trung, mở thêm cửa ngõ cho nông sản Tây Nguyên ra biển và hàng hóa từ cảng Quy Nhơn vào sâu nội địa. Đó là nền tảng cho chuỗi giá trị mới, từ logistics, thương mại đến du lịch. Nguồn vốn ổn định cho dự án vì thế không phải là “đặc quyền” của nhà thầu, mà là điều kiện để người dân, doanh nghiệp sớm hưởng lợi. Dự án đã được xác định là trọng điểm liên vùng, có vai trò đặc biệt quan trọng trong chiến lược phát triển kinh tế – xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh của Gia Lai và cả vùng Tây Nguyên, duyên hải Trung Bộ. Mỗi năm chậm tiến độ đồng nghĩa mất thêm cơ hội thu hút đầu tư, chậm tái cấu trúc chuỗi cung ứng và kéo dài tình trạng chi phí vận tải cao. Nếu chấp nhận dự án “hụt hơi” vì thiếu vốn, chúng ta đang tự kéo lùi năng lực cạnh tranh của cả vùng.
Giải pháp giữ đà thi công: không chỉ là thêm tiền, mà là thêm kỷ luật
Bổ sung vốn đầu tư là điều kiện cần để cao tốc Quy Nhơn Pleiku giữ nhịp, nhưng không phải điều kiện đủ. Bài toán lúc này là đảm bảo vốn đi kèm kỷ luật tiến độ, kỷ luật giải phóng mặt bằng và kỷ luật phối hợp giữa các bên. UBND tỉnh Gia Lai đã được đề nghị tập trung chỉ đạo địa phương đẩy nhanh chuyển đổi mục đích sử dụng rừng tự nhiên, hoàn thiện thủ tục mỏ vật liệu, bãi thải và xử lý các vướng mắc phát sinh. Nếu những điểm nghẽn này không được tháo gỡ song song với giải ngân, dòng vốn bổ sung sẽ không phát huy hết hiệu quả. Cách tiếp cận hợp lý là coi tiến độ thi công như một cam kết chính trị với người dân: Trung ương giữ lời về phân bổ vốn, địa phương giữ lời về giải ngân và mặt bằng, còn nhà thầu giữ lời về chất lượng và thời gian. Chỉ khi ba mắt xích này vận hành đồng bộ, hạ tầng giao thông Gia Lai mới đổi khác theo đúng lịch 2025 – 2029. Ngược lại, nếu mỗi bên đều đòi hỏi thêm nguồn lực nhưng né tránh trách nhiệm, câu chuyện thiếu vốn hôm nay sẽ nhanh chóng biến thành một vòng luẩn quẩn chậm tiến độ ngày mai.
