Từ con ngõ Bát Tràng đến “cửa hàng” trên màn hình
Làng gốm truyền thống Hà Nội trong bối cảnh thương mại điện tử là câu chuyện các nghệ nhân, đặc biệt ở Bát Tràng, buộc phải chuyển từ mô hình bán hàng dựa vào khách đến làng sang mô hình gốm truyền thống thị trường số, nơi sản phẩm được giới thiệu, kể chuyện và giao dịch qua các nền tảng trực tuyến, nhưng vẫn giữ cốt lõi kỹ thuật và bản sắc văn hóa lâu đời của làng nghề. Sự sụt giảm lượng khách đến trực tiếp, cạnh tranh của hàng nhập khẩu và chi phí sản xuất tăng khiến việc bán gốm online Hà Nội không còn là lựa chọn phụ mà trở thành điều kiện sống còn. Theo các ý kiến tại một diễn đàn về nữ nghệ nhân và phát triển công nghiệp văn hóa, thách thức hiện nay không chỉ là giữ nghề mà còn là đưa sản phẩm đến gần người tiêu dùng bằng phương thức mới.
Khi thói quen mua sắm thay đổi: gốm Bát Tràng online không còn là “phụ trợ”
Điểm mấu chốt là: người mua đã lên mạng, còn nhiều làng gốm vẫn đứng yên ở cổng làng. Nghệ nhân ưu tú Vũ Như Quỳnh, Giám đốc một doanh nghiệp gốm ở Bát Tràng, thẳng thắn rằng doanh nghiệp không thể tiếp tục chờ khách đến tận nơi như trước, mà phải chủ động phát triển kênh phân phối trên các nền tảng số. Thực tế, bán hàng trực tuyến hiện đã chiếm khoảng 26% tổng doanh thu của làng nghề Bát Tràng, cho thấy gốm Bát Tràng online đang trở thành trụ cột chứ không chỉ là kênh phụ. Câu hỏi không còn là “có nên bán gốm online Hà Nội hay không”, mà là “ai sẽ làm tốt hơn, nhanh hơn”. Làng gốm thương mại điện tử đang hình thành, và ai chậm chân sẽ mất thị phần vào cả đối thủ nội địa lẫn hàng nhập khẩu giá rẻ.
Chuyển đổi số: Cơ hội vượt khỏi lũy tre làng hay cái bẫy chạy theo lượt xem?
Chuyển đổi số mở ra cánh cửa thị trường toàn cầu cho gốm truyền thống thị trường số, nhưng không phải là chiếc đũa thần. Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, nền tảng số chỉ phát huy hiệu quả khi đi cùng hạ tầng công nghệ, logistics, nhân lực và chính sách hỗ trợ đồng bộ. Ở Hà Nội, khoảng 1.350 làng nghề và làng có nghề, trong đó 337 làng nghề truyền thống, đang đứng trước cơ hội hiếm có để bứt phá nếu biết tận dụng thương mại điện tử. Một số mô hình “làng thương mại điện tử” tại nước ngoài cho thấy việc phối hợp giữa nền tảng công nghệ, chính quyền và cộng đồng sản xuất có thể giúp hộ kinh doanh tiếp cận trực tiếp người mua, gắn sản xuất với thương mại, du lịch và văn hóa bản địa. Vấn đề là: làng nghề Hà Nội sẽ chọn đầu tư vào năng lực dài hạn hay chỉ chạy theo vài buổi livestream nhất thời.
Giữ hồn gốm trong thời đại thuật toán
Nỗi lo lớn nhất của nhiều nghệ nhân không phải là học dùng mạng xã hội, mà là nguy cơ đánh mất bản sắc khi chạy theo thị hiếu nhanh. Nghệ nhân Vũ Như Quỳnh nhấn mạnh, bảo tồn bản sắc và gắn bó với di sản là trụ cột để thương hiệu gốm Bát Tràng giữ vững vị thế. Thực tế, giá trị của hàng thủ công mỹ nghệ không chỉ nằm ở công năng hay giá bán, mà còn ở câu chuyện lịch sử, kỹ thuật chế tác và bàn tay người thợ – những yếu tố cần được kể lại bằng hình ảnh, video, nội dung số một cách có chiều sâu. Khi thương mại điện tử được đặt trong hệ sinh thái đồng bộ, kết hợp đổi mới công nghệ, tiêu chuẩn xanh và bảo tồn bản sắc văn hóa, sản phẩm làng nghề Hà Nội có thêm điều kiện mở rộng thị trường và tham gia sâu vào chuỗi cung ứng quốc tế.
Chiến lược sống còn: từ chương trình “Xã, Phường TMĐT” đến OCOP
Điểm tích cực là Hà Nội không đứng ngoài cuộc chơi số. Ngày 7/10/2026, một chương trình mang tên “Hà Nội Vươn Mình” được công bố, hướng tới triển khai mô hình “Xã, Phường TMĐT” tại 126 xã, phường – nếu được thực thi nghiêm túc, đây có thể là bệ phóng cho làng gốm thương mại điện tử. Song song, các kế hoạch OCOP của thành phố ưu tiên kể câu chuyện sản phẩm gắn với văn hóa, di sản và con người, đồng thời tăng cường kết nối với các sàn thương mại điện tử trong nước và quốc tế, hỗ trợ bán hàng trực tuyến và livestream. Trong những tháng tới, địa phương dự kiến tiếp tục hỗ trợ, tôn vinh nghệ nhân, nâng cao kỹ năng số, khuyến khích truyền nghề cho thế hệ trẻ để duy trì sản xuất và phát triển bền vững làng nghề. Nếu các chính sách này đi vào đời sống, gốm Bát Tràng online và các dòng gốm truyền thống khác có cơ hội bước ra thị trường rộng lớn hơn mà không đánh mất linh hồn của mình.
