Kế hoạch 54 dự án chống ngập: Bước ngoặt hay lặp lại vòng luẩn quẩn?
Kế hoạch 54 dự án chống ngập TP.HCM với tổng vốn hơn 69.300 tỷ đồng là chương trình đầu tư hạ tầng thoát nước, kiểm soát triều và cải tạo kênh rạch quy mô lớn, tập trung xử lý 33 điểm ngập trọng yếu, đặc biệt là các khu vực ngập nặng như Thảo Điền, chợ Thủ Đức và khu vực quanh sân bay Tân Sơn Nhất. Đây không chỉ là danh sách công trình mà là phép thử xem thành phố có dám làm đến nơi đến chốn hay tiếp tục chắp vá như nhiều năm qua. Theo kế hoạch giải quyết tình trạng ngập nước giai đoạn 2026-2030, UBND TP.HCM xác định 9 dự án phải hoàn thành đến hết 2026 với tổng mức đầu tư 7.150 tỷ đồng để giải quyết 3 vị trí ngập. Tiếp đó, 45 dự án khác phải hoàn thành trước cuối 2027, vốn 62.197 tỷ đồng, nhằm xử lý thêm 30 vị trí ngập nữa.
Chiến lược ưu tiên 6 khu vực ngập nặng: Đánh đúng chỗ đau
Động thái đáng chú ý nhất trong đợt này là thành phố xác định 6 khu vực ngập nặng để ưu tiên, trong đó có cụm Thảo Điền – Quốc Hương – Nguyễn Văn Hưởng, khu vực chợ Thủ Đức, Gò Vấp cũ và sân bay Tân Sơn Nhất, đường Nguyễn Văn Quá, quốc lộ 13 (Bình Dương cũ) và quốc lộ 51 (Bà Rịa - Vũng Tàu cũ). Đây đều là những điểm mà người dân đã quá quen với cảnh nước ngập đến gối mỗi khi mưa lớn hoặc triều cường. Việc ngập lụt Thảo Điền hay cảnh chợ Thủ Đức ngập gây kẹt xe, hư hỏng hàng hóa không còn là chuyện hiếm. Thành phố tuyên bố sẽ “xây dựng cơ chế để đẩy nhanh tiến độ” các dự án tại những khu vực này, nhưng cơ chế chỉ có ý nghĩa nếu đi kèm kỷ luật tiến độ và trách nhiệm giải trình rõ ràng. Nếu không, ưu tiên trên giấy sẽ lại thua thói quen chậm trễ ngoài thực tế.
Rạch Thủ Đức cải tạo: Bài test cho năng lực chống ngập chợ Thủ Đức
Trong số các dự án chống ngập TP.HCM, dự án cải tạo rạch Thủ Đức nổi lên như một trọng điểm vì trực tiếp xử lý bài toán chợ Thủ Đức ngập và vùng lân cận. UBND TP.HCM đã triển khai nghị quyết về chủ trương đầu tư dự án này với tổng mức đầu tư 5.124 tỷ đồng, thực hiện giai đoạn 2026–2031. Dự án cải tạo khoảng 3 km rạch Thủ Đức và rạch Nhà Trà, gồm nạo vét rạch, xây đường giao thông hai bên, hệ thống thoát nước, chiếu sáng, hạ tầng kỹ thuật và công viên cây xanh. Đặc biệt, trạm bơm tại cống ngăn triều giáp sông Sài Gòn dự kiến nâng công suất từ 7.200 m³/giờ lên khoảng 120.000 m³/giờ để tăng khả năng tiêu thoát nước. Vấn đề là dự án cần bồi thường khoảng 15,7 ha, ảnh hưởng 435 trường hợp, nên nếu công tác đền bù và tái định cư không được làm minh bạch, tiến độ rất dễ tắc ngay từ bước đầu tiên.
Lộ trình 2026–2027: Giải 33 điểm ngập nhưng phải trị tận gốc
Theo kế hoạch, từ nay đến hết 2027, TP.HCM đặt mục tiêu hoàn thành 54 dự án với hơn 69.300 tỷ đồng để xử lý tổng cộng 33 vị trí ngập trên toàn thành phố. Các dự án trải rộng: khu vực TP.HCM cũ có 19 dự án, vốn 24,6 nghìn tỷ đồng để giải quyết 12 vị trí ngập; TP Thủ Đức cũ có 8 dự án, vốn 18,9 nghìn tỷ đồng xử lý 8 vị trí; Bình Dương cũ 14 dự án với 18 nghìn tỷ đồng để giải quyết 8 vị trí; Bà Rịa - Vũng Tàu cũ 4 dự án, vốn 668,7 tỷ đồng xử lý 2 vị trí. Tuy nhiên, thành phố không chỉ dừng ở giải pháp công trình. Kế hoạch nhấn mạnh việc rà soát hiện trạng hạ tầng thoát nước, phân tích nguyên nhân gốc rễ gây ngập, xây dựng mô hình quản lý lưu vực, cùng với duy tu cống, nạo vét kênh rạch, lắp van ngăn triều và vận hành hiệu quả các trạm bơm, cống kiểm soát triều như Bình Lợi, Bình Triệu, Rạch Lăng, Bình Nhâm.
Kết luận: Chống ngập phải gắn với kỷ luật thực thi và trách nhiệm giải trình
Nhìn trên giấy, chiến lược chống ngập mới của TP.HCM khá thuyết phục: có thứ tự ưu tiên, có trọng tâm vào 6 khu vực ngập nặng, có dự án cụ thể như rạch Thủ Đức cải tạo để xử lý tình trạng chợ Thủ Đức ngập và cải thiện môi trường đô thị. Nhưng bài học từ nhiều chương trình trước cho thấy, thất bại thường không nằm ở ý tưởng mà ở thực thi: chậm giải phóng mặt bằng, đội vốn, thiếu phối hợp giữa các sở ngành. Việc yêu cầu hoàn thành thủ tục điều chỉnh quy hoạch phân khu trước một mốc thời gian cụ thể để làm cơ sở phê duyệt các dự án thành phần trong quý 4/2026 cho thấy thành phố đang cố siết lại kỷ luật tiến độ. Nếu lần này tiến độ, chất lượng, và sự minh bạch được giữ đúng cam kết, 33 điểm ngập có cơ hội được xử lý thực sự, thay vì chỉ “giảm ngập” trên báo cáo.
